چه گوارا

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ارنستو رافائل گوارا دلاسرنا
ارنستو چه گوارا
ارنستو چه گوارا
اولین حضور در گواتمالا در دوره حکومت ملی جاکوبو آربنز
آخرین حضور در بولیوی در سال ۱۹۶۷
هدف انسان گرایی انقلابی و عدالت و برابری
ایفای نقش توسط فرماندهی یکی از ستونهای اصلی برای تسخیر هاوانا و تسخیر شهر سانتاکلارا بعنوان مقدمه پیروزی انقلابیون کوبایی
لقبال چه
سن۳۹ سال
تاریخ تولد۱۴ ژوئن ۱۹۲۸
تاریخ مرگ۹ اکتبر ۱۹۶۷
ویژگیپزشک انقلابی نظریه پرداز جنگهای چریکی
شغلپزشک و نویسنده و سیاست مدار انقلابی
عنوانعناوین رسمی پس از پیروزی انقلاب رئیس دایره آموزش سلاح و ریاست بانک ملی و وزیر صنایع دولت کوبا
همسرهمسران هیلدا گادآ آکوستا (۱۹۵۹ - ۱۹۵۵)، آلیدا مارچ (۱۹۶۷ - ۱۹۵۹)
فرزندفرزندان هیلدا (۱۹۹۵ - ۱۹۵۶) آلیدا (زاده ۱۹۶۰) و کامیلو (زاده ۱۹۶۲)
مذهبلائیک
ملیتآرژانتینی


ارنستو چه گوارا با نام کامل ارنستو رافائل گوارا دلاسرنا (به اسپانیایی: Ernesto Rafael Guevara de la serna) معروف به چه گوارا یا ال چه، زاده ۱۴ ژوئن ۱۹۲۸ در شهر روزاریو (Rosario) واقع در ایالت سانتافه آرژانتین به دنیا آمد. او پزشکی انقلابی، نظریه پرداز جنگهای چریکی، سیاست مدار، نویسنده، و یکی از چهره‌های شاخص انقلاب کوبا بود. امروزه چهره و منش چه گوارا به نمادی جهانی از عنصر شورش‌گری در برابر ظلم و نابرابری تبدیل شده است،

چه گوارا در خانواده ای مرفه ایرلندی - اسپانیایی متولد شد. پدرش ارنستو گوارا لینچ، ایرلندی و مادرش سلیا دلاسرنا اسپانیایی بود. چه گوارا ازکودکی دچار بیماری تنگی نفس (آسم) بود که تا پایان عمر این بیماری همراه او بود. درسال ۱۹۴۶ همراه با کوچ خانواده به بوئنس آیرس به تحصیل پزشکی پرداخت. درماه مارس سال ۱۹۵۳ با ارائه پایان‌نامه خود در باره حساسیتها (آلرژی) اجازه طبابت گرفت. چه گوارا پس از فارغ التحصیلی بیشتر اوقات فراغت خود را درسفر به کشورهای مختلف امریکای لاتین گذراند. درسال ۱۹۵۳ به گواتمالا رفت و درآنجا در سال ۱۹۵۴ شاهد سقوط دولت جاکوبو آربنز بدست سازمان «سیا» بود. چه گوارا از گواتمالا به مکزیک رفت و درآنجا با رائول و فیدل کاسترو آشنا شد و به آنها پیوست. درتابستان سال ۱۹۵۵ بعنوان سومین عضو تیم شناسایی جنبش ۲۶ ژوئیه کوبا توسط کاسترو برگزیده شد. او در ۲۵ نوامبر ۱۹۵۶ به همراه ۸۲ مبارز دیگر با قایقی به نام «گرانما» برای راه اندازی نبرد با دیکتاتوری باتیستا به کوبا رفت . چه گوارا در دوم ژانویه ۱۹۵۹ با پیروزی بر باتیستا به همراه یارانش وارد هاوانا شد.ارنستو چه گورا پس از پیروزی انقلاب در کوبا در پائیز ۱۹۶۶ به بولیوی رفته و با ایجاد یک گروه چریکی مبارزه در این کشور را آغاز کرد. چه‌ گورا پس از نبردی خونین به اسارت ارتش بولیوی درآمد در ۹ اکتبر ۱۹۶۷ تیرباران شد.

کودکی و جوانی چه گوارا

چه گوارا درخانواده ای جمهوری خواه با افکار مترقی نشو و نما کرد و اولین تاثیرات عملی را در دنیای سیاست در سن ده سالگی از عموی خود پذیرفت. عموی چه گوارا در سال ۱۹۳۶ برای کمک به جمهوری خواهان اسپانیا به گردانهای بین المللی در آنجا پیوست. او همراه با هر نامه عمویش روی نقشه‌ای که داشت تغییرات جبهه بین جمهوری خواهان اسپانیا از یک سو و فالانٰژیست‌ها و متحدان نازی آنها را از سوی دیگر علامت گذاری کرده و تحولات جنگ را دنبال می کرد.[۱]

ارنستوی جوان پس از انتقال خانواده به شهر بوئنس آیرس در سال ۱۹۴۶ به تحصیل در رشته پزشکی پرداخت. او درماه مارس سال ۱۹۵۳ پایان نامه خود را نوشت و اجازه طبابت دریافت کرد.

