|
|
| (۱۹۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| [[پرونده:برای صفحه تمرین.jpg|بندانگشتی|1148x1148px]] | | [[پرونده:برای صفحه تمرین.jpg|بندانگشتی|1148x1148پیکسل]] |
| | {{جعبه زندگینامه |
| | |نام_شخص=لطیف کریمی |
| | |تصویر=لطیف کریمی1.jpg |
| | |عرض_تصویر=260px |
| | |توضیح_تصویر=شهید قیام سراسری، لطیف کریمی |
| | |تاریخ_تولد= |
| | |محل_تولد=ملکشاهی، ایلام |
| | |تاریخ_مرگ= |
| | |ملیت= |
| | |محل_مرگ=ملکشاهی، ایلام |
| | |مدفن= آرامستان ملکشاهی |
| | |علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای حکومتی به بدن |
| | |شناختهشده برای= |
| | |همسر= |
| | |والدین= |
| | |تاریخ تولد=نامشخص |
| | |تاریخ مرگ=۱۳ دی ۱۴۰۴}} |
| | '''لطیف کریمی'''، شهروند کُرد و سرتیپ بازنشسته اهل شهرستان ملکشاهی از توابع استان ایلام، در روز شنبه ۱۳ دیماه در جریان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴]]، این شهر، در حالی که در میان معترضان حضور داشت، با شلیک مستقیم گلوله جنگی نیروهای [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|سپاه پاسداران]] مجروح شد و پس از انتقال به بیمارستان [[روحالله خمینی|خمینی]] ایلام، بر اثر شدت جراحات جان باخت. |
|
| |
|
| {| class="infobox" style="font-size: 85%;"
| | رسانههای حکومتی تلاش کردند وی را به عنوان عضوی از نیروهای وابسته به حکومت که توسط معترضان کشته شده معرفی کنند، اما پسرش عماد کریمی در صفحه شخصی اینستاگرام خود تأکید کرد که پدرش توسط نیروهای حکومتی کشته شده و جرم او تنها این بوده است که گفته است: «به مردم شلیک نکنید». |
| |+ '''سید جمالالدین واعظ اصفهانی'''
| |
| |-
| |
| | colspan="3" align="center" | [[file:سید جمال واعظ اصفهانی.jpg|150px]]
| |
| |-
| |
| ! style="background: #b0c4de; text-align: center" colspan="3" | شناسنامه
| |
| |-
| |
| |'''نام کامل'''
| |
| | colspan="2" | سید جمالالدین بن عبدالله
| |
| |-
| |
| |'''لقب'''
| |
| | colspan="2" | صدرالواعظین، صدرالمحققین
| |
| |-
| |
| |'''زادروز'''
| |
| |colspan="2"|۱۲۴۲ ه.ش (۱۲۸۰ ه.ق)
| |
| |-
| |
| |'''زادگاه'''
| |
| |colspan="2"|همدان، ایران
| |
| |-
| |
| |'''تاریخ مرگ'''
| |
| | colspan="2" | آبان ۱۲۸۷ ه.ش (شوال ۱۳۲۶ ه.ق)
| |
| |-
| |
| |'''محل مرگ'''
| |
| | colspan="2" | بروجرد، ایران
| |
| |-
| |
| |'''آرامگاه'''
| |
| | colspan="2" | جمالیه بروجرد، ایران
| |
| |-
| |
| |'''فرزندان'''
| |
| | colspan="2" | سید محمدعلی جمالزاده
| |
| |-
| |
| |'''دین'''
| |
| | colspan="2" | اسلام
| |
| |-
| |
| |'''مذهب'''
| |
| | colspan="2" | شیعه اثنیعشری
| |
| |-
| |
| |'''پیشه'''
| |
| | colspan="2" | واعظ، خطیب، فعال سیاسی
| |
| |-
| |
| ! style="background: #b0c4de; text-align: center" colspan="3" | '''اطلاعات سیاسی'''
| |
| |-
| |
| |'''پستها'''
