|
|
| (۱۸۶ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| | | {| class="wikitable sortable" |
| '''امیرحسین آریانپور''' (۱۳۰۳–۱۳۸۰ ش. / ۱۹۲۵–۲۰۰۱ م.) یکی از چهرههای اثرگذار در شکلگیری و ترویج جامعهشناسی معاصر ایران بود. او بهعنوان پژوهشگر، مترجم، فرهنگنویس و استاد دانشگاه نقشی محوری در معرفی نظریهها و مفاهیم پایهٔ جامعهشناسی به خوانندگان و دانشجویان ایرانی ایفا کرد. آموزشهای او در دانشگاه تهران و تألیفات پرخوانشش — از جمله «مقدمهای بر جامعهشناسی» و «جامعهشناسی هنر» — به گسترش آگاهی از علوم اجتماعی در دهههای میانی سدهٔ بیستم در ایران کمک شایانی نمود. آریانپور از منظر نظری گرایشی ماتریالیستی و گرایشهای مارکسیستی داشت و بسیاری او را از پیشگامان وارد کردن مباحث مادیگرایانه به تحلیل اجتماعی در فضای دانشگاهی ایران میدانند؛ این دیدگاه در برخی مجادلات فکریِ زمانهاش نیز منجر به تضادها و نقدهایی شد. از دیگر ویژگیهای او کار در مرزهای چندرشتهای بود: ترکیب انسانشناسی، جامعهشناسی، فلسفهٔ علم و نقد ادبی در نوشتههایش و نیز تلاشی گسترده برای تدوین یک فرهنگ تفصیلی علوم اجتماعی به چهار زبان که نشانگر وسعت مطالعات و دغدغهٔ نظاممند او در عرصهٔ دانش بود. نقش او بهعنوان معلم و مربی نسلهای بعدی جامعهشناسان ایرانی نیز قابل توجه است؛ شمار زیادی از استادان و پژوهشگران معاصر ایران او را مرجعِ آموزشی و فکری خود میدانند. میراث آریانپور از نظر نظری و تربیتی در نوشتهها، ترجمهها و مجموعهٔ فیشها و یادداشتهای پژوهشیاش همچنان موجود است و مورد بازخوانی محققان میباشد. در این مقاله پس از مرور زندگی و مسیر آموزش و کار حرفهای او، به بررسی مهمترین آثار و آموزههای نظری، جایگاهش در تاریخ معرفت اجتماعی ایران، نسبتش با گرایشهای سیاسی و نهایتاً سنتخوانیها و نقدهای متأخر پرداخته شده است. منابع مستقل فارسی و منابع بینالمللی نویافته برای هر پاراگراف ضمیمه شدهاند تا خوانشِ دانشگاهی و قابل ارجاع فراهم آید.
| | !ردیف |
| | | !نام |
| == زندگینامه و پیشینهٔ خانوادگی ==
| | !سن |
| امیرحسین آریانپور در هشتم اسفند ۱۳۰۳ خورشیدی در تهران متولد شد و در هشتم مرداد ۱۳۸۰ در تهران درگذشت. خانوادهٔ او ریشههایی ادبی و محلی داشتند؛ از یک سو نسب مادری او به خاندانِ مولفان و تاریخنگاران عصر قاجار میرسید و از سوی دیگر خاندان پدریاش از رهبران منطقهای بودهاند. آریانپور پسرخالهٔ شاعر سهراب سپهری نیز بود. او در فضای فرهنگی و خانوادهای با پیشینهٔ ادبی رشد کرد که احتمالاً بر گرایشهای تحقیقاتی و علاقهٔ او به فرهنگ و ادب فارسی تأثیر گذاشت.
| | !توضیحات |
| | | !وابستگی |
| == تحصیلات و شکلگیری فکری ==
| | !زادگاه |
| آریانپور تحصیلات خود را در رشتههای علوم اجتماعی و فلسفه پی گرفت؛ دورههایی در دانشگاه تهران، دانشگاه آمریکایی بیروت و نیز مطالعاتی در کمبریج و پرینستون در کارنامهٔ آموزشی او ثبت شده است. این پشتوانهٔ چندملیتیِ آموزشی، همراه با مطالعات گستردهٔ او در فلسفهٔ غرب و ادبیات فارسی، باعث شد که دیدگاههای او همزمان از آشنایی با جریانهای اصلی جامعهشناسی جهانی و حساسیت به بافت فرهنگی ایران بهرهمند شود. همچنین او شاگرد برخی بزرگان ادبی و فلسفی شد که در جهتگیری نظری او مؤثر بودند.
