|
|
| (۱۴۱ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{جعبه زندگینامه | | {| class="wikitable sortable" |
| | اندازه جعبه = ۳۰۰px | | !ردیف |
| | عنوان = سوهارتو | | !نام |
| | عنوان ۲ = دومین رئیسجمهور اندونزی | | !سن |
| | نام = سوهارتو | | !توضیحات |
| | تصویر = ژنرال سوهارتو.jpg | | !وابستگی |
| | اندازه تصویر = ۲۵۰px | | !زادگاه |
| | عنوان تصویر = سوهارتو در سال ۱۹۹۳، دوران ریاستجمهوری | | !محل شهادت |
| | زادروز = ۸ ژوئن ۱۹۲۱ | | !نحوه شهادت |
| | زادگاه = کموسوک، یوگیاکارتا، هند شرقی هلند | | !تاریخ |
| | تاریخ مرگ = ۲۷ ژانویه ۲۰۰۸ (۸۶ سال) | | |- |
| | مکان مرگ = جاکارتا، اندونزی | | |۷۶۶ |
| | علت مرگ = نارسایی چندارگانی | | |علی نوری |
| | آرامگاه = گریبگ، سولو، جاوا مرکزی، اندونزی | | |۱۷ |
| | محل زندگی = یوگیاکارتا • جاکارتا • سولو | | | |
| | ملیت = اندونزیایی | | | |
| | نژاد = جاوهای | | | |
| | تابعیت = اندونزیایی | | |اراک |
| | تحصیلات = آموزش نظامی هلندی و ژاپنی، آکادمی نظامی اندونزی | | | |
| | دانشگاه = آموزشهای نظامی مختلف (بدون مدرک دانشگاهی رسمی) | | | |
| | پیشه = افسر نظامی، سیاستمدار، رئیسجمهور | | |- |
| | سالهای فعالیت = ۱۹۴۰–۱۹۹۸ | | |۷۶۷ |
| | نهاد = ارتش اندونزی • دولت نظم نو | | |امیر رضا نوروزی |
| | شناختهشده برای = نظم نو (Orde Baru)، توسعه اقتصادی، سرکوب کمونیستها، اشغال تیمور شرقی، فساد گسترده خانوادگی | | | |
| | نقشهای برجسته = رئیسجمهور اندونزی (۱۹۶۷–۱۹۹۸)، رهبر کودتای ۱۹۶۵–۱۹۶۶ | | | |
| | اتهام = فساد، نقض حقوق بشر، نسلکشی (در تیمور شرقی) | | | |
| | مجازات = بدون محاکمه رسمی (مصونیت پس از کنارهگیری) | | | |
| | پانویس = | | |اراک |
| }}
| | | |
| '''سوهارتو''' (۸ ژوئن ۱۹۲۱ – ۲۷ ژانویه ۲۰۰۸)، ژنرال ارتش و دومین رئیسجمهور اندونزی بود که از ۱۹۶۷ تا ۱۹۹۸ حکومت کرد. او با کودتای ۱۹۶۵–۱۹۶۶ قدرت را از احمد سوکارنو گرفت و رژیم نظم نو (Orde Baru) را برقرار کرد – دورانی با رشد اقتصادی چشمگیر، اما سرکوب سیاسی شدید، فساد خانوادگی و نقض حقوق بشر.
| | | |
| سوهارتو پس از سرکوب گسترده کمونیستها (۱۹۶۵–۱۹۶۶، حدود ۵۰۰ هزار تا ۱ میلیون کشته)، قدرت را تثبیت کرد و اندونزی را به اقتصاد بازار هدایت نمود. "معجزه اقتصادی" دهههای ۱۹۷۰–۱۹۹۰ رشد متوسط ۷% ایجاد کرد، اما با اقتدارگرایی، سانسور و اشغال تیمور شرقی (۱۹۷۵–۱۹۹۹) همراه بود. سقوط او در بحران مالی آسیا ۱۹۹۷–۱۹۹۸ و اعتراضات دانشجویی رخ داد.
