کاربر:Hamidreza/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
ویرایش مقاله |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
| image = دکتر علی امینی.png | | image = دکتر علی امینی.png | ||
| caption = دکتر علی امینی، نخستوزیر ایران | | caption = دکتر علی امینی، نخستوزیر ایران | ||
| office1 = | | office1 = | ||
| term_start1 = ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰ | | term_start1 = ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰ | ||
| term_end1 = ۲۸ تیر ۱۳۴۱ | | term_end1 = ۲۸ تیر ۱۳۴۱ | ||
| خط ۱۶: | خط ۱۶: | ||
| term_start3 = ۱۳۳۵ | | term_start3 = ۱۳۳۵ | ||
| term_end3 = ۱۳۳۷ | | term_end3 = ۱۳۳۷ | ||
| office4 = نمایندهٔ | | office4 = نمایندهٔ مجلس شورای ملی | ||
| term_start4 = دورههای ۱۴ و ۱۵ | | term_start4 = دورههای ۱۴ و ۱۵ | ||
| birth_date = ۲۱ شهریور ۱۲۸۴ | | birth_date = ۲۱ شهریور ۱۲۸۴ | ||
| خط ۲۲: | خط ۲۲: | ||
| death_date = ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۸۷ سال) | | death_date = ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۸۷ سال) | ||
| death_place = [[پاریس]]، [[فرانسه]] | | death_place = [[پاریس]]، [[فرانسه]] | ||
| nationality = | | nationality = مردمان ایرانی{{!}}ایرانی | ||
| party = | | party = جبهه ملی ایران (ابتدا)، مستقل | ||
| spouse = بتول وثوق | | spouse = بتول وثوق | ||
| children = ایرج | | children = ایرج | ||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
'''دکتر علی امینی''' (۲۱ شهریور ۱۲۸۴ تهران – ۲۱ آذر ۱۳۷۱ پاریس)، سیاستمدار برجسته ایرانی، دیپلمات و نخستوزیر ایران از اردیبهشت ۱۳۴۰ تا تیر ۱۳۴۱ بود. او از خانوادهای اشرافی قاجار و از نوادگان مظفرالدین شاه به شمار میرفت و نقش کلیدی در دوران بحرانی تاریخ معاصر ایران ایفا کرد. امینی با تحصیلات عالی در فرانسه و دکترای حقوق، یکی از روشنفکران اصلاحطلب دوران [[محمدرضا پهلوی]] بود و ابتدا با [[جبهه ملی ایران]] همکاری داشت. | '''دکتر علی امینی''' (۲۱ شهریور ۱۲۸۴ تهران – ۲۱ آذر ۱۳۷۱ پاریس)، سیاستمدار برجسته ایرانی، دیپلمات و نخستوزیر ایران از اردیبهشت ۱۳۴۰ تا تیر ۱۳۴۱ بود. او از خانوادهای اشرافی قاجار و از نوادگان مظفرالدین شاه به شمار میرفت و نقش کلیدی در دوران بحرانی تاریخ معاصر ایران ایفا کرد. امینی با تحصیلات عالی در فرانسه و دکترای حقوق، یکی از روشنفکران اصلاحطلب دوران [[محمدرضا پهلوی]] بود و ابتدا با [[جبهه ملی ایران]] همکاری داشت. | ||
چکیده: علی امینی در دوران نخستوزیریاش، با حمایت ایالات متحده و در میان بحران اقتصادی و سیاسی ایران، برنامههای اصلاحی جسورانهای اجرا کرد. او مبارزه با فساد اداری، اصلاحات ارضی اولیه، و اقدامات اقتصادی برای کنترل تورم و کسری بودجه را پیش برد. این اصلاحات پیشزمینهای برای [[انقلاب سفید]] شاه شد، اما با مقاومت دربار، زمینداران بزرگ و بخشی از روحانیت مواجه گردید. امینی تلاش کرد قدرت شاه را محدود کند و دموکراسی پارلمانی را تقویت نماید، اما اختلافات عمیق با [[محمدرضا پهلوی]] منجر به استعفای او در تیر ۱۳۴۱ شد. پس از آن، امینی به مخالفت با رژیم پهلوی پرداخت و سالهای پایانی عمر را در تبعید در فرانسه گذراند. او نماد تلاش برای اصلاحات لیبرال و مبارزه با استبداد دربار در دهه ۱۳۴۰ بود و نقشش در تاریخ ایران به عنوان پلی بین نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] و تحولات بعدی برجسته است. امینی با تمرکز بر موازنه منفی در سیاست خارجی و اصلاحات داخلی، الهامبخش نسل روشنفکران مخالف دیکتاتوری بود. مرگ او در پاریس پایان زندگی سیاستمداری بود که همیشه استقلال ایران و حاکمیت قانون را اولویت قرار داد | چکیده: علی امینی در دوران نخستوزیریاش، با حمایت ایالات متحده و در میان بحران اقتصادی و سیاسی ایران، برنامههای اصلاحی جسورانهای اجرا کرد. او مبارزه با فساد اداری، اصلاحات ارضی اولیه، و اقدامات اقتصادی برای کنترل تورم و کسری بودجه را پیش برد. این اصلاحات پیشزمینهای برای [[انقلاب سفید]] شاه شد، اما با مقاومت دربار، زمینداران بزرگ و بخشی از روحانیت مواجه گردید. امینی تلاش کرد قدرت شاه را محدود کند و دموکراسی پارلمانی را تقویت نماید، اما اختلافات عمیق با [[محمدرضا پهلوی]] منجر به استعفای او در تیر ۱۳۴۱ شد. پس از آن، امینی به مخالفت با رژیم پهلوی پرداخت و سالهای پایانی عمر را در تبعید در فرانسه گذراند. او نماد تلاش برای اصلاحات لیبرال و مبارزه با استبداد دربار در دهه ۱۳۴۰ بود و نقشش در تاریخ ایران به عنوان پلی بین نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] و تحولات بعدی برجسته است. امینی با تمرکز بر موازنه منفی در سیاست خارجی و اصلاحات داخلی، الهامبخش نسل روشنفکران مخالف دیکتاتوری بود. مرگ او در پاریس پایان زندگی سیاستمداری بود که همیشه استقلال ایران و حاکمیت قانون را اولویت قرار داد. | ||
== زندگی اولیه و تحصیلات == | == زندگی اولیه و تحصیلات == | ||
دکتر علی امینی در ۲۱ شهریور ۱۲۸۴ در تهران متولد شد. او فرزند محسن امینی (محسنالسلطنه) و نوه دختری مظفرالدین شاه قاجار بود. خانوادهاش از رجال برجسته دوران قاجار و پهلوی به شمار میرفت و این زمینه اجتماعی به او فرصت تحصیلات عالی داد.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini (Harvard Iranian Oral History Project, 1995).</ref> امینی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه روشنایی و متوسطه را در دارلفنون تهران گذراند. سپس برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و دکترای حقوق از دانشگاه گرنوبل گرفت. او یکی از اولین ایرانیان با مدرک دکترای حقوق از اروپا بود و این تحصیلات بر دیدگاههای لیبرال و اصلاحطلبانهاش تأثیر عمیق گذاشت.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, Foreign Relations of the United States (FRUS), 1961–1963, Volume XVII.</ref> | دکتر علی امینی در ۲۱ شهریور ۱۲۸۴ در تهران متولد شد. او فرزند محسن امینی (محسنالسلطنه) و نوه دختری مظفرالدین شاه قاجار بود. خانوادهاش از رجال برجسته دوران قاجار و پهلوی به شمار میرفت و این زمینه اجتماعی به او فرصت تحصیلات عالی داد.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini (Harvard Iranian Oral History Project, 1995).</ref> امینی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه روشنایی و متوسطه را در دارلفنون تهران گذراند. سپس برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و دکترای حقوق از دانشگاه گرنوبل گرفت. او یکی از اولین ایرانیان با مدرک دکترای حقوق از اروپا بود و این تحصیلات بر دیدگاههای لیبرال و اصلاحطلبانهاش تأثیر عمیق گذاشت.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, Foreign Relations of the United States (FRUS), 1961–1963, Volume XVII.</ref> | ||