| | !محل شهادت |
| ---- | | !نحوه شهادت |
| | | !تاریخ |
| == گرایش نظری و جایگاه فکری ==
| | |- |
| از نظر نظری، آریانپور گرایشی ماتریالیستی داشت و در بسیاری از نوشتهها و درسهایش تأکید بر مواد و سازوکارهای اجتماعی بهعنوان عوامل تحلیلگر در مسائل فرهنگی و هنری دیده میشود. گزارشها و منابعِ نقدی او را گاه بهخاطر ترکیب بین تحلیلهای مارکسیستی و آگاهی از سنتهای غربی، «دیدگاهی سنتزشده» توصیف کردهاند: هم وفاداری به مفاهیم بنیادین مارکسیستی و هم آشنایی گسترده با جامعهشناسی جریان اصلی غربی. این مواضع او را در فضای فکریِ ایرانِ دهههای ۴۰ و ۵۰ بهعنوان چهرهای برجسته و در مواردی جنجالساز معرفی کردهاند.
| | |۶ |
| | | |[[احمدرضا امانی]] |
| == آموزش و فعالیتهای دانشگاهی ==
| | |۲۸ |
| آریانپور سالها استاد دانشگاه تهران بود و بهویژه در دهههای میانی سدهٔ بیستم نقش مهمی در آموزشِ جامعهشناسی ایفا کرد. کتابها و جلسات آموزشی او (از جمله «مقدمهای بر جامعهشناسی» که انتشار نخست آن در دههٔ ۱۳۴۰ شمسی صورت گرفت) بهشکل گستردهای بازنشر شد و دهها بار تجدید چاپ گردید؛ چنانکه برخی گزارشها از تجدیدچاپهای متعددی برای این کتابها خبر دادهاند و او را «مروج جامعهشناسی در ایران» مینامند. شاگردان او بعدها خود به اساتید و نظریهپردازانی تبدیل شدند که در فضای دانشگاهی ایران تأثیرگذار بودند. فعالیت تدریسی و تربیتی آریانپور از منظر تاریخ دانشگاهی ایران یک نقطهٔ عطف در نهادینهسازی آموزش جامعهشناسی تلقی میشود.
| | |فارغالتحصیل حقوق از دانشگاه یزد؛ کارآموز مرحله دوم وکالت |
| | | | |
| == آثار اصلی و حوزههای پژوهشی ==
| | |ازنای لرستان |
| آریانپور در حوزههای متعددِ جامعهشناسی، فلسفه و ادبیات قلم زد. برخی از آثار مهم او عبارتاند از: «جامعهشناسی هنر» (۱۹۷۵/۱۳۵۴)، «آیین پژوهش»، «در آستانهٔ رستاخیز» (رسالهٔ تاریخپژوهی)، و ترجمهها و فرهنگنامههای متعدد؛ همچنین او مشغول تدوین یک فرهنگ تفصیلی علوم اجتماعی چهارزبانه بود که بهگفتهٔ منابع، مجموعهای گسترده از فیشها و یادداشتها را دربرداشت. آثار او هم در بستر نظری (مطالعات جامعهشناسی هنر، نظریهٔ اجتماعی) و هم در حوزهٔ روششناسی پژوهش مورد توجه بودهاند. چاپهای متعدد آثار و انتشار دوبارهٔ برخی عناوین نشاندهندهٔ نقش پایداریِ آنها در فضای علمی ایران است.