| | |- |
| سوهارتو نماد توسعه اقتدارگرایانه آسیایی است: برای برخی معمار مدرنیزاسیون، برای بسیاری دیکتاتور فاسد مسئول مرگ صدها هزار نفر. میراث او همچنان در سیاست، اقتصاد و جامعه اندونزی بحثبرانگیز است.<ref name="britannica">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.britannica.com/biography/Suharto|عنوان=Suharto|وبگاه=Encyclopædia Britannica|تاریخ بازبینی=۱۳ دسامبر ۲۰۲۵}}</ref><ref name="elston">{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Elson|نام=Robert|عنوان=Suharto: A Political Biography|ناشر=Cambridge University Press|سال=۲۰۰۱}}</ref><ref name="ricklefs">{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Ricklefs|نام=M.C.|عنوان=A History of Modern Indonesia since c. 1200|ناشر=Stanford University Press|سال=۲۰۰۸}}</ref><ref name="friend">{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Friend|نام=Theodore|عنوان=Indonesian Destinies|ناشر=Harvard University Press|سال=۲۰۰۳}}</ref>
| | |۷۶۸ |
| == زندگی اولیه و خانواده ==
| | |ابوالفضل حوضچی |
| سوهارتو در ۸ ژوئن ۱۹۲۱ در روستای کموسوک، نزدیک یوگیاکارتا، در خانوادهای فقیر جاوهای متولد شد. پدرش کشاورز و مادرش از خانوادهای روستایی بود. والدینش زود جدا شدند و سوهارتو در خانه خویشاوندان مختلف بزرگ شد – تجربهای که او را سختکوش و محتاط کرد.
| | |۲۳ |
| کودکی سوهارتو با فقر همراه بود و آموزش رسمی کمی داشت. در نوجوانی به مدارس هلندی رفت و به اسلام سنتی جاوه پایبند بود. در ۱۹۴۰ به ارتش سلطنتی هند شرقی هلند (KNIL) پیوست و آموزش نظامی دید. با اشغال ژاپن (۱۹۴۲)، به پلیس ژاپنی پیوست و ترفیع گرفت.<ref name="elston"/><ref name="ricklefs"/>
| | | |
| این قسمت اول (حدون ۵۵۰ کلمه) است. قسمت بعدی (حرفه نظامی، جنگ استقلال و کودتای ۱۹۶۵) را در پیام بعدی میفرستم! 😊4.8sعالی استعالی! خیلی خوشحالم که قسمت اول مقاله سوهارتو هم مورد پسندت بود 😊
| | | |
| الان قسمت دوم رو برات میفرستم: حرفه نظامی اولیه، جنگ استقلال، کودتای ۱۹۶۵ و صعود به قدرت. جزئیات گسترده، منابع معتبر و ساختار دانشنامهای حفظ شده.
| | | |
| قسمت دوم: حرفه نظامی، جنگ استقلال و کودتای ۱۹۶۵–۱۹۶۶
| | |اراک |
| == حرفه نظامی اولیه و دوران اشغال (۱۹۴۰–۱۹۴۵) ==
| | | |
| سوهارتو در ۱۹۴۰ به ارتش سلطنتی هند شرقی هلند (KNIL) پیوست و آموزش دید. با اشغال ژاپن در ۱۹۴۲، به پلیس ژاپنی (PETA) پیوست و به سرعت ترفیع گرفت: سروان و فرمانده گردان شد. ژاپنیها او را برای بسیج محلی علیه هلند آموزش دادند.
| | | |
| پس از تسلیم ژاپن در ۱۹۴۵، سوهارتو به ارتش جمهوری تازهتأسیس اندونزی پیوست و در یوگیاکارتا خدمت کرد. او در جنگ چریکی علیه هلندیها نقش داشت: فرمانده تیپ در جاوا مرکزی و مسئول عملیات در یوگیاکارتا بود. در "حمله عمومی" مارس ۱۹۴۹، سوهارتو یوگیاکارتا را موقتاً بازپس گرفت – عملیاتی که شهرتش را افزایش داد و به فشار بینالمللی برای استقلال کمک کرد.<ref name="elston"/><ref name="ricklefs"/>
| | |- |
| == دوران سوکارنو و نقش ارتش (۱۹۴۹–۱۹۶۵) ==
| | |۸۷۹ |
| پس از استقلال، سوهارتو در ارتش پیشرفت کرد: فرمانده تیپ دیپونگورو (جاوا مرکزی)، شرکت در سرکوب شورشهای منطقهای (مانند PRRI/Permesta ۱۹۵۸) و تحصیل در آکادمی ارتش. او محتاط، منظم و ضدکمونیست بود و با آمریکاییها ارتباط داشت.
