زهره اخیانی

زهره اخیانی
زهره اخیانی
زادروز	۱۳۴۳ شاهرود، ایران
محل زندگی	ایران، عراق و اروپا
ملیت	ایرانی
تابعیت	ایرانی
تحصیلات	تحصیلات ابتدایی و متوسطه در شاهرود
پیشه	فعال سیاسی
سال‌های فعالیت	از ۱۳۵۸ تاکنون
نهاد	سازمان مجاهدین خلق ایران
نماینده	نماینده شورای ملی مقاومت ایران در آلمان، ۱۹۹۷ تا ۱۹۹۹
شناخته‌شده برای	مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران از ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۶
نقش‌های برجسته	عضو هیئت اجرایی، عضو شورای رهبری، مسئول ستاد سیاسی، رئیس ستاد ارتش آزادی‌بخش ملی ایران و مسئول اول سازمان مجاهدین
شهر خانگی	شاهرود
دوره	مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران
پس از	صدیقه حسینی
پیش از	زهرا مریخی
حزب سیاسی	سازمان مجاهدین خلق ایران
جنبش	مقاومت ایران
مخالفان	حکومت جمهوری اسلامی ایران
دین	اسلام
مذهب	شیعه

زهره اخیانی (زادهٔ ۱۳۴۳ در شاهرود) فعال سیاسی ایرانی، عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران و از مسئولان باسابقه این سازمان است. او فعالیت سیاسی خود را پس از انقلاب ۱۳۵۷ آغاز کرد و در سال ۱۳۵۸ به سازمان مجاهدین پیوست. وی در دوره‌های مختلف عضو هیئت اجرایی سازمان، عضو شورای رهبری سازمان مجاهدین خلق ایران، مسئول ستاد سیاسی، رئیس ستاد ارتش آزادی‌بخش ملی ایران و معاون مسئول اول سازمان بوده است.

زهره اخیانی در شهریور ۱۳۹۰، در جریان انتخابات سه‌مرحله‌ای سازمان مجاهدین در قرارگاه اشرف، از میان ۱۱ نامزد و با کسب ۶۷٫۵ درصد آرا به‌عنوان مسئول اول سازمان انتخاب شد. دوره اعلام‌شده مسئولیت او در آغاز دو سال بود، اما به پیشنهاد شورای رهبری و با تأیید اعضای سازمان، مسئولیتش تا سال ۱۳۹۶ ادامه یافت. او در این مقام جانشین صدیقه حسینی شد و پس از پایان دوره‌اش در سال ۱۳۹۶، زهرا مریخی مسئولیت سازمان را برعهده گرفت.

دوره مسئولیت زهره اخیانی با یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ سازمان مجاهدین هم‌زمان بود؛ دوره‌ای که اعضای سازمان در قرارگاه‌های اشرف و لیبرتی در عراق با حملات مسلحانه، محاصره، محدودیت‌های درمانی و انتقال تدریجی به خارج از عراق مواجه بودند. در روایت سازمان مجاهدین، ادامه مسئولیت او تا سال ۱۳۹۶ با «وضعیت و شرایط سیاسی» این دوره ارتباط داشته است.

زندگی و تحصیلات

زهره اخیانی در سال ۱۳۴۳ در خانواده‌ای با وضعیت اقتصادی متوسط در شهر شاهرود به دنیا آمد. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در زادگاهش گذراند.

آشنایی با سازمان مجاهدین خلق ایران

زهره اخیانی در سال ۱۳۵۷ و در جریان اعتراضات منتهی به سقوط حکومت پهلوی با سازمان مجاهدین خلق ایران آشنا شد. این سازمان در ماه‌های پس از انقلاب، فعالیت علنی گسترده‌ای در شهرهای مختلف ایران داشت و از طریق دفاتر موسوم به «جنبش ملی مجاهدین»، نشریه، گردهمایی و فعالیت در میان دانش‌آموزان و دانشجویان به معرفی دیدگاه‌های خود می‌پرداخت.

او در سال ۱۳۵۸ به سازمان مجاهدین پیوست و فعالیت حرفه‌ای خود را در بخش جنبش ملی مجاهدین در شاهرود آغاز کرد. او پس از مدتی مسئولیت فعالیت در میان دختران دانش‌آموز شهر را برعهده گرفت.