| |
| |colspan="2"|خطیب برجسته جنبش مشروطه، عضو انجمنهای مشروطهخواه (مانند انجمن باغ میکده و انجمن ملی)، مبلغ شرکت اسلامیه
| |
| |-
| |
| ! style="background: #b0c4de; text-align: center" colspan="3" | '''اطلاعات علمی و مذهبی'''
| |
| |-
| |
| |'''استادان'''
| |
| |colspan="2"|شیخ محمدتقی آقانجفی، علمای اصفهان
| |
| |-
| |
| |'''کتابها'''
| |
| |colspan="2"|لباس التقوی، رؤیای صادقه
| |
| |-
| |
| |-
| |
| | colspan="3" |
| |
| ----
| |
| {{navbar|جعبه اطلاعات شخصیت سیاسی مذهبی|mini=1|nodiv=1}}
| |
| |}[[رده:مقالات دارای جعبه اطلاعات]]
| |
|
| |
|
| | شاهدان ادعای حکومت را مبنی بر وابسته بودن او نیروهای حکومتی را رد کردهاند. این روایتسازیها بخشی از الگویی تکراری در اعتراضات جاری و سالهای گذشته بوده است. نهادهای حکومتی با روایتسازی رسانهای، تلاش میکنند مسئولیت کشتار معترضان را انکار کنند.<ref name=":0">[https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-31 گزارش ههنگاو از جانباختن لطیف کریمی با شلیک مستقیم نیروهای حکومتی/ تلاش حکومت برای مصادره و وارونهسازی واقعیت - سازمان حقوق بشری ههنگاو]</ref> |
|
| |
|
| | == زمینه اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ == |
| | اعتراضات سراسری ایران در سال ۱۴۰۴، ریشه در بحران عمیق اقتصادی، معیشتی و حکمرانی دارد که طی ماههای اخیر با سقوط مستمر ارزش پول ملی، جهش نرخ ارز به بیش از ۱۴۰ هزار تومان، افزایش تورم، رکود گسترده بازار و کاهش شدید قدرت خرید شهروندان تشدید شده است. اعتراضات از اعتصاب بازار تهران در روز نخست (۷ دی ۱۴۰۴) آغاز شد و به سرعت به اعتراضات در دیگر اقشار جامعه در شهرهای مختلف گسترش یافت. |
|
| |
|
| | طی روزهای دوم تا کنون، اعتراضات به شکل تجمعات خیابانی، راهپیماییها، اعتصاب کسبه و پیوستن دانشجویان در دانشگاههایی مانند دانشگاه تهران، شهید بهشتی، صنعتی شریف و اصفهان ادامه پیدا کرد. شیوههای اعتراض شامل اعتصاب، اعتراض، تظاهرات خیابانی و سردادن شعارهای ضدحکومتی تمرکز دارد. |
|
| |
|
| '''سید جمالالدین واعظ اصفهانی'''، (متولد سال ۱۲۴۱–۱۲۸۷ ه.ش)، یکی از برجستهترین خطیبان و فعالان سیاسی دوره [[جنبش مشروطه ایران]]، نقش مهمی در بیداری فکری و اجتماعی مردم ایفا کرد. او در خانوادهای مذهبی در همدان متولد شد و تحصیلات ابتدایی خود را در علوم دینی در همدان و اصفهان گذراند. جمالالدین به دلیل سخنرانیهای آتشین و تأثیرگذارش در حمایت از مشروطه و عدالتخواهی، به یکی از چهرههای کلیدی جنبش مشروطه تبدیل شد. او با همکاری افرادی چون [[ملکالمتکلمین]]، در انجمنهای مخفی و علنی مشروطهخواهان فعالیت داشت و از منبر بهعنوان ابزاری برای آگاهیبخشی و بسیج مردم استفاده کرد. جمالالدین واعظ اصفهانی در سخنرانیهایش به موضوعاتی چون استبداد، فساد حکومتی، و لزوم قانون اساسی و عدالتخانه پرداخته و از نقش علما و مردم در اصلاحات اجتماعی حمایت میکرد.