سفرهای چه گوارا

چه گوارا پس از دریافت مدرک فارغ‌التحصیلی پزشکی یک سال مرخصی گرفت و به همراه دوستش «آلبرتو گرانادو» به کشورهای آمریکای لاتین مسافرت کرد. آنها با یک موتور سیکلت توترون ۵۰۰ خارج از رده دست به این سفر دور و دراز زدند. هدف او، درمان بیماران جذامی بود. اما موتور در همان ابتدای مسیر خراب شد و آن دو مجبور شدند ادامه مسیر را پیاده طی کنند. به گفته خود «چه» این اتفاق باعث شد او بهتر و بیشتر با فقر و بدبختی مردم آمریکای لاتین آشنا شود. او برای تامین هزینه‌های سفر کارگری می کرد و از نزدیک فقر و بی‌سوادی مردم آمریکای لاتین را احساس می کرد. چه‌ گوارا دلیل این بدبختی را نظام ظالم و فاسد آن زمان می‌دانست و برطبق مطالعاتی که ازمارکسیسم داشت تنها راه رهایی از این فلاکت را «انقلاب مسلحانه» برآورد می‌کرد.

چه گوارا بعد از این مسافرت خاطراتش را از درک رنج مردم محروم بصورت کتابی درآورد.

چه گوارا بار دیگر در سال ۱۹۵۳ به سفر رفت و پس از بولیوی، پرو، اکوادور، پاناما، کاستاریکا، هندوراس و السالوادور به گواتمالا رسید.

در شهر گواتمالا گوارا با هیلدا گادآ آکوستا که یک اقتصاددان پرویی بود آشنا شد. هیلدا از لحاظ سیاسی به خوبی با جناح چپ‌گرای «متحدین انقلابی خلق آمریکا» APRA (American Popular Revolutionary Alliance) در ارتباط بود. او چه گوارا را به چند مقام رسمی بلند مرتبه در دولت آربنز معرفی کرد. جایی که رئیس جمهور جاکوبو آربنز از طریق اصلاحات ارضی قصد براندازی نظام لاتیفوندیا (latifundia system) را داشت. گوارا در گواتمالا ماند تا آنچه لازم بود کسب کند تا به یک «انقلابی واقعی» تبدیل شود.

چه گوارا و فیدل کاسترو
چه گوارا و فیدل کاسترو

آشنایی چه گوارا با فیدل کاسترو

چه گوارا در سفرهای خود با چند تن از تبعیدی‌های متصل به جنبش ۲۶ ژوئیه به رهبری «فیدل کاسترو» (جنبشی که حمله به یک سرباز خانه در سانتیاگوی کوبا به نام مونکادا را انجام داد.) ارتباط بر قرار کرد. در طی این ارتباطات بود که چه گوارا لقب معروف «چه» (che) را که در آرژانتینی مانند «رفیق» به کار می‌رود کسب کرد.

او مدتی به یک گروه کوچک چریکی که توسط جوانان کمونیست تشکیل شده بود پیوست. آربنز در اثر تو‌طئه خارجی علیه دولتش، مجبور شد به سفارت مکزیک پناهنده شود و از حامیان خارجی خود خواست که کشور را ترک کنند. هیلدا بازداشت شد و چه گوارا به کنسولگری آرژانتین پناه برد. او به مکزیک رفت و در سال ۱۹۵۴ دوباره با تبعیدیهای کوبا ارتباط برقرار کرد.

«نیکو لوپز» از تبعیدیهای کوبایی، چه گوارا را به رائول کاسترو و او نیز « چه » را به برادر بزرگترش یعنی فیدل کاسترو معرفی کرد. چه گوارا در سال ۱۹۵۵ به عضویت جنبشی که تحت رهبری فیدل کاسترو بود درآمد. نام این جنبش، جنبش ۲۶ ژوئیه بود که قصد براندازی حکومت باتیستا در کوبا را داشت. درهمین راستا آنها که ۸۲ رزمنده بودند با قایقی بنام «گرانما» به معنی «مادر بزرگ» در سواحل کوبا پیاده شدند اما در ساحل به دلیل خیانت راهنمای آنها در کمین نیروهای باتیستا افتادند. در این عملیات بسیاری از نفرات کاسترو کشته شدند و کاسترو به همراه چه گوارا و عده کمی از نفرات (جمعاٌ ۲۲ نفر) توانستند از چنگ دشمن سالم بیرون بیایند. چه گوارا گفته است: «در همین مقابله خونین بود که من تجهیزات پزشکیم را کنار گذاشتم و برای جنگ از جسد یکی از مبارزان سلاح برداشتم».[۲]

