کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران
| ' کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران | |
|---|---|
 روی جلد کتاب «کودتای نافرجام» | |
| نویسنده | سازمان مجاهدین خلق ایران |
| ناشر | انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران |
| تاریخ نشر | اردیبهشت ۱۴۰۴ |
| موضوع | یورش ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳ به مقرهای مقاومت ایران در فرانسه، پرونده قضایی ۱۷ ژوئن، کارزار حقوقی و سیاسی مقاومت ایران |
| سبک | غیرداستانی، تاریخی، سیاسی و اسنادی |
| زبان | فارسی |
| نوع رسانه | چاپی و دیجیتال |
کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران کتابی تاریخی، سیاسی و اسنادی دربارهٔ یورش گسترده پلیس فرانسه در ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳، برابر با ۲۷ خرداد ۱۳۸۲، به دفاتر و محل اقامت اعضا و هواداران شورای ملی مقاومت ایران و سازمان مجاهدین خلق ایران در منطقه اور-سور-اواز و دیگر نقاط فرانسه است. این کتاب چگونگی شکلگیری پرونده قضایی موسوم به «پرونده ۱۷ ژوئن»، بازداشت مریم رجوی و بیش از ۱۶۰ تن از اعضا و هواداران مقاومت، اعتراضات پس از آن، کارزارهای حقوقی و سیاسی و سرانجام بستهشدن پرونده با احکام منع تعقیب قضایی را روایت میکند.[۱]
محتوای کتاب از برنامههای سیمای آزادی، تلویزیون ملی ایران، گزارشهای خبری، مصاحبهها، سخنرانیها، اسناد قضایی، مطالب مطبوعات و اظهارات وکلای پرونده گردآوری شده است. اثر در ۱۷ فصل و ۷۶۲ صفحه، رویدادهای مربوط به یورش ۱۷ ژوئن و پیامدهای آن را از سال ۱۳۸۲ تا صدور احکام نهایی قضایی در فرانسه دنبال میکند.[۲]
نویسندگان کتاب، عملیات ۱۷ ژوئن را نه یک اقدام معمول قضایی، بلکه نتیجه همکاری سیاسی دولت وقت فرانسه با حکومت جمهوری اسلامی و بخشی از سیاست مماشات با تهران معرفی میکنند. اصطلاح «کودتای نافرجام» در عنوان کتاب، بیانگر دیدگاه مقاومت ایران است که هدف عملیات را متلاشیکردن تشکیلات اپوزیسیون، حذف مریم رجوی و محدودکردن فعالیت شورای ملی مقاومت در اروپا میداند.
کتاب بر این نتیجه تأکید دارد که تحقیقات طولانی دستگاه قضایی فرانسه به محاکمه سازمان مجاهدین به اتهام تروریسم منجر نشد و دادگاهها سرانجام برای بخشهای اصلی پرونده حکم منع تعقیب صادر کردند. در روایت کتاب، این احکام همراه با خروج نام سازمان مجاهدین از فهرستهای تروریستی بریتانیا، اتحادیه اروپا و ایالات متحده، نشاندهنده شکست سیاسی و حقوقی پروندهای است که در ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳ آغاز شد.[۳]
موضوع کتاب
موضوع مرکزی «کودتای نافرجام» عملیات پلیسی فرانسه در ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳ و پروندهای است که پس از آن علیه اعضا و هواداران مقاومت ایران تشکیل شد. کتاب همچنین شبکهای از رویدادهای مرتبط را بررسی میکند:
- زمینههای سیاسی و دیپلماتیک عملیات ۱۷ ژوئن؛
- مناسبات دولت ژاک شیراک با حکومت جمهوری اسلامی؛
- نقش دستگاه اطلاعاتی و قضایی فرانسه؛
- بازداشت مریم رجوی و اعضای مقاومت؛
- اتهامهای تروریسم، تأمین مالی تروریسم و پولشویی؛
- واکنش ایرانیان و حامیان مقاومت در کشورهای مختلف؛
- خودسوزیهای اعتراضی و جانباختن ندا حسنی و صدیقه مجاوری؛
- فعالیت وکلای فرانسوی و بینالمللی؛
- حمایت منتخبان محلی و شهروندان فرانسوی از مقاومت ایران؛
- پروندههای قضایی مربوط به فهرستگذاری سازمان مجاهدین؛
- احکام دادگاههای بریتانیا و اتحادیه اروپا؛
- خروج سازمان مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا و ایالات متحده؛
- صدور حکم منع تعقیب در پرونده ۱۷ ژوئن؛
- بستهشدن نهایی پرونده در شهریور ۱۳۹۳.
کتاب علاوه بر روایت وقایع، میکوشد عملیات ۱۷ ژوئن را در چهارچوب گستردهتری از مناسبات دولتهای غربی با جمهوری اسلامی و سیاست موسوم به مماشات تحلیل کند.
زمینه تاریخی
پس از انتقال مرکز فعالیت شورای ملی مقاومت ایران به فرانسه، منطقه اور-سور-اواز به یکی از مراکز اصلی فعالیت سیاسی مقاومت ایران در اروپا تبدیل شد. مریم رجوی و شماری از اعضا و مسئولان شورای ملی مقاومت در این منطقه اقامت داشتند.
در سالهای پیش از عملیات ۱۷ ژوئن، سازمان مجاهدین خلق در فهرست گروههای تروریستی ایالات متحده، بریتانیا و اتحادیه اروپا قرار گرفته بود. مقاومت ایران این نامگذاریها را فاقد مبنای حقوقی و حاصل معاملات سیاسی دولتهای غربی با حکومت جمهوری اسلامی میدانست.