| | واکنش نیروهای انتظامی و امنیتی با افزایش حضور نیروها، استفاده از گاز اشکآور، تیراندازی (از جمله با سلاح ساچمهای) و بازداشت شهروندان همراه بوده، که منجر به خشونت، کشتهشدگان و زخمیها در شهرهای مختلف شده است. در جریان این اعترضات شماری از شهروندان کشته و بسیاری نیز مجروح و دستگیر شدهاند. این اعتراضات بیانگر عمق نارضایتیهای انباشته در جامعه ایران است. مردم معترض شهرستان ... نیز مانند شهرهای دیگر به اعتراضات سراسری پیوستند و خیابانهای این شهر صحنهی درگیری بین مردم معترض و نیروهای سرکوبگر حکومتی بود.<ref>[https://www.hra-news.org/2026/hranews/a-e22c7813/ گزارش تفصیلی از روز دهم اعتراضات؛ ۳۶ جان باخته در ۲۸۵ اعتراض - هرانا]</ref> |
|
| |
|
| وی در شهرهای مختلف از جمله تهران، تبریز، و رشت به تبلیغ مشروطه پرداخت و با نشریاتی چون «الجمال» همکاری داشت که در آنها از آزادی و حقوق مردم دفاع میکرد. جمالالدین به همراه دیگر مشروطهخواهان، در برابر استبداد [[محمد علی شاه|محمدعلی شاه]] قاجار ایستادگی کرد و پس از به توپ بستن مجلس در سال ۱۲۸۷ ه.ش، به دستور شاه دستگیر شد. ملکالمتکلمین و چند تن دیگر از آزادیخواهان، به طرز فجیعی در باغ شاه تهران به قتل رسیدند و جمالالدین نیز در زندان بروجرد به قتل رسید. مرگ او موجی از خشم و تأسف در میان مشروطهخواهان برانگیخت و نامش بهعنوان یکی از شهدای جنبش مشروطه در تاریخ ایران ثبت شد.
| | == حضور در اعتراضات و جان باختن == |
| | لطیف کریمی شهروند کُرد اهل شهر ملکشاهی از توابع استان ایلام و سرتیپ بازنشسته بود. جزئیات بیشتری از زندگی شخصی یا سابقه حرفهای وی موجود نیست. لطیف کریمی در روز شنبه ۱۳ دی ۱۴۰۴ (۳ ژانویه ۲۰۲۶)، در جریان تظاهرات مردمی شهرستان ملکشاهی در میان معترضان حضور داشت. وی هدف تیراندازی مستقیم نیروهای سپاه پاسداران قرار گرفت و مجروح شد. |
|
| |
|
| اندیشههای جمالالدین واعظ متأثر از تعالیم اسلامی و ایدههای نوگرایانه مشروطه بود. او معتقد به پیوند دین و سیاست بود و بر این باور بود که علما باید در هدایت مردم و مبارزه با ظلم نقش فعال داشته باشند. همچنین، او به برابری اجتماعی، آموزش همگانی، و رفع فساد از ساختارهای حکومتی تأکید داشت. با وجود اتهاماتی که برخی منابع درباره عقاید دینی او مطرح کردهاند، نقش او در ترویج مشروطه و آگاهیبخشی غیرقابلانکار است. میراث جمالالدین در سخنرانیهایش، فعالیتهای سیاسی، و تأثیرش بر نسلهای بعدی مشروطهخواهان باقی مانده و او بهعنوان نمادی از شجاعت و فداکاری در راه آزادی و عدالت در تاریخ ایران شناخته میشود.<ref name=":0">[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223414/%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%B8-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C جمالالدین واعظ اصفهانی، قسمت اول - مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]</ref><ref name=":1">[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223414/%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%B8-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C?entryviewid=241617 جمالالدین واعظ اصفهانی، قسمت دوم - مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی]</ref><ref name=":2">[https://rasekhoon.net/article/show/916382/%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%B8-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C اندیشه سیاسی واعظ اصفهانی - راسخون] 1</ref><ref name=":3">[https://rasekhoon.net/article/show/916375/%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%B8-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C فعالیت های سیاسی اجتماعی واعظ اصفهانی - راسخون] 2</ref><ref name=":4">[https://dl.hodanet.tv/fileshtml/seydjamalvaezesfahani.htm سیدجمال الدین واعظ اصفهانی - هدی نت]</ref>