مبارزات چه گوارا در کوبا

کاسترو چه گوارا را به عنوان رهبر هنگ دوم لشکر انقلابیون انتخاب کرد. اولین اقدام چه گوارا برای حمله به یک پادگان در بیکیتو (Bueuycito) درست مانند نقشه پیش نرفت. افراد چه گوارا سر وقت حاضر نشدند و او هم به تنهایی حمله را شروع کرد. چه گوارا خواست یکی از نگهبان‌های دشمن را دستگیر کند اما نگهبان فرار کرد و او هم به طرف نگهبان شروع به تیراندازی کرد اما تفنگش از کار افتاد. او در زیر بارانی از گلوله به طرف نیروهای خودی فرار کرد، اما آن‌ها هم با شنیدن صدای تیراندازی، پادگان را به رگبار تیر گرفتند. در هر صورت پادگان تا قبل از این که چه بتواند تفنگش را درست کند تسلیم افراد او شد.

گوارا برای گروه یک مرکز رادیویی مخفی به نام رادیوی شورشی (Radio Rebelde) در فوریهٔ ۱۹۵۸ درست کرد. آن‌ها به وسیلهٔ این مرکز برای مردم کوبا اعلامیه منتشر می‌کردند و با افرادی که خواستار عضویت در گروه بودند ارتباط بر قرار می‌کردند.

در اواخر ژوئیه ۱۹۵۸ چه گوارا نقشی بسیار اساسی در نبرد Las Mercedes ایفا کرد. او ۱۵۰۰ نفر از افراد باتیستا را که قصد کشتن فیدل کاسترو و از بین بردن جنبش را داشتند، با استفاده از هنگ خود دستگیر کرد. بعدها سرگرد آمریکایی لری باکمن (Larry Bockman) این عملیات چه گوارا را تحلیل کرد و آن را عالی و بی‌همتا (brilliant) خواند. با ادامه یافتن جنگ، چه گوارا رهبری یک هنگ دیگر را بر عهده گرفت و آن را به غرب اعزام کرد تا در لحظهٔ موعود حملهٔ آخر را به سوی هاوانا انجام دهند. در روزهای پایانی دسامبر ۱۹۵۸ چه گوارا به هنگ انتحاری خود دستور داد تا به سانتا کلارا (Santa Clara) حمله کنند. این حمله آخرین پیروزی قاطعانهٔ انقلابیون بود. رادیوی شورشی اعلام کرد هنگ چه گوارا در شب سال نو سانتاکلارا را پیروزمندانه تصرف کردند که با خبری که خبرگزاری بین‌المللی بنا بر مرگ چه گوارا در حین نبرد داده بود تناقض داشت. در هر حال، باتیستا وقتی فهمید که ژنرال‌هایش با شورشی‌ها مذاکره داشته و در جبههٔ آن‌ها هستند در اولین روز سال ۱۹۵۹ از کوبا فرار کرد. در همان روز فیدل کاسترو و افرادش در نبرد خود پیروز شدند و نظام کنونی کوبا را تشکیل دادند.

چه گوارا چندین پست مهم در دولت جدید کوبا از جمله سفیر، رییس بانک مرکزی و وزیر صنایع را بر عهده گرفت. او در این مدت شبانه روز برای ساختن کوبا که ویرانه‌ای بدور از تمدن بود به همراه فیدل کاسترو کار کرد. هنگامی ژان پل سارتر برای دیدن او به کوبا سفر کرد وی را به عنوان مردی که هرگز نمی‌خوابد توصیف نمود.

رفتن چه گوارا به بولیوی

ارنستو چه گورا با وجود داشتن پست‌های بسیار مهم در دولت کوبا سرانجام تصمیم گرفت همه چیز را رها کرده و برای برانگیختن انقلاب در دیگر کشورها کوبا را ترک کند. او ابتدا در سال ۱۹۶۶ به جمهوری دموکراتیک کنگو رفت و سپس بصورت مخفیانه به بولیوی سفر کرد.

ارنستو ه‌چه گوارا بعد از آوریل ۱۹۶۵ از انظار ناپدید شد و درنامه ای به فیدل کاسترو تصمیم خویش مبنی بر شرکت در مبارزات انقلابی درخارج از کوبا را اعلام کرد. چه گوارا کمی بعد نخست به کنگو (زئیر) رفته و درجنبش پاتریس لومومبا شرکت کرد. سپس از نوامبر سال ۱۹۶۶ تا اکتبر ۱۹۶۷ رهبری جنبش چریکی بولیوی را بر ضد دیکتاتوری نظامی آن کشور به عهده گرفت.

