کاربر:Khosro/صفحه تمرین نعمت‌الله نصیری: تفاوت میان نسخه‌ها

'''نعمت‌الله نصیری'''، (متولد سال ۱۲۸۹، تهران - درگذشته ۲۶ بهمن ۱۳۵۷، تهران)، یکی از منفورترین چهره‌های [[سلطنت پهلوی|'''رژیم پهلوی''']]، به دلیل نقش محوری در [[کودتای ۲۸ مرداد|'''کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲''']] و ریاست طولانی‌مدت بر '''[[ساواک]]''' (سازمان اطلاعات و امنیت کشور) از ۱۳۳۵ تا ۱۳۵۷، در تاریخ ایران نمادی از سرکوب و خیانت به ملت است. نصیری، زاده تهران در خانواده‌ای متوسط با اصالت قاجاری، پس از تحصیل در دانشکده افسری، به سرعت در ارتش صعود کرد و در دهه ۱۳۲۰ به مناصب کلیدی، مانند فرماندهی [[گارد جاویدان شاهنشاهی|'''گارد جاویدان''']] و معاونت شهربانی، دست یافت. در کودتای ۲۸ مرداد، او با هماهنگی '''[[فضل‌الله زاهدی]]''' و مأموران سیا، نیروهای شهربانی را برای سرکوب حامیان '''[[دکتر محمد مصدق]]''' بسیج کرد و فرمان عزل نخست‌وزیر را تحویل داد، اقدامی که دولت ملی را سرنگون کرد. نصیری با تأسیس ساواک در ۱۳۳۵، که با الگوبرداری از موساد و آموزش سیا شکل گرفت، دستگاهی امنیتی برای سرکوب مخالفان رژیم شاهنشاهی ایجاد کرد. او با روش‌های خشن، از جمله شکنجه و اعدام، گروه‌هایی مانند [[جبهه ملی ایران|'''جبهه ملی''']]، [[حزب توده ایران|'''حزب توده''']]، و [[سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران|'''چریک‌های فدایی''']] را هدف قرار داد. در قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، نصیری دستور سرکوب خونین معترضان را صادر کرد، که خشم عمومی را علیه رژیم شعله‌ور ساخت. او همچنین شبکه‌ای جهانی برای نظارت بر مخالفان خارج از کشور، به‌ویژه دانشجویان کنفدراسیون، راه‌اندازی کرد و با سیا و موساد همکاری نمود. این اقدامات، نصیری را به چهره‌ای وابسته به غرب و دربار تبدیل کرد. با اوج‌گیری [[انقلاب ضد سلطنتی|'''انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷''']]، نصیری در آبان ۵۷ از ساواک برکنار شد، اما نفرت عمومی از او فروکش نکرد. پس از پیروزی انقلاب ضدسلطنتی، او در پادگان امجدیه بازداشت و در دادگاه انقلاب به اتهام جنایات علیه مردم، از جمله شکنجه و اعدام فعالان سیاسی، محاکمه شد. نصیری در ۲۶ بهمن ۱۳۵۷ در پشت‌بام مدرسه رفاه اعدام شد، که بازتاب گسترده‌ای داشت و خشم مردم علیه ساواک را تسکین داد. میراث نصیری، به‌عنوان عامل سرکوب و تقویت دیکتاتوری پهلوی، همچنان بحث‌برانگیز است. برخی او را وفادار به شاه می‌دانند، اما اکثریت او را مسئول سرکوب خونین ملت ایران می‌شناسند. این مقاله، با بررسی زندگی، نقش در کودتا، سرکوب انقلابیون، و سقوط نصیری، چهره واقعی این مهره امنیتی رژیم پهلوی را عیان می‌کند.<ref name=":0">[https://www.cafetarikh.com/news/30600 نصیری؛ باسابقه ترین رئیس ساواک - سایت کافه تاریخ]</ref><ref name=":1">[https://www.iranrights.org/fa/memorial/story/-3071/nematollah-nasiri نعمت‌الله نصیری - بنیاد عبدالرحمن برومند]</ref><ref name=":2">[https://virgool.io/abolqasm/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%87%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D9%86%D8%B9%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%86%D8%B5%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B3%D8%A7%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-oy21sjrvgytx سرگذشت نعمت‌الله نصیری،رئیس ساواک محمد رضا پهلوی - سایت ویرگول]</ref><ref name=":3">[https://www.afkarnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/396196-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B3%D8%A7%D9%88%D8%A7%DA%A9-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 عاقبت کار رئیس ساواک - افکار نیوز]</ref><ref name=":4">[https://www.iichs.ir/fa/news/24730/%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D9%87 سرانجام بازداشتی پادگان امجدیه - تاریخ معاصر ایران]</ref>  