| | پس از مجروح شدن، لطیف کریمی به بیمارستان خمینی ایلام منتقل گردید، اما بر اثر شدت جراحات جان خود را از دست داد. شاهدان عینی تأیید کردهاند که وی در میان مردم معترض بوده و مستقیماً توسط نیروهای حکومتی هدف قرار گرفته است. عماد کریمی، پسر لطیف کریمی، در استوری صفحه شخصی اینستاگرام خود تأکید کرد که پدرش توسط نیروهای حکومتی کشته شده و نوشت: <blockquote>«جرم پدرم صرفاً این بود که گفته به مردم شلیک نکنید.» </blockquote> |
|
| |
|
| == زندگینامه و تحصیلات == | | === روایتسازی رسانهای حکومتی === |
| سید جمالالدین واعظ اصفهانی در سال ۱۲۴۱ ه.ش، در همدان متولد شد. او در خانوادهای مذهبی رشد یافت و پدرش، ملا عبدالله، از علمای محلی بود. جمالالدین تحصیلات ابتدایی خود را در همدان آغاز کرد و سپس برای ادامه تحصیل علوم دینی به اصفهان رفت. در اصفهان، او نزد علمای برجستهای چون شیخ محمدتقی آقانجفی به فراگیری فقه، اصول، و کلام پرداخت. استعداد او در خطابه از همان جوانی آشکار بود و بهسرعت بهعنوان واعظی توانمند شناخته شد.<ref name=":0" />
| | بلافاصله پس از کشته شدن لطیف کریمی، رسانههای حکومتی و وابسته به نهادهای امنیتی با انتشار تصاویری از لطیف کریمی، مدعی شدند که وی «در اثر درگیری با معترضان» کشته شده و عضوی از نیروهای وابسته به حکومت بوده است. این ادعا توسط اظهارات شاهدان عینی در گفتگو با سازمان حقوق بشری ههنگاو رد شده است. |
|
| |
|
| === آغاز فعالیتهای مذهبی و اجتماعی === | | === الگوی مشابه در اعتراضات جاری و گذشته === |
| جمالالدین واعظ اصفهانی پس از تکمیل تحصیلات، بهعنوان واعظ در مساجد و محافل مذهبی همدان و سپس تهران فعالیت خود را آغاز کرد. او به دلیل تسلط بر فن خطابه و توانایی در جلب توجه مخاطبان، بهسرعت مورد توجه مردم قرار گرفت. سخنرانیهای او اغلب با زبانی ساده و قابلفهم برای عامه مردم ارائه میشد و به موضوعات اجتماعی و دینی میپرداخت. در این دوره، او با برخی از روشنفکران و علمای مشروطهخواه آشنا شد که این آشنایی، مسیر زندگی او را به سمت فعالیتهای سیاسی سوق داد.<ref name=":4" />
| | نهادهای حکومتی در مورد جانباختگان دیگر اعتراضات جاری، مانند [[امیرحسام خدایاریفرد]] در کوهدشت و علی عزیزی در هرسین، نیز با روایتسازی رسانهای تلاش کردند آنان را به عنوان نیروهای وابسته به حکومت معرفی کنند و مرگشان را به معترضان نسبت دهند، در حالی که شواهد نشاندهنده کشته شدن مستقیم توسط نیروهای حکومتی با گلوله جنگی است. |
|
| |
|
| == فعالیتهای اولیه در اصفهان و شیراز ==
| | در سالهای گذشته، سیاست نهادهای حکومتی جمهوری اسلامی در مواجهه با اعتراضات سراسری، علاوه بر خشونت گسترده، شامل تلاش برای مصادره جانباختگان و نسبت دادن آنان به نیروهای وابسته به حکومت بوده است. این رویکرد برای پوشاندن مسئولیت قتل معترضان، انکار جنایت و فرار از مسئولیت مستقیم نیروهای حکومتی به کار گرفته شده است.<ref name=":0" /> |
