کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۳۲: / خط ۳۲: @@
 '''دکتر علی امینی''' (۲۱ شهریور ۱۲۸۴ تهران – ۲۱ آذر ۱۳۷۱ پاریس)، سیاستمدار برجسته ایرانی، دیپلمات و نخست‌وزیر ایران از اردیبهشت ۱۳۴۰ تا تیر ۱۳۴۱ بود. او از خانواده‌ای اشرافی قاجار و از نوادگان مظفرالدین شاه به شمار می‌رفت و نقش کلیدی در دوران بحرانی تاریخ معاصر ایران ایفا کرد. امینی با تحصیلات عالی در فرانسه و دکترای حقوق، یکی از روشنفکران اصلاح‌طلب دوران [[محمدرضا پهلوی]] بود و ابتدا با [[جبهه ملی ایران]] همکاری داشت.
-چکیده: علی امینی در دوران نخست‌وزیری‌اش، با حمایت ایالات متحده و در میان بحران اقتصادی و سیاسی ایران، برنامه‌های اصلاحی جسورانه‌ای اجرا کرد. او مبارزه با فساد اداری، اصلاحات ارضی اولیه، و اقدامات اقتصادی برای کنترل تورم و کسری بودجه را پیش برد. این اصلاحات پیش‌زمینه‌ای برای [[انقلاب سفید]] شاه شد، اما با مقاومت دربار، زمین‌داران بزرگ و بخشی از روحانیت مواجه گردید. امینی تلاش کرد قدرت شاه را محدود کند و دموکراسی پارلمانی را تقویت نماید، اما اختلافات عمیق با [[محمدرضا پهلوی]] منجر به استعفای او در تیر ۱۳۴۱ شد. پس از آن، امینی به مخالفت با رژیم پهلوی پرداخت و سال‌های پایانی عمر را در تبعید در فرانسه گذراند. او نماد تلاش برای اصلاحات لیبرال و مبارزه با استبداد دربار در دهه ۱۳۴۰ بود و نقشش در تاریخ ایران به عنوان پلی بین نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] و تحولات بعدی برجسته است. امینی با تمرکز بر موازنه منفی در سیاست خارجی و اصلاحات داخلی، الهام‌بخش نسل روشنفکران مخالف دیکتاتوری بود. مرگ او در پاریس پایان زندگی سیاستمداری بود که همیشه استقلال ایران و حاکمیت قانون را اولویت قرار داد.
+'''چکیده:''' علی امینی در دوران نخست‌وزیری‌اش، با حمایت ایالات متحده و در میان بحران اقتصادی و سیاسی ایران، برنامه‌های اصلاحی جسورانه‌ای اجرا کرد. او مبارزه با فساد اداری، اصلاحات ارضی اولیه، و اقدامات اقتصادی برای کنترل تورم و کسری بودجه را پیش برد. این اصلاحات پیش‌زمینه‌ای برای [[انقلاب سفید]] شاه شد، اما با مقاومت دربار، زمین‌داران بزرگ و بخشی از روحانیت مواجه گردید. امینی تلاش کرد قدرت شاه را محدود کند و دموکراسی پارلمانی را تقویت نماید، اما اختلافات عمیق با [[محمدرضا پهلوی]] منجر به استعفای او در تیر ۱۳۴۱ شد. پس از آن، امینی به مخالفت با رژیم پهلوی پرداخت و سال‌های پایانی
+عمر را در تبعید در فرانسه گذراند. او نماد تلاش برای اصلاحات لیبرال و مبارزه با استبداد دربار در دهه ۱۳۴۰ بود و نقشش در تاریخ ایران به عنوان پلی بین نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] و تحولات بعدی برجسته است. امینی با تمرکز بر موازنه منفی
+در سیاست خارجی و اصلاحات داخلی، الهام‌بخش نسل روشنفکران مخالف دیکتاتوری بود. مرگ او در پاریس پایان زندگی سیاستمداری بود که همیشه استقلال ایران و حاکمیت قانون را اولویت قرار داد.