این دوره با افزایش اختلاف میان سازمان مجاهدین و حکومت تازه‌تأسیس جمهوری اسلامی همراه بود. سازمان مجاهدین با انحصار قدرت از سوی روح‌الله خمینی و نیروهای وابسته به حزب جمهوری اسلامی مخالفت می‌کرد و خواهان آزادی‌های سیاسی، فعالیت احزاب و برگزاری انتخابات آزاد بود. هم‌زمان، دفاتر و گردهمایی‌های این سازمان در شهرهای مختلف هدف حمله نیروهای حکومتی قرار می‌گرفت.

فعالیت در شاهرود

فعالیت‌های اولیه اخیانی در شاهرود اغلب بر سازمان‌دهی دانش‌آموزان دختر متمرکز بود. بر اساس زندگی‌نامه منتشرشده از سوی سازمان مجاهدین، او پس از پیوستن به این سازمان، مسئولیت دختران دانش‌آموز شهر را عهده‌دار شد.

پس از تظاهرات ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ و آغاز سرکوب گسترده اعضا و هواداران سازمان مجاهدین، فعالیت این سازمان به مرحله مخفی و مسلحانه وارد شد. وی در این دوره مسئولیت «تیم‌های عملیاتی دانش‌آموزی» در شاهرود را برعهده گرفت و سپس برای ادامه فعالیت به منطقه مرزی اعزام شد.

خروج از ایران

او پس از خروج از کشور تا سال ۱۳۶۶ در بخش‌های مختلف سازمان به انجام مسئولیت پرداخت.

این دوره با انتقال بخش‌هایی از تشکیلات سازمان مجاهدین به خارج از ایران، استقرار رهبری سازمان در فرانسه و سپس انتقال مرکز فعالیت آن به عراق هم‌زمان بود.

فعالیت در ارتش آزادی‌بخش ملی ایران

ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در ۳۰ خرداد ۱۳۶۶ به ابتکار سازمان مجاهدین خلق ایران در عراق تأسیس شد. زهره اخیانی در عملیات‌های مختلف این ارتش در بخش پشتیبانی رزمی فعالیت داشت.

زهره اخیانی از سال ۱۳۶۸ به عضویت هیئت اجرایی سازمان مجاهدین درآمد و تا سال ۱۳۷۱ فرماندهی شماری از یگان‌های رزمی را برعهده داشت. گزارش‌های مربوط به انتخاب او در سال ۱۳۹۰ نیز می‌گویند که وی در سال ۱۹۸۹ میلادی، برابر با ۱۳۶۸، معاون هیئت اجرایی و در سال ۱۹۹۱، برابر با ۱۳۷۰، عضو هیئت اجرایی سازمان شد.

عضویت در شورای رهبری

زهره اخیانی در سال ۱۳۷۲، برابر با ۱۹۹۳ میلادی، به عضویت شورای رهبری سازمان مجاهدین خلق ایران درآمد.

شورای رهبری زنان در سال ۱۳۷۲ در چهارچوب تغییرات تشکیلاتی سازمان مجاهدین شکل گرفت. انتخاب زنان برای مسئولیت‌های اصلی، بخشی از سیاست این سازمان برای گسترش نقش زنان در رهبری سیاسی و تشکیلاتی بود. وی یکی از زنانی بود که در نخستین سال تشکیل این ساختار به عضویت آن درآمد.

او پس از عضویت در شورای رهبری، مدتی در خارج از عراق و در دفاتر مریم رجوی، رئیس‌جمهور برگزیده شورای ملی مقاومت ایران، مسئولیت‌هایی برعهده داشت.

نمایندگی شورای ملی مقاومت در آلمان

بر اساس گزارش‌های منتشرشده هنگام انتخاب زهره اخیانی به مسئولیت اول سازمان، او از سال ۱۹۹۷ تا ۱۹۹۹، برابر با ۱۳۷۶ تا ۱۳۷۸، نماینده شورای ملی مقاومت ایران در آلمان بود.

نمایندگان شورای ملی مقاومت در کشورهای مختلف در زمینه معرفی برنامه‌ها و مواضع این شورا، ارتباط با سیاستمداران و نهادهای مدنی، فعالیت‌های حقوق‌بشری و جلب حمایت از مقاومت ایران فعالیت می‌کنند.