کودکی چه گوارا
کودکی چه چه گوارا

چه گوارا در پائیز ۱۹۶۶ مخفیانه در بولیوی یک گروه چریکی را در ناحیه «سانتاکروز» سازمان داد. گروه چریکی چه گوارا در بولیوی در هشتم اکتبر ۱۹۶۷ به محاصره دسته ای از ارتش بولیوی درآمد. پس از نبردی خونین بیشتر یاران چه گوارا کشته وزخمی شدند. خود او نیز که زخمی شده بود به اسارت ارتش بولیوی درآمد و در همانجا در ۹ اکتبر ۱۹۶۷ تیرباران شد.

سال‌ها از محل دفن چه گوارا اطلاعی در دست نبود تا اینکه در سال ۱۹۹۵ یک ژنرال بولیویایی که در عملیات دستگیری او شرکت داشت مکان دفن او را که در کنار باند یک فرودگاه در نزدیکی جایی که در آن به قتل رسیده بود قرار داشت، افشا کرد. بقایای جسد چه گوارا در سال ۱۹۹۷ به کوبا انتقال یافت و در سانتا کلارا، شهری که توسط چه گوارا در جریان جنگ‌های انقلابی کوبا فتح کرده بود دفن گشته و بنای یادبودی به افتخار او ساخته شد.

ارنستو چه گوارا مسلماً یکی از معروف‌ترین انقلابیون در تاریخ قرن گذشته است. در ژانویه سال ۲۰۰۰، مجله تایم او را به عنوان یکی از ۱۰۰ انسان تأثیر گذار در قرن بیستم معرفی کرد.

سال شمار زندگی چه گوارا

  • ۱۹۲۸ - تولد ارنستو چه گوارا در ۱۴ ژوئن در شهر روزاریو،آرژانتین.
  • ۱۹۴۶ - ارنستو چه گوارا وارد دانشکدۀ پزشکی بوئنس آیرس می شود. ژنرال خوان پرون به ریاست جمهوری آرژانتین انتخاب می ‌شود.
  • ۱۹۵۱ - ارنستو چه گوارا همراه دوستش گرانادوس به سفردر کشورهای قارۀ آمریکا می پردازد. سرهنگ جاکوبو آربنز، که گرایشی ترقی خواهانه دارد، به عنوان رئیس جمهور گواتمالا انتخاب می شود.
کوردوبا ایتور بورو عموی چه در اسپانیا
کوردوبا ایتور بورو عموی چه در اسپانیا
  • ۱۹۵۲ - اوت: ارنستو چه گوارا به آرژانتین باز می گردد.

- انقلاب در بولیوی. پاز استنسورو، وابسته به جنبش ملی انقلابی، رئیس جمهور می شود. اصلاحات ارضی و ملی کردن معادن.

- کودتا در کوبا: ژنرال فولخنسیو باتیستا قدرت را دردست می گیرد.

  • ۱۹۵۳ - چه گوارا دانشکدۀ پزشکی را به پایان می برد ولی بلافاصله به بولیوی و سپس به پرو و گواتمالا می رود و در آنجا با هیلدا گادئا آشنا می شود که نخستین شریک زندگی اوست.

- ۲۶ ژوئیه: فیدل کاسترو و رفقایش به پادگان مونکادا در سانتیاگوی کوبا حمله می کنند.

  • ۱۹۵۴ - چه گوارا خود را در اختیار دولت جاکوبو آربنز می گذارد که می خواهد به اصلاحات ارضی دست بزند.

- ژوئن: دولت آربنتز با کودتای کاستیپو آرماس سرنگون می شود. آرماس فرماندهی یک حمله نظامی را بر عهده داشت که س  ی. آی. ا. و کمپانی یونایتد فروت با همکاری ارتش گواتمالا سازمان داده بودند.

- سپتامبر: چه گوارا گواتمالا را ترک می کند و به مکزیک پناهنده می شود.

  • ۱۹۵۵ - ژوئیه: چه گوارا با فیدل کاسترو که بعد از آزادی از زندان به مکزیک رفته و او نیز در آنجا پناهنده است  ملاقات میکند و تصمیم می گیرد که به جنبش او، یعنی جنبش ۲۶ ژوئیه بپیوندد.
  • ۱۹۵۶ - دسامبر: قایق “گرانما” اعضای جنبش ۲۶ژوئیه را به فرماندهی فیدل کاسترو در ساحل کوبا پیاده می کند.

گوارا یکی از معدود رزمندگانی است که در این عملیات جان سالم به در می برد.

-۱۹۵۷ چه گوارا که نخست در گروه چریکی کاسترو سمت پزشک را بر عهده دارد - و بین همرزمانش به نام “چه” معروف شده (که به آرژانتینی به رفیق اطلاق می شود)، و به فرماندهی یکی از گرو ههای چریکی مستقر در سیئرا مائسترا می رسد.