| | |ازنای لرستان |
| | | |اصابت گلوله به قفسه سینه |
| == نسبت با سیاست و فضای فکریِ زمانه ==
| | |۱۱ دی |
| آریانپور گرایشی مارکسیستی داشت و گزارشهایی از ارتباط او با برخی تشکلهای چپ، از جمله حزب توده، وجود دارد؛ اما همزمان او بهعنوان دانشگاهی و پژوهشگر مستقل نیز شناخته شده و نسبتهایش با جریانهای سیاسی زمانهاش گاه جنبهٔ نقدآمیز و فلسفی داشته است. تضادهای فکری او با برخی روشنفکران دینیِ معاصر (نمونهای که گاه به آن اشاره شده مناقشه با مرتضی مطهری است) نشاندهندهٔ فضای تنشزای تبادل نظری در آن دوره بوده است. این نسبتها بخشی از خوانش تاریخیِ نقش روشنفکران اجتماعی در ایرانِ معاصر را تشکیل میدهند.
| | |- |
| | | |۷ |
| == تأثیرگذاری، نقدها و میراث علمی ==
| | |[[شایان اسدالهی]] |
| میراث آریانپور را میتوان در سه سطح بررسی کرد: (۱) نقش آموزشی و تربیت نیروهای نو، (۲) متنها و ترجمهها و آثارِ نظری که وارد گفتمان علمی ایران شدند، و (۳) تلاشهای پژوهشیِ او برای تدوین فرهنگ و مجموعهٔ منابع علوم اجتماعی. منتقدان برخی جنبههای نظری او را بیشازحد ماتریالیستی یا وابسته به آموزههای مارکسیستی خواندهاند؛ طرفداران اما بر کارِ دقیق پژوهشی و اهمیتِ بازخوانی متون و فرهنگنویسی او تأکید دارند. در دهههای بعد او اغلب به عنوان یک مرجع تاریخی — نه لزوماً بیچونوچرای نظری — در مطالعات تاریخ دانشگاهی و تاریخ اندیشه در ایران مورد ارجاع قرار گرفته است.
| | |۳۰ |
| | | |آرایشگر |
| == جمعبندی و مسیرهای پژوهشی آتی ==
| | | |
| آریانپور چهرهای چندوجهی بود: مدرس، مترجم، فرهنگنویس، و نظریهپرداز اجتماعی. خوانشِ معاصر از آثار او هنوز جای نقد و بازخوانیِ مفاهیم را دارد؛ مخصوصاً در مواردی که وی تلاش کرده است مفاهیم جامعهشناختی را با واقعیتهای فرهنگی ایران پیوند دهد. پژوهشهای آتی میتوانند بر بررسی آرشیوهای منتشرنشدهٔ او (فیشها و یادداشتها)، مقایسهٔ ترجمهها و ویرایشهایش، و تحلیل تاریخیِ جایگاه او در تکوین دانش جامعهشناسی در ایران تمرکز کنند. چنین پژوهشهایی هم میتواند میراث او را روشنتر کند و هم حوزهٔ تاریخ اندیشهٔ اجتماعی ایران را غنیتر سازد.
| | |ازنای لرستان |
| | | |ازنای لرستان |
| == منابع ==
| | |اصابت گلوله |
| | |۱۱ دی |
| | |- |
| | |۱۰ |
| | |[[وهاب موسوی|وهاب موسوی (قاعدی)]] |
| | |۳۰ |
| | | |
| | | |
| | |ازنا |
| | |ازنا |
| | | |
| | |۱۱ دی |
| | |- |
| | |۱۱ |
| | |[[مصطفی فلاحی]] |
| | |۱۵ |
| | |دانشآموز |
| | | |
| | |ازنا |
| | |ازنا |
| | |اصابت گلوله |
| | |۱۱ دی |
| | |- |
| | |۲۳ |
| | |[[طاها صفری]] |
| | |۱۵ |
| | |دانشآموز |
| | | |
| | |ازنا |
| | |ازنا |
| | |اصابت گلوله به صورت |
| | |۱۲ دی |
| | |- |
| | |۴۰ |
| | |[[رضا مرادیعبدالوند]] |
| | |۱۸ |
| | | |
| | | |
| | |ازنا |
| | |ازنا |
| | | |
| | |۱۵ دی |
| | |- |
| | |۱۵ |
| | |[[رضا عظیمزاده]] |
| | |۳۱ |
| | | |
| | | |
| | |ملکشاهی ایلام |
| | |ملکشاهی ایلام |
| | |اصابت گلوله به سر |
| | |۱۳ دی |
| | |- |
| | |۱۶ |
