ایران‌پدیا:نوشتار پیشنهادی هفته/۲۰۲۶/۴۰
مطلب برگزیده
۵ مهر ۱۳۶۰، نام رویدادی است که در آن یک رویارویی نظامی بین نیروهای سازمان مجاهدین خلق و میلیشیای آنها و پاسداران جمهوری اسلامی رخ داد. بعد از سرنگونی رژیم شاه و روی کار آمدن '''خمینی'''، سازمان مجاهدین دست به مبارزه‌ی مسالمت‌آمیز سیاسی و آگاهی‌بخش زد؛ علی‌رغم این که مجاهدین از هر‌گونه عمل خشونت‌آمیز بشدت پرهیز می‌کردند، اما مستمراً از سوی نیروهای حکومتی مورد حمله و هجوم قرار می‌گرفتند. از بهمن ۵۷ تا ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ که آغاز مقاومت قهرآمیز و سراسری مجاهدین خلق بر علیه جمهوری اسلامی بود؛ طی دو سال و نیم بیش از ۷۰ تن از اعضا و هواداران مجاهدین در اثر حملات نیروهای وابسته به حکومت کشته شدند.
در زمینه فعالیت‌های مجاهدین و مشکلاتی که با آن روبرو بودند یک پژوهشگر آمریکایی نوشت:
«در بهمن ۵۸ (یعنی فقط یک‌سال پس از انقلاب) ۶۰ هزار نسخه از نشریهٔ مجاهد توقیف و سوزانده شد»
در مورد شرایطی که خمینی به مجاهدین تحمیل کرده بود؛ روزنامه لوموند در خرداد ۱۳۵۹ نوشت: «بنا به گفتهٔ ناظران، اوضاع در شرایط کنونی، انتخاب بین سازش یا جنگ داخلی است». به این ترتیب راهی برای مجاهدین باقی نمانده بود؛ در نتیجه مجاهدین بین تسلیم و جنگ مخیر شدند و به این ترتیب، آنها روز ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ وارد فاز مقاومت قهرآمیز گسترده شدند.»
بعد از این که مجاهدین وارد مرحله‌ی مقاومت قهرآمیز شدند، دست به عملیات چریکی زدند، و از نیمه‌ی شهریور ۱۳۶۰ سلسله‌ای از تظاهرات را هم در تهران و شهرستان‌ها سازماندهی کردند که مهمترین آن در ۵ مهر ۱۳۶۰ اتفاق افتاد و به شدت هم سرکوب شد. بعد از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ هر روز اعدام‌‌ها و دستگیری‌ها، بصورت بسیار گسترده ادامه داشت. مجاهدین تلاش کردند که فضای رعب و وحشت حاکم را بشکنند. به همین خاطر روز ۵ مهر ۱۳۶۰ تظاهراتی را در تهران شکل دادند. در این تظاهرات، تیم‌های مسلح مجاهدین هم حضور داشتند تا از تظاهرکنندگان در مقابل نیروهای سرکوب دولتی حمایت کنند و فضا برای شکل‌گیری تظاهرات ایجاد شود. تظاهرات از صبح ۵ مهر آغاز شد؛ اما به سرعت با حمله نیروهای دولتی به خشونت گرائید و درگیری‌ها به بسیاری نقاط تهران کشیده شد. در این تظاهرات برای اولین بار شعار «مرگ بر خمینی» سر داده شد. تا آن زمان کسی این شعار را نداده بود.
در جمع‌بندی یک‌ساله‌ی مجاهدین خلق آمده است: «علی‌رغم اینکه از ۳۰ خرداد به بعد برای ما روشن بود که آن الگوی سقوط شاه، لااقل در این مقطع دیگر قابل تکرار نیست اما باز هم تِست کردیم. آزمایش کردیم. یعنی سازمان ما در یک مقطع وظیفه خودش دانست برای اینکه مبادا فرصتی از دست برود، با پرداخت سنگین‌ترین بهای ممکن، یکبار دیگر باز هم به میدان آوردن عنصر اجتماعی را آزمایش بکند. منظورم تظاهرات مسلحانه و راهگشایانه‌ای است که از نیمه‌‌های شهریور سال ۱۳۶۰ به بعد تا اوایل مهر و در اوج خودش در روز ۵ مهر در تهران و بعضی شهرستانهای دیگر برگزار شد».
به این ترتیب در روز ۵ مهر ۱۳۶۰ میلیشیای مجاهدین خلق، دست به تظاهرات زدند که با سنگین‌ترین سرکوب و کشتار روبرو شد. هزاران مجاهد خلق دستگیر و به گفته شاهدان، تنها در روز اول بیش از ۱۸۰۰ تن اعدام شدند. روز ۵ مهر با کشتاری که انجام شد، قداست خمینی از بین رفت. شعار «مرگ بر خمینی» به میان مردم رفت و خمینی که در روزهای اول ورودش به ایران در ماه دیده می‌شد، مشروعیت خودش را از دست داد و فقط به ضرب سرکوب و کشتار به حکومت ادامه داد.