  • ۱۹۵۸ - ماه مه: حمله نیروهای دولتی به سییرا مائسترا به شکست می انجامد.

- اوت: آغاز تهاجم نهائی چریکهای کوبا. چه گوارا فرماندهی یکی از ستونهایی که از کوه به دشت سرازیر می شوند بر عهده دارد.

- دسامبر : پیروزی چه گوارا بر نیروهای رژیم باتیستا وتسخیر شهر سانتا کلارا.

  • ۱۹۵۹ - ژانویه: سقوط دیکتاتور و فرار باتیستا.

انقلابیون قدرت را به دست می گیرند. چه گوارا به فرماندهیِ دژنظامی لاکابانیا، در هاوانا، منصوب می شود. با آلئیدا مارچ که یکی از همرزمان اوست ازدواج می کند. این دومین ازدواج چه گوارا ست.

- فوریه: چه گوارا به شهروندی کوبا در می آید و به ریاست دایرۀ آموزش نیروهای مسلح انقلابی منصوب می گردد. کتاب جنگ چریکی را به رشته تحریر در می آورد.

- ژوئن-سپتامبر: سفر به کشورهای مختلف آسیایی آفریقایی.

- اکتبر: چه گوارا به ریاست دایره ی صنعتیِ مؤسسه ی ملی اصلاحات ارضی منصوب می شود.

- دسامبر: چه گوارا به ریاست بانک ملی منصوب می گردد و این باعث می شود که سفیر آمریکا خشمگین واکنش نشان داده، به رئیس جمهور کوبا دورتیکوس هشدار می دهد.

  • ۱۹۶۰ - اوت: ملی کردن شرکت های آمریکایی در کوبا.

- اکتبر: ملی کردن بانکها و عمد ه ترین شرکتهای کوبایی.

- اکتبر و دسامبر : سفر چه گوارا به کشورهای شرق: چکسلواکی، جمهوری دموکراتیک آلمان، اتحاد شوروی، چین،کرۀ شمالی.

  • ۱۹۶۱ - ژانویه: ایالات متحده روابط دیپلماتیک خود رابا کوبا قطع می کند.

- فوریه: وزارت صنایع به چه گوارا واگذار می شود.

- آوریل: شکست هجوم ضد انقلابیون کوبایی به خلیج خو کها. گوارا فرماندهی نظامی ایالت پینار دل ریو را بر عهده می گیرد. فیدل کاسترو خصلت سوسیالیستی انقلاب را اعلام می کند.

چه گوارا کتاب جنگ چریکی را درسال (۱۹۶۱) و کتاب انسان وسوسیالیسم را در سال (۱۹۶۵) نوشت.

- اوت: چه گوارا در کنفرانسی که بین کشورهای آمریکایی در (پونتا دل اِسته) اوروگوئه برگزار شده پیشنهاد آمریکا دولت کندی( موسوم به “اتحاد برای پیشرفت”) را تقبیح میکند.

  • ۱۹۶۲ – اکتبر : بحران موشکها. خروشچف شروط آمریکایی ها مبنی بر عقب کشیدن موشکهای شوروی از کوبا را می پذیرد بی آنکه با کاسترو مشورت کند.
  • ۱۹۶۳ - بحث اقتصادی در کوبا در باره ی قانون ارزش،
ارنستو دلاسرنا چه گوارا
ارنستو دلاسرنا چه گوارا

برنامه ریزی و بازار، شیو ه های مدیریت اقتصادی بین چه گوارا و طرفداران الگوی شوروی.

۱۹۶۴ - چه گوارا به نمایندگی از کوبا در کنفرانسهای مختلف بین المللی شرکت می کند از جمله در کنفرانس جهانی بازرگانی منعقد در ژنو درماه مارس و در سازمان ملل متحد درماه دسامبر سخنرانی های آتشینی علیه امپریالیسم آمریکا ایراد می کند.

- نوامبر: چه گوارا در جشن چهل و هفتمین سالگرد انقلاب روسیه در مسکو شرکت می کند. در بولیوی کودتایی رخ می دهد. و ژنرال باریینتوس جای پرزیدنت پاز استنسورو می نشیند.

  • ۱۹۶۵ - ژانویه-مارس: سفر چه گوارا به آفریقا.

- فوریه: در جریان سفری به الجزایر برای شرکت دردومین کنفرانس همبستگی اقتصادی آفریقا-آسیا نطقی ایراد می کند و در آن سیاست مبادله ی نابرابراز جمله سیاست کشورهای موسوم به سوسیالیستی را افشا و تقبیح می کند.

- مارس: بازگشت گوارا به کوبا، از آن پس دیگر از انظارپنهان می ماند.