| | |[[مهدی امامیپور]] |
| | |۲۸ |
| | | |
| | | |
| | |ملکشاهی |
| | |ملکشاهی |
| | | |
| | |۱۳ دی |
| | |- |
| | |۱۷ |
| | |[[محمد مقدسی]] |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ملکشاهی |
| | |ملکشاهی |
| | | |
| | |۱۳ دی |
| | |- |
| | |۲۸ |
| | |[[لطیف کریمی]] |
| | |۵۲ |
| | |سرتیپ بازنشسته |
| | | |
| | |ملکشاهی |
| | |ملکشاهی |
| | |اصابت گلوله به دلیل اعتراض به شلیک |
| | |۱۳ دی |
| | |- |
| | |۲۹ |
| | |[[علی کریمی باولکی]] |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ملکشاهی |
| | |ملکشاهی |
| | | |
| | |۱۳ دی |
| | |- |
| | |۴۱ |
| | |[[محمدرضا کرمی]] |
| | |۱۶ |
| | | |
| | | |
| | |ملکشاهی |
| | |ملکشاهی |
| | |اصابت گلوله |
| | |۱۶ دی |
| | |- |
| | |۳۸۷ |
| | |امیر محمد ملکشاهی |
| | |۱۷ |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ملکشاهی ایلام |
| | | |
| | |۱۳ دی |
| | |- |
| | |۴ |
| | |[[احمد جلیل]] |
| | |۲۱ |
| | | |
| | | |
| | |لردگان |
| | |لردگان |
| | |اصابت گلوله |
| | |۱۱ دی |
| | |- |
| | |۵ |
| | |[[سجاد والامنش|سجاد والامنش زیلایی]] |
| | |۲۸ |
| | | |
| | | |
| | |لردگان |
| | |لردگان |
| | |اصابت گلوله |
| | |۱۱ دی |
| | |- |
| | |۳۳ |
| | |[[ابوالفضل خالدی]] |
| | |۲۴ |
| | | |
| | | |
| | |لردگان |
| | |لردگان |
| | |اصابت گلوله |
| | |۱۷ دی |
| | |- |
| | |۳۴ |
| | |علیرضا خالدی |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |لردگان |
| | |لردگان |
| | | |
| | |۱۷ دی |
| | |- |
| | |۳۵ |
| | |[[بهمن فتاحی|بهمن فتاحی میلاسی]] |
| | | |
| | |پدر دو دختر |
| | | |
| | |لردگان |
| | |لردگان |
| | |اصابت گلوله |
| | |۱۷ دی |
| | |- |
| | |۳۶ |
| | |[[محمد موسوی]] |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |لردگان |
| | |لردگان |
| | |اصابت گلوله |
| | |۱۷ دی |
| | |- |
| | |۳۷ |
| | |[[مهدی موسوی]] |
| | |۲۷ |
| | | |
| | | |
| | |لردگان |
| | |لردگان |
| | |اصابت گلوله |
| | |۱۷ دی |
| | |- |
| | |۳۸ |
| | |[[مسیح جلیل|گلمحمد (مسیح) جلیلابزار]] |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |لردگان |
| | |لردگان |
| | |اصابت گلوله |
| | |۱۷ دی |
| | |- |
| | |۳۹ |
| | |سید مهدی موحدی |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |لردگان |
| | |لردگان |
| | | |
| | |۱۷ دی |
| | |- |
| | |۴۳ |
| | |[[مسیح جلیل]] |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |لردگان |
| | |لردگان |
| | | |
| | |۱۷ دی |
| | |- |
| | |۴۴ |
| | |[[فرهاد عیوضی]] |
| | |۳۰ |
| | | |
| | | |
| | |لردگان |
| | |لردگان |
| | |اصابت گلوله |
| | |۱۷ دی |
| | |- |
| | |۴۵ |
| | |[[حسین مونسی]] |
| | |۲۱ |
| | | |
| | | |
| | |لردگان |
| | |لردگان |
| | | |
| | |۱۷ دی |
| | |- |
| | |۳۸۲ |
| | |علی خالدی |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |لردگان چهارمحال |
| | | |
| | |۱۹ دی |
| | |} |