| جمالالدین واعظ اصفهانی پس از ۲۱ سالگی به اصفهان رفت و نزد علمایی چون آقانجفی به تحصیل فقه و اصول پرداخت. او در مسجد جامع آقا نورالله (مسجد نو) منبر رفت و به تدریس مشغول شد. سخنرانیهایش با زبانی ساده و انتقادی از ستم ظلالسلطان، بهسرعت شهرت آورد. او لقب «صدرالواعظین» از ظلالسلطان (سلطان مسعود میرزا قاجار) و «صدرالمحققین» از محمدعلی میرزا دریافت کرد. جمالالدین تحت تأثیر جو انتقادی اصفهان، با فرق نوین آشنا شد و انجمنهای مخفی مانند «مجمع سرّی» یا «انجمن ترقی» را با یارانش مانند ملکالمتکلمین و میرزا نصرالله بهشتی تشکیل داد. هدف این انجمنها، بیداری افکار عمومی و افشای ظلمهای دینی و حکومتی بود. '''(مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی)۱، (راسخون)۲'''
| |
|
| |
|
| در محرم و صفر ۱۳۱۸ ه.ق، جمالالدین واعظ به شیراز سفر کرد و در آنجا منبر رفت. او با شعاعالسلطنه (پسر [[مظفرالدین شاه]]) ملاقات کرد و کتاب «لباس التقوی» را نوشت. سخنرانیهایش علیه قوامالدوله، کینه خاندان قوام را برانگیخت و در سفر سوم، پس از سوءقصد ناموفق (که اشتباهی فرد دیگری کشته شد)، به عتبات و سپس تبریز رفت. در شیراز، او مردم را به اصلاحات اجتماعی و اقتصادی تشویق کرد.<ref name=":0" /><ref name=":3" /><ref name=":4" />
| | == منابع == |
| | |
| == فعالیتهای سیاسی و نقش در جنبش مشروطه ==
| |
| سید جمالالدین واعظ اصفهانی در اوایل دهه ۱۲۸۰ ه.ش، با اوجگیری نهضت مشروطه، به جمع مشروطهخواهان پیوست. او با علما و روشنفکرانی چون ملکالمتکلمین و شیخ محمدتقی آقانجفی همکاری نزدیکی داشت و از منبر بهعنوان ابزاری برای ترویج ایدههای مشروطهخواهی استفاده کرد. سخنرانیهای او در مساجد تهران، بهویژه در مسجد جامع، با استقبال گسترده مردم مواجه شد. جمالالدین در این سخنرانیها به انتقاد از استبداد قاجاری، فساد دربار، و بیعدالتیهای اجتماعی میپرداخت و خواستار تأسیس عدالتخانه و قانون اساسی بود.<ref name=":0" />
| |
| | |
| === همکاری با انجمنهای مشروطهخواه ===
| |
| جمالالدین واعظ در چندین انجمن مخفی و علنی مشروطهخواهان، از جمله انجمن باغ میکده و انجمن ملی، عضویت داشت. او در این انجمنها با دیگر فعالان سیاسی مانند [[جهانگیرخان صوراسرافیل]] و میرزا نصرالله بهشتی (ملکالمتکلمین) همکاری میکرد. این انجمنها محلی برای بحث درباره اصلاحات سیاسی، ترویج [[آزادی بیان]]، و سازماندهی حرکتهای مردمی علیه [[استبداد]] بودند. واعظ اصفهانی با سخنرانیهای خود در این محافل، نقش مهمی در تهییج مردم و جلب حمایت آنها برای جنبش مشروطه ایفا کرد.<ref name=":3" />
| |
| | |
| === فعالیت در نشریه الجمال ===
| |
| یکی از اقدامات برجسته جمالالدین واعظ، همکاری با نشریه «الجمال» بود که در سال ۱۲۸۵، منتشر میشد. این نشریه، که تحت نظارت او و دیگر مشروطهخواهان اداره میشد، به موضوعات سیاسی و اجتماعی روز میپرداخت و از ایدههای آزادیخواهی و مشروطه حمایت میکرد. جمالالدین در سرمقالهها و نوشتههای این نشریه، بر لزوم اجرای قانون، رفع ظلم، و مشارکت مردم در اداره کشور تأکید داشت. این نشریه به دلیل لحن انتقادی و صریح خود، تأثیر زیادی بر افکار عمومی گذاشت و به یکی از ابزارهای مهم تبلیغی مشروطهخواهان تبدیل شد.<ref name=":4" />
| |
| | |
| == اندیشههای سیاسی و اجتماعی ==
| |
| | |
| === پیوند دین و سیاست ===
| |
| جمالالدین واعظ اصفهانی معتقد بود که دین و سیاست از هم جدا نیستند و علما باید در اصلاح امور جامعه نقش فعال داشته باشند. او در سخنرانیهای خود، با استناد به تعالیم اسلامی، بر ضرورت مبارزه با ظلم و دفاع از حقوق مردم تأکید میکرد. به باور او، اجرای عدالت و قانون در جامعه، وظیفهای دینی و اجتماعی است که علما و مردم بهطور مشترک باید به آن پایبند باشند. این دیدگاه او را به یکی از برجستهترین خطیبان مشروطهخواه تبدیل کرد که توانست میان تودههای مذهبی و ایدههای نوگرایانه مشروطه پیوند برقرار کند.