زهره در سال ۱۳۷۶ مسئولیت ستاد سیاسی سازمان مجاهدین را عهده‌دار شد. این مسئولیت با دوره حضور او در اروپا و نمایندگی شورای ملی مقاومت در آلمان هم‌زمان بوده است.

ریاست ستاد ارتش آزادی‌بخش

زهره اخیانی در سال ۱۳۷۸ به‌عنوان رئیس ستاد ارتش آزادی‌بخش ملی ایران منصوب شد. این دوره چند سال پس از پایان جنگ ایران و عراق و توقف عملیات گسترده نظامی در مرزهای ایران بود.

معاونت مسئول اول سازمان

گزارش‌های سال ۱۳۹۰، زهره اخیانی را از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۱، برابر با حدود ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۰، معاون مسئول اول سازمان مجاهدین معرفی کرده‌اند.

او در این دوره با چند مسئول اول سازمان همکاری داشت. مسئول اول در ساختار مجاهدین بالاترین مقام اجرایی و تشکیلاتی سازمان به شمار می‌رود و معاونان مسئول اول در اداره بخش‌های مختلف و هماهنگی میان نهادهای سازمان مشارکت می‌کنند.

ده سال حضور وی در معاونت مسئول اول، پیش از انتخاب او به این مقام، یکی از طولانی‌ترین دوره‌های مسئولیت وی در ساختار سازمان مجاهدین بود.

انتخاب به‌عنوان مسئول اول

زهره اخیانی در شهریور ۱۳۹۰، هم‌زمان با آغاز چهل‌وهفتمین سال تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران، به‌عنوان مسئول اول این سازمان انتخاب شد. انتخابات در قرارگاه اشرف برگزار شد و صدیقه حسینی، مسئول اول پیشین، ریاست نشست نهایی را برعهده داشت.

بر اساس گزارش سازمان مجاهدین، ۱۱ نفر نامزد این مسئولیت بودند و انتخابات در سه مرحله انجام شد:

1. در مرحله نخست، اعضای شورای رهبری از میان نامزدها رأی‌گیری کردند؛
2. در مرحله دوم، اعضای سازمان در بخش‌ها و مراکز مختلف در رأی‌گیری مخفی شرکت کردند؛
3. در مرحله سوم، رأی‌گیری علنی در کنگره سراسری سازمان برگزار شد.

در نخستین مرحله رأی‌گیری که ۵ اوت ۲۰۱۱، برابر با ۱۴ مرداد ۱۳۹۰، برگزار شد، زهره اخیانی اکثریت نسبی آرای شورای رهبری را به دست آورد. مرحله دوم در ۳۰ اوت ۲۰۱۱، برابر با ۸ شهریور ۱۳۹۰، برگزار شد و او ۶۷٫۵ درصد آرا را کسب کرد. در مرحله سوم، انتخاب او در نشست عمومی سازمان به رأی گذاشته شد و به تأیید رسید.

رسانه‌های خارجی در گزارش‌های خود گاه عنوان «دبیرکل» را برای ترجمه مقام مسئول اول سازمان به کار بردند؛ اما عنوان رسمی این جایگاه در ساختار سازمان مجاهدین «مسئول اول» است.

سخنان پس از انتخاب

زهره اخیانی پس از انتخاب، با سوگند بر قرآن تعهد کرد الزامات مسئولیت جدید را رعایت کند و توان خود را برای پیشبرد آن به کار گیرد.

وی در سخنان کوتاهی پس از انتخاب گفت:

«من تنها با کمک همه اعضای سازمان به خودم جرأت دادم که این مسئولیت خطیر را بپذیرم.»

او انتخابات برگزارشده را نشانه پایداری و استحکام تشکیلات سازمان مجاهدین و بازتاب آرمان مردم ایران برای دموکراسی و حاکمیت مردم توصیف کرد.

مریم رجوی نیز انتخاب او را تبریک گفت و این انتخابات را جلوه‌ای از مناسبات درونی و انسجام سازمان مجاهدین دانست. او پیام سیاسی این انتخاب را ادامه ایستادگی در برابر حکومت ولایت فقیه عنوان کرد.