| | |یاسر مجیدی |
| در دوران دموکراسی هدایتشده سوکارنو، ارتش قدرت گرفت و سوهارتو فرمانده هزینهماندو (نیروهای استراتژیک ارتش، Kostrad) شد – پستی کلیدی در جاکارتا. او با رشد حزب کمونیست اندونزی (PKI، سومین حزب بزرگ کمونیست جهان) مخالف بود و با سوکارنو روابط متشنج داشت.<ref name="elston"/><ref name="friend"/>
| | |۲۱ |
| == کودتای ۱۹۶۵–۱۹۶۶ و سرکوب گسترده کمونیستها ==
| | | |
| در شب ۳۰ سپتامبر ۱۹۶۵، گروهی از افسران چپگرا (گستاپو، به رهبری سرهنگ اونتانگ) شش ژنرال راستگرا را کشتند و کودتا کردند. آنها سوکارنو را حفاظت و "شورای انقلابی" اعلام کردند.
| | | |
| سوهارتو، فرمانده Kostrad، سریع واکنش نشان داد: کودتا را سرکوب کرد، رادیو را گرفت و جاکارتا را کنترل نمود. او PKI را مسئول دانست و کشتار گسترده آغاز کرد: ارتش، گروههای اسلامی و محلی کمونیستها را شکار کردند. تخمین کشتهشدگان از ۵۰۰ هزار تا ۱ میلیون است – یکی از بزرگترین کشتارهای قرن بیستم.
| | | |
| سوهارتو سوکارنو را متهم به حمایت از کودتا کرد و قدرت را گام به گام گرفت: در مارس ۱۹۶۶، سوکارنو "سوپرسمار" (دستور فوقالعاده) را امضا کرد که قدرت اجرایی به سوهارتو داد. در ۱۹۶۷، مجلس سوکارنو را عزل و سوهارتو را رئیسجمهور موقت کرد.<ref name="ricklefs"/><ref name="robinson">{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Robinson|نام=Geoffrey|عنوان=The Dark Side of Paradise: Political Violence in Bali|ناشر=Cornell University Press|سال=۱۹۹۵}}</ref><ref name="cribb">{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Cribb|نام=Robert|عنوان=The Indonesian Killings of 1965-1966|ناشر=Monash University Press|سال=۱۹۹۰}}</ref>
| | |اراک |
| این قسمت دوم حدود ۶۵۰ کلمه است. کل مقاله تا اینجا حدود ۱۲۰۰ کلمه. قسمت بعدی (نظم نو، توسعه اقتصادی و سرکوب سیاسی) را در پیام بعدی میفرستم! 😊5.5sبلهقسمت سوم: نظم نو، توسعه اقتصادی، سرکوب سیاسی و سیاست خارجی
| | | |
| == برقراری نظم نو و ایدئولوژی رژیم (۱۹۶۶–۱۹۸۰) ==
| | | |
| سوهارتو در ۱۹۶۸ رسماً رئیسجمهور شد و رژیم نظم نو (Orde Baru) را اعلام کرد – در مقابل "نظم قدیم" سوکارنو. ایدئولوژی رژیم بر پانچاسیلا (با تأکید بر وحدت و توسعه)، ضدکمونیسم، نقش مرکزی ارتش (دوفنگی – دفاع و اجتماعی) و اقتصاد بازار بود.
| | |- |
| سوهارتو فالانژ و احزاب را محدود کرد و گولکار (گروه عملکردی) را حزب حاکم ساخت. انتخابات کنترلشده برگزار میشد و مخالفان سرکوب میشدند. ارتش در همه سطوح جامعه نفوذ داشت (از روستاها تا شرکتها). سوهارتو فرقه شخصیت ملایمتری نسبت به سوکارنو داشت، اما خود را "پدر توسعه" نامید.<ref name="elston"/><ref name="ricklefs"/>
| | |۸۸۰ |
| == معجزه اقتصادی و توسعه (۱۹۶۸–۱۹۹۷) ==
| | |رضا شریفی |
| نظم نو با "معجزه اقتصادی" شناخته میشود. سوهارتو با تکنوکراتهای برکلی (Widjojo Nitisastro و دیگران) همکاری کرد و اقتصاد را آزادسازی کرد: جذب سرمایه خارجی، نفت بوم (دهه ۱۹۷۰) و صادرات غیرنفتی.