| |
| | |
| === تأکید بر آموزش و برابری اجتماعی ===
| |
| یکی از محورهای اصلی اندیشههای جمالالدین، لزوم آموزش همگانی و برابری اجتماعی بود. او معتقد بود که نادانی و فقر، ریشه بسیاری از مشکلات اجتماعی ایران است و دولت باید با ایجاد مدارس و گسترش آموزش، زمینه پیشرفت جامعه را فراهم کند. او همچنین از برابری حقوق طبقات مختلف جامعه دفاع میکرد و بر این باور بود که هیچ گروهی نباید بر گروه دیگر برتری داشته باشد. این دیدگاهها در سخنرانیهای او در شهرهای مختلف، از جمله تبریز و رشت، بازتاب گستردهای داشت.<ref name=":2" /><ref name=":3" />
| |
| | |
| == فعالیتهای جمالالدین در شهرهای مختلف ==
| |
| | |
| === سخنرانیها در تهران ===
| |
| سید جمالالدین واعظ اصفهانی در تهران بهعنوان یکی از خطیبان اصلی جنبش مشروطه شناخته میشد. او در مساجد و محافل عمومی، بهویژه در مسجد جامع تهران، سخنرانیهایی ایراد میکرد که تأثیر عمیقی بر مردم داشت. در این سخنرانیها، او با زبانی ساده و آتشین، از استبداد محمدعلی شاه قاجار انتقاد میکرد و خواستار تأسیس مجلس شورای ملی و اجرای قانون اساسی بود. سخنرانیهای او نهتنها نخبگان، بلکه تودههای مردم را نیز به حمایت از مشروطه ترغیب میکرد. او همچنین در این دوره با علمای مشروطهخواه در ارتباط بود، هرچند گاهی اختلافنظرهایی با برخی علما داشت.<ref name=":0" />
| |
| | |
| === فعالیت در تبریز ===
| |
| جمالالدین واعظ در سال ۱۲۸۶، به تبریز سفر کرد و در آنجا نیز به ایراد سخنرانیهای مشروطهخواهانه پرداخت. تبریز در آن زمان یکی از مراکز اصلی جنبش مشروطه بود و جمالالدین با همکاری انجمنهای محلی، بهویژه انجمن ایالتی آذربایجان، نقش مهمی در تهییج مردم این شهر ایفا کرد. او در سخنرانیهایش بر ضرورت وحدت میان مردم و علما برای پیشبرد اهداف مشروطه تأکید داشت و از مبارزات مسلحانه مشروطهخواهان تبریز در برابر نیروهای استبدادی حمایت میکرد. فعالیتهای او در تبریز به تقویت روحیه آزادیخواهی در این شهر کمک کرد.<ref name=":3" />
| |
| | |
| === حضور در رشت ===
| |
| جمالالدین واعظ اصفهانی همچنین در رشت فعالیتهای سیاسی و اجتماعی چشمگیری داشت. او در این شهر با گروههای مشروطهخواه محلی همکاری کرد و در سخنرانیهای خود به موضوعاتی چون لزوم اصلاحات اجتماعی، مبارزه با فساد حکومتی، و حمایت از حقوق مردم پرداخت. حضور او در رشت، بهویژه در سال ۱۲۸۷، با استقبال گسترده مردم مواجه شد و به بسیج نیروهای مشروطهخواه در این منطقه کمک کرد. او در این شهر نیز از منبر برای تبلیغ ایدههای مشروطه و آگاهیبخشی به مردم استفاده کرد.<ref name=":4" />
| |
| | |
| == آثار و فعالیتهای اقتصادی ==
| |
| | |
| === رسالهها و نوشتهها ===
| |
| جمالالدین واعظ اصفهانی دو رساله مهم نوشت: «لباس التقوی» در سال ۱۳۱۸ ه.ق در شیراز، که به موضوعات اخلاقی و اجتماعی میپرداخت و مورد ستایش علما قرار گرفت؛ و «رؤیای صادقه» در همکاری با ملکالمتکلمین، شیخ احمد روحی، حاج فاتحالملک، میرزا اسدالله خان و مجدالاسلام کرمانی، پیش از محرم ۱۳۲۰ ه.ق در اصفهان. این رساله با کمک کنسولگری روسیه چاپ و توزیع شد و به انتقاد از استبداد دینی و حکومتی میپرداخت. او همچنین مقالاتی با امضای مستعار «۷۲ اصفهانی» در حبلالمتین کلکته و روزنامه مظفری منتشر کرد.
| |
| | |
| === همکاری در نشریه الجمال ===
| |
| نشریه «الجمال» از ۲۶ محرم ۱۳۲۵ ه.ق تا ۲۷ ربیعالآخر ۱۳۲۶ ه.ق منتشر میشد و مواعظ و سخنرانیهای جمالالدین را چاپ میکرد. این نشریه تحت نظارت او و دیگر مشروطهخواهان اداره میشد و به موضوعات سیاسی و اجتماعی روز میپرداخت، از جمله دفاع از مشروطه، قانونمداری و عدالت. نوشتههای او در این نشریه، مفاهیم آزادی و حقوق را با استناد به قرآن و احادیث تبیین میکرد.