نصیری در دهه ۱۳۱۰ در تیپ گارد سلطنتی، مسئول حفاظت از کاخ‌های پهلوی شد. او در سرکوب شورش‌های محلی در مازندران (۱۳۱۲) مشارکت داشت و به دلیل شجاعتش به درجه ستوان یکمی ارتقا یافت. منابع گزارش می‌دهند که وفاداری مطلق او به رضا شاه، او را به حلقه نزدیکان دربار وارد کرد. این دوره، پایه‌های صعود سریع نصیری در ارتش را بنا نهاد.<ref name=":2" />  

در اواخر دهه ۱۳۲۰، وفاداری مطلق نصیری به محمدرضا شاه، او را به حلقه نزدیکان دربار کشاند. در ۱۳۳۰، به‌عنوان معاون شهربانی کل کشور منصوب شد و با شبکه‌های اطلاعاتی دربار، از جمله '''[[تیمور بختیار]]'''، همکاری کرد. منابع نشان می‌دهند که او گزارش‌های امنیتی درباره [[نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران|'''نهضت ملی شدن نفت''']] و فعالیت‌های جبهه ملی را مستقیماً به شاه ارائه می‌داد. این نقش، نصیری را به گزینه‌ای مناسب برای کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تبدیل کرد.<ref name=":2" />  

نصیری در اوایل دهه ۱۳۳۰، پیش از کودتا، در سرکوب تظاهرات حامیان مصدق مشارکت داشت. منابع گزارش می‌دهند که او در ۳۰ تیر ۱۳۳۱، به‌عنوان معاون شهربانی، دستور سرکوب تظاهرکنندگان را صادر کرد که منجر به کشته شدن چندین نفر شد. این اقدامات، نصیری را به چهره‌ای منفور نزد ملی‌گرایان تبدیل کرد و جایگاه او را در دربار و نزد حامیان غربی رژیم تقویت نمود.<ref name=":1" />  

نعمت‌الله نصیری در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، به‌عنوان معاون شهربانی، نقش مهمی در حمایت از فضل‌الله زاهدی ایفا کرد. منابع گزارش می‌دهند که او با هماهنگی مأموران سیا و دربار، نیروهای شهربانی را برای سرکوب حامیان مصدق در تهران بسیج کرد. نصیری در ۲۵ مرداد، فرمان عزل مصدق را به نخست‌وزیر تحویل داد، اما پس از ناکامی اولیه، در ۲۸ مرداد با سازمان‌دهی نیروهای نظامی و اوباش، به حمله به خانه مصدق کمک کرد. این اقدامات، او را به مهره‌ای کلیدی در سرنگونی دولت ملی تبدیل کرد.<ref name=":0" />  

نصیری در ۱۳۳۵، با حمایت محمدرضا شاه و مشاوران آمریکایی، ساواک (سازمان اطلاعات و امنیت کشور) را تأسیس کرد و تا ۱۳۵۷ رئیس آن باقی ماند. منابع نشان می‌دهند که او با الگوبرداری از ساواک اسرائیل (موساد) و آموزش مأموران توسط سیا، دستگاهی امنیتی برای سرکوب مخالفان رژیم ایجاد کرد. نصیری ساختار ساواک را با تشکیل شعب اطلاعاتی، بازجویی، و جاسوسی در داخل و خارج کشور گسترش داد. این سازمان به ابزار اصلی رژیم برای حفظ دیکتاتوری تبدیل شد.<ref name=":1" />  