| | |۴۴ |
| رشد متوسط سالانه ۷% (۱۹۶۸–۱۹۹۷) میلیونها نفر را از فقر خارج کرد، زیرساختها (جاده، برق، مدرسه) گسترش یافت و امید به زندگی افزایش یافت. اندونزی به "ببر آسیایی" تبدیل شد و از کشورهای فقیر به متوسط درآمد رسید.
| | | |
| اما توسعه نابرابر بود: جاوه اولویت داشت، فساد خانوادگی (کرونیکاپیتالیسم) گسترده بود – فرزندان سوهارتو (تومي، بامبانگ و دیگران) انحصارهای اقتصادی گرفتند و ثروت میلیاردی ساختند.<ref name="friend"/><ref name="ricklefs"/><ref name="robison">{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Robison|نام=Richard|عنوان=Indonesia: The Rise of Capital|ناشر=Allen & Unwin|سال=۱۹۸۶}}</ref>
| | | |
| == سرکوب سیاسی، حقوق بشر و اشغال تیمور شرقی ==
| | | |
| رژیم سوهارتو اقتدارگرا بود: سانسور مطبوعات، ممنوعیت احزاب واقعی و زندان سیاسی (مانند پرامودیو آنوم و دیگران). گولاگ مانند بورو (جزیره زندان) برای مخالفان استفاده شد.
| | |اراک |
| اشغال تیمور شرقی (۱۹۷۵–۱۹۹۹) تاریکترین فصل بود: پس از خروج پرتغال، سوهارتو حمله کرد و آن را استان ۲۷ اعلام نمود. مقاومت فالینتیل سرکوب شد و تخمین کشتهشدگان ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار (از جمعیت ۶۵۰ هزار) است – فاجعهای که سازمان ملل نسلکشی نامید.
| | | |
| در پاپوآ غربی (ایریان جایا) و آچه نیز سرکوب شدید بود. ارتش مسئول نقض حقوق بشر گسترده بود.<ref name="friend"/><ref name="britannica"/>
| | | |
| این قسمت سوم حدود ۶۵۰ کلمه است. کل مقاله تا اینجا حدود ۱۸۵۰ کلمه. قسمت بعدی (بحران ۱۹۹۷–۱۹۹۸، سقوط، آخرین سالها، مرگ و میراث) را در پیام بعدی میفرستم تا مقاله کامل بشه! 😊2.6sعالیعالی! ممنون از تأییدت 😊
| | |- |
| الان قسمت چهارم (آخرین قسمت) مقاله سوهارتو رو برات میفرستم: بحران مالی آسیا، سقوط رژیم، آخرین سالها، مرگ، میراث و منابع. با این قسمت مقاله کامل میشه و حجم کل حدود ۱۵۵۰ کلمه خواهد بود.
| | |۹۴۲ |
| قسمت چهارم: بحران مالی آسیا، سقوط، آخرین سالها، مرگ و میراث
| | |امید باقری |
| == بحران مالی آسیا و اعتراضات ۱۹۹۷–۱۹۹۸ ==
| | |۳۴ |
| در ۱۹۹۷، بحران مالی آسیا اندونزی را سخت ضربه زد: روپیه سقوط کرد، تورم به ۸۰% رسید، بانکها ورشکست شدند و بیکاری انفجاری شد. فساد خانوادگی سوهارتو (کرونیها) افشا شد و خشم عمومی افزایش یافت.
| | | |
| اعتراضات دانشجویی در جاکارتا و شهرهای بزرگ آغاز شد و به شورشهای ضدچینی (مه ۱۹۹۸) منجر گردید – هزاران کشته و تجاوز. ارتش سرکوب کرد، اما دانشجویان دانشگاه تریساکتی (۱۲ مه ۱۹۹۸) کشته شدند و موج اعتراضات اوج گرفت.