| |
| | |
| === تأسیس شرکت اسلامیه ===
| |
| در شوال ۱۳۱۶ ه.ق، جمالالدین واعظ با همراهی ملکالمتکلمین و شیخ احمد کرمانی، «شرکت اسلامیه» را برای ترویج منسوجات ایرانی و مقابله با واردات بیگانه تأسیس کرد. او بهعنوان مبلغ، در اصفهان و شیراز منبر رفت و مردم را به سرمایهگذاری تشویق نمود. علمایی چون آقانجفی و مراجع عتبات از آن حمایت کردند. این شرکت نمادی از تلاش برای خودکفایی اقتصادی در برابر نفوذ خارجی بود.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" />
| |
| | |
| == روابط با مشروطهخواهان و علما ==
| |
| سید جمالالدین واعظ اصفهانی روابط نزدیکی با روشنفکران و فعالان برجسته جنبش مشروطه داشت. او با افرادی چون ملکالمتکلمین، جهانگیرخان صوراسرافیل، و میرزا نصرالله بهشتی همکاری تنگاتنگی در انجمنهای مشروطهخواه، مانند انجمن باغ میکده و انجمن ملی، برقرار کرد. این همکاریها بهویژه در تهران و در جریان سخنرانیهای مشترک در مساجد و محافل عمومی شکل گرفت. جمالالدین با استفاده از جایگاه خود بهعنوان واعظ، ایدههای آزادیخواهانه این روشنفکران را با زبان مذهبی به مردم منتقل میکرد. او و ملکالمتکلمین در بسیاری از جلسات مخفی، برنامهریزی برای پیشبرد اهداف مشروطه، از جمله تأسیس مجلس و قانون اساسی، را دنبال کردند.<ref name=":0" /><ref name=":3" />
| |
| | |
| === مناظرات و اختلافات با علما ===
| |
| جمالالدین واعظ با برخی از علمای وقت، بهویژه [[شیخ فضلالله نوری]]، روابط پیچیدهای داشت. در حالی که او از حمایت علمایی چون شیخ محمدتقی آقانجفی برخوردار بود، با شیخ فضلالله نوری، که در دورهای به مشروعهخواهی گرایش پیدا کرد، اختلافنظرهایی پیدا کرد. این اختلافات بیشتر بر سر حدود دخالت دین در سیاست و نحوه اجرای مشروطه بود. جمالالدین معتقد بود که مشروطه باید با اصول اسلامی همخوانی داشته باشد، اما در عین حال از اصلاحات اجتماعی و سیاسی نوگرایانه حمایت میکرد. او در مناظرات خود با علما، با استناد به قرآن و احادیث، بر ضرورت عدالت و مبارزه با استبداد تأکید داشت. این مناظرات، که گاهی در محافل عمومی برگزار میشد، به تقویت جایگاه او بهعنوان خطیبی آگاه و شجاع کمک کرد.<ref name=":2" /><ref name=":4" />
| |
| | |
| === تأثیر بر روشنفکران و علما ===
| |
| سخنرانیهای جمالالدین نهتنها بر تودههای مردم، بلکه بر روشنفکران و برخی علما نیز اثر گذاشت. او با ترکیب مفاهیم دینی و ایدههای نوگرایانه، توانست پلی بین علمای سنتی و روشنفکران مشروطهخواه ایجاد کند. [[ناظمالاسلام کرمانی]] در کتاب «تاریخ بیداری ایرانیان» از تأثیر سخنرانیهای او بر علما و مردم سخن گفته و او را بهعنوان یکی از عوامل مهم وحدت در جنبش مشروطه ستوده است. همکاری او با روشنفکرانی چون صوراسرافیل در نشریه «الجمال» نیز نشاندهنده نقش او در پیوند دادن دو جریان فکری مذهبی و سکولار در جنبش مشروطه بود.<ref name=":5">کتاب «تاریخ بیداری ایرانیان»، تألیف ناظمالاسلام کرمانی</ref>
| |
| | |
| == دستگیری و مرگ ==
| |
| | |
| === به توپ بستن مجلس و دستگیری ===
| |