== فعالیتهای سیاسی اولیه == | == فعالیتهای سیاسی اولیه == | ||
| خط ۶۰: | خط ۴۴: | ||
در سال ۱۳۳۵ به عنوان سفیر ایران در ایالات متحده منصوب شد و روابط نزدیک با سیاستمداران آمریکایی برقرار کرد. این دوره سفارت، زمینهساز حمایت بعدی واشنگتن از او در زمان نخستوزیری گردید.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, "Foreign Relations of the United States, 1958–1960, Near East Region; Iran," Volume XII, Document 245.</ref> امینی در بازگشت به ایران، به عنوان یکی از چهرههای مستقل و اصلاحطلب شناخته میشد و در محافل سیاسی، نماد تکنوکراسی لیبرال در برابر دیکتاتوری دربار بود. | در سال ۱۳۳۵ به عنوان سفیر ایران در ایالات متحده منصوب شد و روابط نزدیک با سیاستمداران آمریکایی برقرار کرد. این دوره سفارت، زمینهساز حمایت بعدی واشنگتن از او در زمان نخستوزیری گردید.<ref>U.S. Department of State, Office of the Historian, "Foreign Relations of the United States, 1958–1960, Near East Region; Iran," Volume XII, Document 245.</ref> امینی در بازگشت به ایران، به عنوان یکی از چهرههای مستقل و اصلاحطلب شناخته میشد و در محافل سیاسی، نماد تکنوکراسی لیبرال در برابر دیکتاتوری دربار بود. | ||
== دوران نخستوزیری (۱۳۴۰–۱۳۴۱) == | == دوران نخستوزیری (۱۳۴۰–۱۳۴۱) == | ||
| خط ۹۴: | خط ۶۲: | ||
در نهایت، در ۲۸ تیر ۱۳۴۱ (۱۹ ژوئیه ۱۹۶۲)، امینی استعفا داد. او در خاطراتش تأکید کرد که بدون حمایت کامل شاه و کاهش بودجه نظامی، ادامه کار ممکن نبود. ایالات متحده نیز، تحت فشار شاه، حمایت مالی مستقیم را محدود کرد.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini, Tape 6, 15-28.</ref> پس از استعفای امینی، اسدالله علم به نخستوزیری رسید و شاه شخصاً کنترل اصلاحات را در دست گرفت. | در نهایت، در ۲۸ تیر ۱۳۴۱ (۱۹ ژوئیه ۱۹۶۲)، امینی استعفا داد. او در خاطراتش تأکید کرد که بدون حمایت کامل شاه و کاهش بودجه نظامی، ادامه کار ممکن نبود. ایالات متحده نیز، تحت فشار شاه، حمایت مالی مستقیم را محدود کرد.<ref>Habib Ladjevardi, ed., Memoirs of Ali Amini, Tape 6, 15-28.</ref> پس از استعفای امینی، اسدالله علم به نخستوزیری رسید و شاه شخصاً کنترل اصلاحات را در دست گرفت. | ||
== سالهای پایانی، مخالفت با رژیم و مرگ == | == سالهای پایانی، مخالفت با رژیم و مرگ == | ||
| خط ۱۲۱: | خط ۷۲: | ||
میراث امینی در تاریخ معاصر ایران دوگانه است: از یک سو، اصلاحات اقتصادی و ارضی او پایهگذار تغییرات ساختاری شد که حتی رژیم پهلوی بعدها از آن بهره برد؛ از سوی دیگر، ناکامیاش در محدود کردن قدرت شاه، درس مهمی درباره محدودیت اصلاحات از بالا در نظامهای استبدادی بود. او پلی میان نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] و نسل روشنفکران مخالف دیکتاتوری پهلوی به شمار میرود.<ref>Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 420-428.</ref> | میراث امینی در تاریخ معاصر ایران دوگانه است: از یک سو، اصلاحات اقتصادی و ارضی او پایهگذار تغییرات ساختاری شد که حتی رژیم پهلوی بعدها از آن بهره برد؛ از سوی دیگر، ناکامیاش در محدود کردن قدرت شاه، درس مهمی درباره محدودیت اصلاحات از بالا در نظامهای استبدادی بود. او پلی میان نهضت ملی [[دکتر محمد مصدق]] و نسل روشنفکران مخالف دیکتاتوری پهلوی به شمار میرود.<ref>Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 420-428.</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||