بازتاب رسانه‌ای انتخاب

انتخاب زهره اخیانی در تعدادی از رسانه‌های عربی و بین‌المللی بازتاب یافت. روزنامه السیاسه کویت، روزنامه الدستور و العرب الیوم اردن، هفته‌نامه الفجر مصر و چند مرکز اطلاع‌رسانی عرب‌زبان خبر انتخاب او را منتشر کردند.

رسانه‌های عربی در گزارش‌های خود بر چند موضوع تأکید داشتند:

• انتخاب یک زن به‌عنوان مسئول اول سازمان؛
• رقابت ۱۱ نامزد برای این مسئولیت؛
• برگزاری انتخابات در سه مرحله؛
• کسب ۶۷٫۵ درصد آرا توسط اخیانی؛
• عضویت دیرینه او در سازمان و شورای رهبری؛
• برگزاری انتخابات در قرارگاه اشرف و در شرایط بحرانی آن دوره.

هفته‌نامه الفجر مصر، اخیانی را مسئول جدید سازمان برای یک دوره دوساله معرفی کرد و فرایند سه‌مرحله‌ای انتخابات را توضیح داد. سایت آفیشیال وایر نیز انتخاب او از میان ۱۱ نامزد و کسب ۶۷٫۵ درصد آرا را بازتاب داد.

دوره مسئولیت اول؛ ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۶

اگرچه زهره اخیانی در آغاز برای یک دوره دوساله انتخاب شد، مسئولیت او در سال ۱۳۹۲ پایان نیافت. بنا بر زندگی‌نامه سازمان مجاهدین، شورای رهبری به‌دلیل «وضعیت و شرایط سیاسی» ادامه مسئولیت او را پیشنهاد کرد و اعضای سازمان نیز آن را تأیید کردند. در نتیجه، وی تا سال ۱۳۹۶ در این مقام باقی ماند.

این دوره با تحولات مهمی برای سازمان مجاهدین و اعضای آن در عراق هم‌زمان بود. دولت عراق برای تعطیلی قرارگاه اشرف و انتقال ساکنان آن فشار وارد می‌کرد و اعضای سازمان در چند نوبت هدف حمله قرار گرفتند. انتقال اعضا از اشرف به کمپ لیبرتی و سپس خروج آنان از عراق نیز در همین دوره انجام شد.

منابع ارائه‌شده شرح تفصیلی تصمیم‌ها و فعالیت‌های اخیانی در هریک از این رویدادها را دربر ندارند. با این حال، ادامه مسئولیت او تا پایان انتقال اعضای سازمان از عراق نشان می‌دهد که دوره رهبری او با مرحله گذار تشکیلات مجاهدین از اشرف و لیبرتی به محل استقرار جدید در اروپا هم‌زمان بوده است.

جایگاه در رهبری زنان سازمان مجاهدین

انتخاب زهره اخیانی در ادامه سیاست سازمان مجاهدین برای سپردن مسئولیت‌های اصلی به زنان صورت گرفت. از سال ۱۳۶۸ به بعد، مسئولیت اول سازمان پیوسته به زنان واگذار شده و اخیانی نیز یکی از اعضای شورای رهبری زنان بود که پس از طی مسئولیت‌های سیاسی، اجرایی و نظامی به این مقام رسید.

مسیر تشکیلاتی او شامل فعالیت در میان دانش‌آموزان، عضویت در هیئت اجرایی، فرماندهی یگان‌های رزمی، عضویت در شورای رهبری، فعالیت سیاسی در اروپا، ریاست ستاد ارتش آزادی‌بخش و معاونت مسئول اول بود. سازمان مجاهدین این پیشینه را از دلایل انتخاب او برای بالاترین مسئولیت اجرایی سازمان معرفی کرده است.

در ساختار مجاهدین، مسئول اول برای دوره‌ای محدود و از طریق انتخابات درون‌سازمانی انتخاب می‌شود. این جایگاه با ریاست‌جمهوری برگزیده مقاومت تفاوت دارد؛ مسئول اول اداره سازمان مجاهدین خلق را برعهده دارد، در حالی که مریم رجوی از سوی شورای ملی مقاومت ایران به‌عنوان رئیس‌جمهور دوره انتقال قدرت به مردم ایران انتخاب شده است.