 == زندگی اولیه و تحصیلات ==
@@ خط ۴۱: / خط ۴۵: @@
 علی امینی پس از بازگشت از فرانسه در اواخر دهه ۱۳۰۰ خورشیدی، وارد خدمات دولتی شد. او ابتدا در وزارت دارایی مشغول به کار گردید و به سرعت پله‌های ترقی را پیمود. در کابینه‌های مختلف دوران [[رضاشاه پهلوی|رضا شاه]] و اوایل سلطنت [[محمدرضا پهلوی]]، پست‌های مهمی همچون معاونت وزارت دارایی و ریاست کل دارایی را بر عهده داشت.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini, Prime Minister of Iran (1961-62) (Bethesda, MD: Iranbooks, 1995), 45-67.</ref> امینی در سال‌های پس از جنگ جهانی دوم، به عنوان یکی از تکنوکرات‌های روشنفکر شناخته شد و در مذاکرات نفتی ایران با کنسرسیوم بین‌المللی نقش کلیدی ایفا کرد. او در کابینه حسین علاء (۱۳۳۰) وزیر اقتصاد ملی بود و در کابینه‌های محمد ساعد مراغه‌ای و ابراهیم حکیمی نیز وزارتخانه‌های دادگستری و فرهنگ را بر عهده داشت.<ref>Iraj Amini, Bar Bal-e Bohran: Zendeginameh-ye Siyasi-ye Ali Amini (Tehran: Nashr-e Mahi, 2009), 112-145.</ref>
-در دهه ۱۳۲۰، امینی ابتدا با [[جبهه ملی ایران]] و [[دکتر محمد مصدق]] همکاری نزدیک داشت و حتی در انتخابات مجلس چهاردهم از سوی جبهه ملی حمایت شد، اما به تدریج از مسیر ملی‌گرایی رادیکال مصدق فاصله گرفت. او معتقد به اصلاحات تدریجی و همکاری با غرب بود و با ملی شدن صنعت نفت به شیوه مصدق مخالفت ورزید، زیرا آن را عامل بحران اقتصادی می‌دانست.<ref>Foundation for Iranian Studies, "Oral History Interview with Ali Amini" (1982), accessed January 7, 2026, https://fis-iran.org/wp-content/uploads/Oral%20History%20-%20Transcripts/Ali-Amini-English.pdf, 78-92.</ref> امینی در کابینه‌های دهه ۱۳۳۰ چندین بار وزیر دارایی شد و در مذاکرات با شرکت‌های نفتی غربی، به دنبال توافقی متوازن بود که منافع ایران را حفظ کند بدون قطع کامل روابط.
+در دهه ۱۳۲۰، امینی ابتدا با [[جبهه ملی ایران]] و [[دکتر محمد مصدق]] همکاری نزدیک داشت و حتی در انتخابات مجلس چهاردهم از سوی جبهه ملی حمایت شد، اما به تدریج از مسیر ملی‌گرایی رادیکال مصدق فاصله گرفت. او معتقد به اصلاحات تدریجی و همکاری با غرب بود و با ملی شدن صنعت نفت به شیوه مصدق مخالفت ورزید، زیرا آن را عامل بحران اقتصادی می‌دانست.<ref>Foundation for Iranian Studies, "Oral History Interview with Ali Amini" (1982), accessed January 7, 2026, https://fis-iran.org/wp-content/uploads/Oral%20History%20-%20Transcripts/Ali-Amini-English.pdf, 78-92.</ref> امینی در کابینه‌های دهه ۱۳۳۰ چندین بار وزیر دارایی شد و در مذاکرات با شرکت‌های نفتی غربی، بدون قطع کامل روابط به دنبال توافقی متوازن بود که منافع ایران را حفظ کند.
 در سال ۱۳۳۵ به عنوان سفیر ایران در ایالات متحده منصوب شد و روابط نزدیک با سیاستمداران آمریکایی برقرار کرد. این دوره سفارت، زمینه‌ساز حمایت بعدی واشنگتن از او در زمان نخست‌وزیری گردید.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, "Foreign Relations of the United States, 1958–1960, Near East Region; Iran," Volume XII, Document 245.</ref> امینی در بازگشت به ایران، به عنوان یکی از چهره‌های مستقل و اصلاح‌طلب شناخته می‌شد و در محافل سیاسی، نماد تکنوکراسی لیبرال در برابر دیکتاتوری دربار بود.