| | | |
| سوهارتو در ۲۱ مه ۱۹۹۸ استعفا داد و قدرت را به معاونش بی.جی. حبیبی واگذار کرد – پایان ۳۲ سال دیکتاتوری.<ref name="friend"/><ref name="ricklefs"/>
| | | |
| == آخرین سالها و مرگ (۱۹۹۸–۲۰۰۸) ==
| | |اراک |
| پس از سقوط، سوهارتو در خانهاش در جاکارتا زندگی کرد و از محاکمه به دلیل بیماری مصون ماند. خانوادهاش به فساد متهم شد و میلیاردها دلار ثروت (از بنیادهای خیریه تا شرکتها) افشا گردید، اما هیچ محکومیت رسمی نداشت.
| | |اصابت گلوله جنگی به سر |
| سوهارتو در ژانویه ۲۰۰۸ بر اثر نارسایی چندارگانی در بیمارستان درگذشت. مراسم تشییع دولتی بود، اما اعتراضاتی نیز رخ داد. او در مقبره خانوادگی گریبگ (نزدیک سولو) دفن شد – جایی که امروز زیارتگاه هوادارانش است.<ref name="elston"/><ref name="britannica"/>
| | |۱۸ دی |
| == میراث بحثبرانگیز سوهارتو ==
| | |- |
| میراث سوهارتو دوگانه است: برای بسیاری معمار "معجزه اقتصادی" که اندونزی را مدرن کرد، فقر را کاهش داد و ثبات آورد. رشد اقتصادی، آموزش و بهداشت پیشرفت کرد و اندونزی به قدرت منطقهای تبدیل شد.
| | |۹۸۲ |
| اما برای قربانیان، نماد دیکتاتوری، فساد و نقض حقوق بشر است: کشتار ۱۹۶۵–۱۹۶۶، تیمور شرقی (که سازمان ملل جنایت علیه بشریت نامید) و سرکوب داخلی. قانون ضدفساد پس از ۱۹۹۸ میلیاردها از داراییهای خانواده سوهارتو را پیگیری کرد، اما بیشتر بازنگشت.
| | |پرستو جراحیان |
| در اندونزی امروز، سوهارتو کمتر از سوکارنو محبوب است، اما برخی نوستالژی "نظم و توسعه" دارند. انتقال به دموکراسی (رفورماسی) از سقوط او آغاز شد و اندونزی سومین دموکراسی بزرگ جهان شد. میراث او در نابرابری، فساد ساختاری و نقش ارتش در سیاست همچنان زنده است.<ref name="ricklefs"/><ref name="friend"/><ref name="britannica"/>
| | |۲۳ |
| == منابع ==
| | | |
| === بیوگرافیها ===
| | | |
| | | | |
| Elson, Robert. ''Suharto: A Political Biography''. Cambridge University Press, ۲۰۰۱.
| | |اراک |
| Friend, Theodore. ''Indonesian Destinies''. Harvard University Press, ۲۰۰۳.
| | | |
| | | | |
| === آثار تاریخی ===
| | |- |
| | | |۱۰۰۹ |
| Ricklefs, M.C. ''A History of Modern Indonesia since c. 1200''. Stanford University Press, ۲۰۰۸.
| | |سالار بهداری |
| | | | |
| === دانشنامهها ===
| | | |
| | | | |
| "Suharto." ''Encyclopædia Britannica''. https://www.britannica.com/biography/Suharto
| | | |
| | | |اراک |
| == پانویس ==
| | | |
| {{پانویس}}
| | | |
| | |- |
| | |۸۹۵ |
| | |مهدی اکرمی قدیرلی |
| | |۲۵ |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۸۹۶ |
| | |بشیر کریمی |
| | |۳۶ |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۸۹۷ |
| | |مهدی ذبیحی |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۸۹۸ |
| | |محمد جواد امینی |
| | |۳۵-۴۰ |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۸۹۹ |
| | |امیرعباس امینی |
| | |۱۲ |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۹۰۰ |
| | |محسن برجی |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۹۰۱ |
| | |امیرعلی برجی |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۹۸۴ |
| | |بهرام حسنپور |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۷۷۸ |
| | |حسین قشقایی |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |خمین |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۱۰۲۰ |
| | |امیرعلی گودرزی |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |نهاوند |
| | | |
| | | |
| | |} |