پایان دوره مسئولیت

دوره مسئولیت زهره اخیانی در سال ۱۳۹۶ پایان یافت. در شهریور همان سال، زهرا مریخی به‌عنوان مسئول اول جدید سازمان مجاهدین خلق ایران انتخاب شد. وی پس از پایان دوره خود همچنان در شمار مسئولان و اعضای ارشد سازمان باقی ماند.

گاه‌شمار زندگی و فعالیت

گاه‌شمار زندگی و فعالیت‌های زهره اخیانی

سال یا تاریخ	رویداد
۱۳۴۳	تولد در خانواده‌ای متوسط در شاهرود
۱۳۵۷	آشنایی با سازمان مجاهدین خلق ایران در جریان انقلاب ضدسلطنتی
۱۳۵۸	پیوستن به سازمان مجاهدین و آغاز فعالیت حرفه‌ای در جنبش ملی مجاهدین شاهرود
پس از ۱۳۵۸	برعهده‌گرفتن مسئولیت فعالیت در میان دختران دانش‌آموز شاهرود
پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰	مسئولیت تیم‌های عملیاتی دانش‌آموزی و سپس اعزام به منطقه مرزی
تا ۱۳۶۶	فعالیت در بخش‌های مختلف سازمان و پشتیبانی رزمی در عملیات‌های ارتش آزادی‌بخش
۱۳۶۸	ورود به هیئت اجرایی سازمان
۱۳۶۸ تا ۱۳۷۱	فرماندهی برخی یگان‌های رزمی
۱۳۷۲	انتخاب به عضویت شورای رهبری سازمان مجاهدین
۱۳۷۶	برعهده‌گرفتن مسئولیت ستاد سیاسی سازمان و آغاز دوره نمایندگی شورای ملی مقاومت در آلمان
۱۳۷۶ تا ۱۳۷۸	نماینده شورای ملی مقاومت ایران در آلمان
۱۳۷۸	انتصاب به ریاست ستاد ارتش آزادی‌بخش ملی ایران
۱۳۸۰ تا ۱۳۹۰	معاون مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران
۱۴ مرداد ۱۳۹۰	کسب اکثریت نسبی آرای شورای رهبری در مرحله نخست انتخابات مسئول اول
۸ شهریور ۱۳۹۰	کسب ۶۷٫۵ درصد آرا در مرحله دوم انتخابات
شهریور ۱۳۹۰	انتخاب نهایی به‌عنوان مسئول اول سازمان مجاهدین از میان ۱۱ نامزد
۱۳۹۰ تا ۱۳۹۶	مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران
۱۳۹۶	پایان مسئولیت و انتخاب زهرا مریخی به‌عنوان مسئول اول جدید

مسئولیت‌ها

مسئولیت‌های شناخته‌شده زهره اخیانی

مسئولیت	دوره
مسئول دختران دانش‌آموز شاهرود	پس از ۱۳۵۸
مسئول تیم‌های عملیاتی دانش‌آموزی	پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰
فعالیت در پشتیبانی رزمی ارتش آزادی‌بخش	تا سال ۱۳۶۶ و پس از آن
عضو و معاون هیئت اجرایی سازمان	از ۱۳۶۸
فرمانده برخی یگان‌های رزمی	۱۳۶۸ تا ۱۳۷۱
عضو شورای رهبری سازمان مجاهدین	از ۱۳۷۲
مسئول ستاد سیاسی سازمان	از ۱۳۷۶
نماینده شورای ملی مقاومت ایران در آلمان	۱۳۷۶ تا ۱۳۷۸
رئیس ستاد ارتش آزادی‌بخش ملی ایران	از ۱۳۷۸
معاون مسئول اول سازمان مجاهدین	۱۳۸۰ تا ۱۳۹۰
مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران	۱۳۹۰ تا ۱۳۹۶

جستارهای وابسته

• سازمان مجاهدین خلق ایران
• مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران
• شورای رهبری سازمان مجاهدین خلق ایران
• شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران
• شورای ملی مقاومت ایران
• ارتش آزادی‌بخش ملی ایران
• جنبش ملی مجاهدین
• مریم رجوی
• صدیقه حسینی
• زهرا مریخی
• قرارگاه اشرف
• کمپ لیبرتی
• زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران
• ۳۰ خرداد ۱۳۶۰