- اکتبر: فیدل کاسترو نامه‌ی بدرودی را که گوارا به وی فرستاده بود علنی می‌کند.

- شرکت چه گوارا در مبارزات چریکهای طرفدار لومومبا در کنگو.

  • ۱۹۶۶ - ژانویه: کنفرانس سه قاره (Tricontinental) برای همبستگی بین آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین در هاوانا. گوارا پیامی به این کنفرانس می فرستد.

- نوامبر: ورود به بولیوی و تشکیل هسته اولیه ی چریکی ازرزمندگان کوبایی و بولیویایی یعنی (ELN )ارتش آزادی بخش ملی. او نیروهای خود را در اطراف رود نانکاهوازو در شرق بولیوی متمرکز می کند.

  • ۱۹۶۷ - مارس و آوریل: پیروز یهای ELN علیه نظامیان بولیویایی.

- ژوئیه و اوت: برگزاری کنفرانس (OLAS)سازمان همبستگی آمریکای لاتین که جنبش های مهم چریکی قاره را در هاوانا گرد هم می آورد.

- ۸ اکتبر: ارنستو گوارا در بولیوی دستگیر می شود و به دستور سی. آی. ا. و رژیم نظامی ژنرال باری ینتوس در ۹ اکتبربه قتل می رسد.

چه گوارا پس از شهادت در بولیوی
چه گوارا پس از شهادت در بولیوی
  • ۱۹۹۷ - ژوئیه: استخوان‌های بازماندۀ چه گوارا در یک گور دست‌جمعی، در واله گرانده در بولیوی پیدا شد و در ۹ اکتبر درمراسمی رسمی با حضور فیدل کاسترو در شهر سانتا کلارای کوبا به خاک سپرده شد.[۳]

تاثیر چه گوارا در انقلاب‌های جهان

جنبش‌ها و مبارزات بسیاری پس از انقلاب پیروز کوبا در کشورهای مختلف جهان از جمله در امریکای لاتین و مرکزی و آسیا و آفریقا تحت تاثیر این جنبش قرارگرفتند. از جمله در ایران نیروهای مبارزی که به دنبال مبارزه قهر آمیز با دیکتاتوری شاه بودند با الگوی کانون‌های شورشی که در انقلاب کوبا تجربه شده بود دست به عملیات مسلحانه زدند که نمونه آن را در جریان سیاهکل می‌بینیم، که تئوری آن برمبنای این گفته فیدل کاسترو است. در مورد اولویت تشکیل حزب یا عدم آن:

«فیدل کاسترو می‌گوید که بدون پیشآهنگ، انقلاب وجود ندارد. او می‌گوید که لازم نیست پیشآهنگ، حتماً حزب مارکسیستی - لنینیستی باشد. او می گوید آ نهایی که می‌خواهند دگرگونی را فراچنگ آورند، حق و وظیفه دارند به مثابۀ پیش آهنگانی که به این احزاب وابستگی ندارند متشکل شوند...باری در واقع، در مورد حزب و پیشآهنگی، هیچ نوع معادلۀ متافیزیکی که در آن حزب مارکسیست - لنینیست مساوی با پبشآهنگ باشد وجود ندارد.»[۴]

چه گوارا خود درسال ۱۹۶۰ نوشته بود که:

«نیروهای خلق می‌توانند درنبرد بر ارتشی منظم پیروز شوند، همیشه لازم نیست به انتظار پیش آمدن موقعیتی انقلابی نشست، چنین موقعیتی را می‌توان به یاری «کانون انقلابی» پدید آورد.[۵]

کانون شورشی از نظر چه‌گوارا

ارنستو چه‌گوار در یکی از کتاب‌هایش به نام «تجارب جنگ چریکی در کوبا» اصول آن را مدون کرد.

او این اصول را در سه نکته خلاصه کرد.

دو محور از آن در تعریف «کانون شورشی» به این شرح بود:

یکم: یک نیروی نامنظم با همه کوچکی‌اش می‌تواند در یک نبرد نابرابر، بر ارتشی منظم پیروز شود.

دوم: ما نباید به انتظار پیش آمدن موقعیتی انقلابی بنشینیم چنین موقعیتی را خود می‌توانیم به‌وسیله یک «کانون انقلابی» پدید آوریم.

یک«کانون شورشی کوچک» (متشکل از تعداد کمی رزمنده که بر نظم موجود شورش کرده‌اند) می‌تواند به‌عنوان یک«موتور کوچک» «موتور بزرگ» یعنی «جامعه» را به حرکت در بیاورد.