| با به قدرت رسیدن محمدعلی شاه قاجار و شدت گرفتن اقدامات ضد مشروطه، جمالالدین واعظ به یکی از اهداف اصلی دربار تبدیل شد. پس از به توپ بستن مجلس شورای ملی در ۲۳ جمادیالاول ۱۳۲۶ ه.ق (خرداد ۱۲۸۷ ه.ش)، او به همراه دیگر رهبران مشروطهخواه، از جمله ملکالمتکلمین و جهانگیرخان صوراسرافیل، از تهران گریخت. جمالالدین با لباس مبدل ابتدا به خانه میرزا حسین تفرشی و سپس به خانه میرزا اسداللهخان سرتیپ توپخانه پناه برد و از آنجا به حضرت عبدالعظیم و بعد به همدان رفت. در همدان، توسط نوکر مظفرالملک (حاکم همدان) شناسایی شد و در طویله دارالحکومه زندانی گردید. مظفرالملک تلاش کرد با درخواست عفو از شاه، جان او را نجات دهد، اما امام جمعه همدان مخالفت کرد.<ref name=":1" />
| |
| | |
| === قتل در بروجرد ===
| |
| در شوال ۱۳۲۶ ه.ق (آبان ۱۲۸۷ ه.ش)، جمالالدین واعظ به دستور محمدعلی شاه به امیرافخم (حاکم بروجرد) تحویل داده شد. او را به زندان بروجرد منتقل کردند و چند ماه در باغ شورین و سپس در زندان بروجرد تحت نظر احتشامالدوله (پسر امیرافخم) نگه داشتند. امیرافخم دستور قتل داد و یکی از نوکران سید (به نام سید خاص) او را با دستمال ابریشمی خفه کرد. روایت ناظمالاسلام کرمانی حاکی از آن است که جمالالدین چند روز در بروجرد زنده ماند و پزشکان تأیید کردند که مسموم نشده است. آخرین نامه او به پسرش سید محمدعلی (جمالزاده) از زندان بروجرد نوشته شد، که در آن خود را «شهید وطن» نامید و انگشتر و مهرش را برای او فرستاد.
| |
| | |
| ==== مقبره در جمالیه بروجرد ====
| |
| پس از قتل، جمالالدین واعظ در قبرستان عمومی بروجرد دفن شد که به تدریج به «جمالیه» معروف گردید. ابتدا بدون نشانه بود، اما بعدها مزینالسلطان (مریم عمید) چارطاقی بر آن ساخت. در سال ۱۳۰۰ ه.ش، همایون سیاح آن را مرمت کرد و در سلا ۱۳۰۴، مدرسه جمالیه در آنجا بنا شد. قبرستان در سال ۱۳۱۵ تسطیح گردید، اما در سال ۱۳۱۷، قبر بیرون آورده شد و سنگی بزرگ بر آن نهادند. این محل در سال ۱۳۱۹، به باغی زیبا با عمارت تبدیل شد و در سال ۱۳۴۸، انجمن آثار ملی سنگی مخصوص مزار تراشید.<ref name=":1" /><ref name=":4" /><ref name=":5" />
| |
| | |
| == میراث و تأثیر بر جنبش مشروطه ==
| |
| جمالالدین واعظ اصفهانی با سخنرانیهای آتشین و فعالیتهای سیاسی خود، نقش غیرقابلانکاری در پیشبرد جنبش مشروطه داشت. او توانست با استفاده از منبر، که در آن زمان ابزاری قدرتمند برای ارتباط با مردم بود، ایدههای مشروطهخواهی را به تودهها منتقل کند. [[احمد کسروی]] در کتاب «تاریخ مشروطه ایران» از او بهعنوان یکی از خطیبان برجستهای یاد میکند که با شجاعت و فصاحت، مردم را به سوی آزادی و عدالت هدایت کرد. فعالیتهای او در شهرهای مختلف و همکاریاش با نشریه الجمال، به گسترش آگاهی سیاسی و اجتماعی در ایران کمک کرد.<ref>کتاب «تاریخ مشروطه ایران»، تألیف احمد کسروی</ref>
| |
| | |
| === جایگاه در تاریخ ایران ===
| |
| مرگ جمالالدین واعظ بهعنوان یکی از شهدای مشروطه، نام او را در تاریخ ایران جاودانه کرد. او بهعنوان نمادی از شجاعت و فداکاری در راه آرمانهای آزادی و عدالت شناخته میشود. سخنرانیهای او، که ترکیبی از تعالیم دینی و ایدههای نوگرایانه بود، الگویی برای نسلهای بعدی فعالان سیاسی و اجتماعی شد. تأثیر او بر جنبش مشروطه و نقشش در بیداری فکری مردم، همچنان در مطالعات تاریخی ایران مورد توجه قرار دارد.<ref name=":2" />
| |
| | |
| == منابع: == | |