نصیری به دلیل وفاداری به شاه و همکاری با غرب، به‌عنوان پل ارتباطی ساواک با سیا و ام‌آی۶ عمل کرد. منابع گزارش می‌دهند که او گزارش‌های امنیتی را مستقیماً به محمدرضا شاه و سفارت آمریکا ارائه می‌داد. نصیری با دریافت بودجه و تجهیزات از غرب، ساواک را به ابزاری برای جلب رضایت حامیان خارجی رژیم تبدیل کرد. این روابط، جایگاه او را در دربار مستحکم کرد، اما او را نزد مردم به نمادی از وابستگی رژیم بدل نمود.<ref name=":2" />  

نصیری در طول ریاست بر ساواک (۱۳۳۵–۱۳۵۷)، با استفاده از روش‌های وحشیانه مانند شکنجه و اعدام، مخالفان رژیم را سرکوب کرد. منابع نشان می‌دهند که او دستور بازجویی‌های خشن از اعضای جبهه ملی، حزب توده، و چریک‌های فدایی را صادر کرد. اعدام چهره‌هایی مانند '''[[خسرو گلسرخی]]''' و [[کرامت‌الله دانشیان|'''کرامت دانشیان''']] در ۱۳۵۲، به دستور نصیری انجام شد. این اقدامات، ساواک را به نمادی از ترور دولتی تبدیل کرد و نفرت عمومی از نصیری را افزایش داد.<ref name=":3" />  

نصیری شبکه‌ای از جاسوسان ساواک را برای نظارت بر مخالفان رژیم در خارج از کشور، به‌ویژه کنفدراسیون دانشجویان ایرانی، ایجاد کرد. منابع گزارش می‌دهند که او با همکاری سیا و موساد، فعالیت‌های دانشجویان و فعالان سیاسی در اروپا و آمریکا را رصد می‌کرد. نصیری دستور ترور برخی مخالفان، مانند اعضای حزب توده در عراق، را صادر کرد. این اقدامات، دامنه سرکوب ساواک را جهانی کرد، اما خشم ایرانیان خارج‌نشین را برانگیخت.<ref name=":2" />  

پس از پیروزی انقلاب ضدسلطنتی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، نصیری که به تهران بازگشته بود، توسط انقلابیون دستگیر شد. منابع نشان می‌دهند که او در پادگان امجدیه، همراه با دیگر مقامات رژیم پهلوی، بازداشت شد. اسناد ساواک و اعترافات نصیری در بازجویی‌ها، نقش او در شکنجه و اعدام مخالفان را تأیید کرد. او در دادگاه انقلاب، به اتهام جنایات علیه مردم، از جمله سرکوب ۱۵ خرداد و اعدام فعالان سیاسی، محاکمه شد. نصیری هیچ دفاعی از خود نکرد و وفاداری‌اش به شاه را تکرار نمود.<ref name=":4" />  

نعمت‌الله نصیری در ۲۶ بهمن ۱۳۵۷، پس از محاکمه‌ای کوتاه، به اتهام خیانت به ملت و جنایات ساواک اعدام شد. منابع گزارش می‌دهند که اعدام او در پشت‌بام مدرسه رفاه، همراه با دیگر سران رژیم، بازتاب گسترده‌ای داشت و خشم مردم علیه ساواک را تسکین داد. میراث نصیری، به‌عنوان نماد سرکوب رژیم پهلوی، همچنان منفور است. او در تاریخ ایران به‌عنوان عامل شکنجه و اعدام انقلابیون شناخته می‌شود، هرچند برخی حامیان پهلوی او را وفادار به شاه می‌دانند. اقدامات نصیری، نفرت عمومی از دیکتاتوری پهلوی را تشدید کرد و به پیروزی انقلاب ضدسلطنتی کمک نمود.<ref name=":1" />