چه‌گوارا می‌گفت:

«وظیفه‌ی هر انقلابی‌ست که در تدارک انقلاب بکوشد.» محتوای حرف چه‌گوارا در حقیقت این بود که مردم محکوم نیستند مدت نامشخصی ظلم و استثمار را تحمل کنند تا (بر اساس نظریه‌ئی که تازه معلوم نیست چه‌قدر درست باشد و اصلاً محقق شود یا نه؟!) به فلان مرحله از تکامل اجتماعی رسیده آن‌گاه گام در راه انقلاب و آزادی بگذارند! تحول را به‌رغم حاکمیت هر وضعیتی باید ما خودمان به وجود بیاوریم.»

«با هر تعداد رزمنده‌ئی که به‌ضرورت تغییر ایمان آورده‌اند می‌توان شروع کرد. همین‌گروه معدود، باید یک کانون شورشی تشکیل داده و به نحو مقتضی شروع به خلق کانون یا کانون‌های بعدی کنند.

این کانون‌ها می‌توانند به نقطه‌ی امید مردم در برابر حاکمیت ضدمردمی تبدیل شده و با به حرکت درآوردن جامعه زمینه‌ی انقلاب و دگرگونی را، خود به وجود آورند.»

چه‌گوارا و یارانش نه می‌خواستند اراده خود را به واقعیت موجود تحمیل کرده، و نه می‌خواستند خارج از ظرفیت‌های جامعه زودتر از رسیدن سیب انقلاب! آن را از درخت بچینند! آن‌ها فقط می‌خواستند طلسم حاکمیت دیکتاتوری بر جامعه و بن‌بست روشنفکران بی‌عمل را و حجره‌نشین را بشکنند.

تئوری کانون‌های شورشی چه‌گوارا مانند هر نظریه‌ی جدیدی باید راهی طولانی می‌پیمود تا آب‌دیده شده و کامل گردد.

سخنانی از چه گوارا

  • «وقتی رؤیای تحول از میان برود زمان انقلاب فرا می رسد.»
  • از دشمن نترسید اما از این بترسید که دشمن از شما نترسد.
  • باید همیشه آماده باشی تا در اعماق وجودت هر بی‌عدالتی را که بر هر فردی در هر نقطه‌ای از دنیا اتفاق می‌افتد حس کنی، این بهترین خصوصیت انقلابی است.
  • آزادي بيش از همه از دست کسانی ضربه ميخورد که براي نيل به آن کوتاهترين مسير را انتخاب ميکنند.
  • ما نباید نزد مردم برویم و بگوییم: ما آمده‌ایم تا شما را زیر بال و پر خود گرفته و فقیرنوازی کنیم، یا علم خودمان را به شما تعلیم دهیم، کمبود فرهنگ‌تان، جهل‌تان را از مسائل ابتدایی و اشتباهات‌تان را به خودتان گوشزد کنیم. به جایش باید با ذهنی پژوهنده و روحی فروتن، از منبع عظیم دانایی و خرد ِ مردم بهره بگیریم.
  • ما هرگز نمی‌توانیم از داشتن چیزی برای زندگی مطمئن شویم تا وقتی که برای آن مایل به مردن باشیم.
  • اگر تو در برابر هر بی‌عدالتی از خشم به لرزه می‌افتی؛ بدان که یکی از رفقای من هستی (یکی مثل من هستی).
  • انقلاب، سیبی نیست که پس از رسیدن می‌افتد، ما باید به افتادن مجبورش کنیم.
  • یک انقلابی واقعی همان جایی خدمت می کند که به او احتیاج است.
  • اگر نتوان آزادی و عدالت را یکجا داشت و من مجبور باشم میان این دو یکی را انتخاب کنم، آزادی را انتخاب می کنم، تا بتوانم به بی‌عدالتی اعتراض کنم.
  • برای تشخیص زنده یا مرده بودن یک انسان، به شرف او نگاه کنید، نه به نبض او.
  • من علاقه‌مند به جامعه خشکِ اقتصادی نیستم. ما علیه نکبت و از خود‌بیگانگی مبارزه می کنیم.
  • شور و اشتیاق لازمه ی هر کار بزرگی است . و برای انقلاب کردن . عشق و شور و جسارت بسیار زیادی لازم است.
  • مردم را دریاب… هرگز سازش نکن… کسانی که سازش نمی کنند میمیرند . اما مرگشان عین حیات و زندگیست … آری . تو نیز میمیری . اما در چهره ات نشانی از مرگ نخواهد بود…
  • عید من آن روزی است که زحمت یک سال دهقان . شام یک شب پادشاه نباشد.
  • با بیشتر شدن درجات استثمار، حس انقلاب هر لحظه قوی‌تر می شود.
  • من آزادی‌بخش نیستم. آزادی‌بخش وجود ندارد . مردم هستند که خود را آزاد می‌کنند.
  • راهنمای عمل یک انقلابی حقیقی، احساسات عمیق عاشقانه اوست.
  • بگذارید بگویم که یک انقلابی واقعی توسط حس بزرگی از عشق راهبری می‌شود.
  • گرگ‌ها هرگز گـریه نمی‌کنند!! اما گاهــی چنان عرصه زنــدگی برایشان تنگ می‌شود که بر فراز بلندترین قله کوه می‌روند و دردناک‌تــرین زوزه‌ها را می‌کــشند..[۶]
  • سختی‌ها و رنج‌های زندگی همیشه مرا نیرومندتر و آبدیده‌تر می‌کنند، به شرط آنکه در حدی نباشند که یارای مقابله با آن‌ها را نداشته باشم و زیر آن جان دهم. هر سختی که مرا نکشد، مرا قوی‌تر می‌کند.[۷]

سرنوشت فرمانده عملیات تیرباران چه گوارا

مونیکا ارتل
مونیکا ارتل

در اول آوریل ۱۹۷۱، زنی به نام مونیکا ارتل که خود را یک جهانگرد استرالیایی معرفی میکرد، با سرهنگ روبرتو کواینتانییا (Colonel Roberto Quintanilla)،کنسول بولیوی در شهر هامبورگ آلمان قرار ملاقات می‌گذارد. این زن ۳۴ساله که کلاه و لباس شیک بر تن و عینک آفتابی به چشم داشت وارد دفتر کنسول شده، با خونسردی تپانچه ای از کیفش درآورده با شلیک چند گلوله کنسول بولیوی را به قتل میرساند. وی سپس کلاه، کیف، تپانچه و سایر وسایلش را به گوشه ای پرتاب کرده بدون اینکه اثری از خود برجای گذارد موفق به فرار میگردد.[۸]

سلاحی که باآن سرهنگ فرمانده قتل چه گوارا به قتل رسید
سلاح مونیکا ارتل در قتل کنسول بولیوی در هامبورگ

این زن مونیکا ارتل (Monika Ertl) بود که به «انتقام گیر چه گوارا» شهرت یافت. در کیف دستی او یادداشتی به دست آمد که روی آن نوشته بود: «پیروزی یا مرگ، ارتش آزادیبخش ملی.»

وقتی درتاریخ ۹ اکتبر ۱۹۶۷، ارنستو چه‌گوارا در بولیوی به قتل رسید، به فرمان روبرتو کواینتانییا دستانش را قطع کردند. دو سال پس از آن، کواینتانییا با ضربات قنداق تفنگ، کمر زندانی سیاسی به نام گوئیدو اینتی پاردو از رهبران چریکها و یکی از پنج چریک باقیمانده از جنبش چه گوارا در بولیوی را شکست و بعد او را به قتل رسانید. او به همین دلایل به یک هدف در میان انقلابیون بدل گشت و «ارتش آزادیبخش ملی» (ELN) در پی گرفتن انتقام از او بود. دولت بولیوی از ترس همرزمان چه گوارا، او را بعنوان کنسول به هامبورگ اعزام نمود.

مونیکا آرتل که تعهدی استوار به چه‌گوارا و آرمان انقلابی‌اش داشت و اینتی پاردو نیز منبع الهامش بود. به درخواست «جنبش آزادیبخش ملی» برای انتقام همرزمانش این ماموریت را می‌پذیرد. جمله معروف «نه می بخشیم و نه فراموش می‌کنیم» از اوست. او در آخرین نامه به خانواده اش در سال ۱۹۶۹ نوشت: «بدرود، من میروم و شما دیگر مرا هرگز نخواهید دید.»

قاتل چه گوارا

قاتل چه گوارا سروان ماریو تران کسی که فرمان سرهنگ روبرتو کواینتانییا در مورد تیرباران او را اجرا کرد، در سال ۲۰۰۶ به بیماری آب مروارید دچار شد و در یک بیمارستان در کوبای آزاد شده توسط چه گوارا مداوا گردید.

پسر وی در مصاحبه با روزنامه Santa Cruz de la Sierra گفت:

« ۴ دهه از زمانی که پدرم کوشید تا یک رویا را نابود کند گذشت اما چه، بازگشت و نبرد دیگری را برد و به ماریو تران پیر چشمهایش را برای دیدن رنگ آسمان و جنگلها و خنده نوه‌هایش هدیه داد.»

منابع

  1. کتاب چهره یک انفلابی صفحه ۲۳ و ۲۴
  2. مقاله ارنستو چه گوارا، شعله ای جاویدان درحافظه بشریت سایت سازمان مجاهدین خلق ایران
  3. کتاب چهره یک انقلابی صفحه ۲۳۴ و ۲۳۵
  4. کتاب رژی دبره انقلاب در انقلاب صفحه ۸۰ انتشارات پارت سال ۱۳۵۲
  5. کتاب جنگ چریکی چه گوارا
  6. وبلاگ فرمانده چه گوارا
  7. سایت ایران افشاگر [۱]
  8. مقاله مونیکا ارتل،[۲] زنی که انتقام چه گوارا را گرفت