کتاب استدلال میکند که همین فهرستگذاری زمینه سیاسی و اداری عملیات فرانسه را فراهم کرد. مقامهای وقت فرانسه عملیات را اقدامی ضدتروریستی معرفی کردند، اما سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت آن را طرحی سیاسی برای ازهمپاشیدن اپوزیسیون سازمانیافته ایران خواندند.[۴]
عملیات ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳
صبح ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳، نیروهای پلیس، ژاندارمری و دستگاه ضدتروریسم فرانسه به چندین محل مرتبط با سازمان مجاهدین و شورای ملی مقاومت در فرانسه یورش بردند. مرکز اصلی عملیات، اور-سور-اواز در استان والدواز بود.
بر اساس کتاب، حدود ۱۳۰۰ نیروی پلیس و امنیتی در عملیات شرکت داشتند و بیش از ۱۶۰ تن بازداشت شدند. مریم رجوی نیز در میان بازداشتشدگان بود.[۵]
ژانپیر رافارن، نخستوزیر وقت فرانسه، اعلام کرد عملیات پلیس «مرکز عصبی» یک سازمان متهم به فعالیت تروریستی را هدف قرار داده است. مقامهای فرانسوی، وجود منابع مالی، فعالیتهای سازمانیافته و احتمال طراحی عملیات در اروپا را از دلایل یورش اعلام کردند.
در مقابل، شورای ملی مقاومت هرگونه برنامهریزی برای عملیات تروریستی در اروپا را رد کرد و گفت فعالیتهای این شورا در فرانسه سیاسی، علنی و در چهارچوب قوانین این کشور بوده است.
علت کاربرد اصطلاح «کودتا»
کتاب از عملیات ۱۷ ژوئن با عنوان «کودتا» یاد میکند. این تعبیر بر این تحلیل استوار است که هدف عملیات، بررسی یک تخلف محدود یا گردآوری مدرک نبود، بلکه ازهمپاشیدن تشکیلات مقاومت ایران و حذف رهبری آن از صحنه سیاسی بود.
در اثر حاضر، چند عامل برای این برداشت ارائه شده است:
- وسعت نامتعارف عملیات و حضور شمار زیادی نیروی پلیس؛
- بازداشت همزمان شمار زیادی از اعضا و مسئولان؛
- تبلیغات گسترده درباره اتهام تروریسم پیش از اثبات آن در دادگاه؛
- تلاش برای ضبط اموال، اسناد و تجهیزات مقاومت؛
- طرح احتمال اخراج یا استرداد بازداشتشدگان؛
- مناسبات سیاسی و اقتصادی دولت فرانسه با جمهوری اسلامی؛
- اظهارات برخی مقامها درباره هدف قراردادن ساختار مرکزی مقاومت؛
- فقدان نتیجه قضایی متناسب با ابعاد عملیات.
کتاب «نافـرجام»بودن این کودتا را در بقای تشکیلات مقاومت، آزادی بازداشتشدگان، ادامه فعالیت سیاسی و صدور احکام منع تعقیب میبیند.
بازداشت مریم رجوی
بازداشت مریم رجوی مهمترین بخش عملیات ۱۷ ژوئن بود. او در زمان بازداشت، رئیسجمهور برگزیده شورای ملی مقاومت ایران برای دوره انتقال قدرت پس از سرنگونی جمهوری اسلامی بود.
بازداشت او با واکنش گسترده اعضا و هواداران مقاومت ایران در اروپا، آمریکای شمالی، استرالیا و نقاط دیگر روبهرو شد. تظاهرات، اعتصاب غذا، تحصن و مراجعه به نهادهای حقوقی و سیاسی بخشی از این واکنشها بود.
دادگاه فرانسه پس از بررسی اولیه، حکم آزادی مریم رجوی را صادر کرد. محدودیتهای قضایی و رفتوآمدی او نیز در مراحل بعد کاهش یافت و سپس لغو شد. کتاب آزادی رجوی را نخستین شکست مهم طرحی میداند که هدف آن حذف یا منزویکردن رهبری مقاومت بود.[۶]
اعتراضات بینالمللی
خبر عملیات فرانسه بهسرعت در میان هواداران مقاومت ایران در کشورهای مختلف منتشر شد. تجمعهایی در برابر سفارتخانهها و مراکز دیپلماتیک فرانسه شکل گرفت و شرکتکنندگان خواهان آزادی مریم رجوی و دیگر بازداشتشدگان شدند.
اعتراضها در شهرهایی از اروپا، آمریکای شمالی و استرالیا برگزار شد. کتاب این واکنشها را یک کارزار خودجوش و گسترده برای جلوگیری از استرداد یا تحویل اعضای مقاومت به جمهوری اسلامی معرفی میکند.
شماری از سیاستمداران، حقوقدانان، شهرداران و فعالان حقوق بشر فرانسوی نیز نسبت به ابعاد عملیات و مبانی حقوقی آن پرسشهایی مطرح کردند. بهمرور، حمایت منتخبان محلی و ساکنان اور-سور-اواز از اعضای مقاومت افزایش یافت.
خودسوزیهای اعتراضی
یکی از دردناکترین پیامدهای عملیات ۱۷ ژوئن، خودسوزی شماری از هواداران مقاومت در اعتراض به بازداشت مریم رجوی و احتمال استرداد اعضای سازمان بود. ندا حسنی و صدیقه مجاوری بر اثر خودسوزی جان باختند و چند تن دیگر بهشدت مجروح شدند.[۷]
مریم رجوی از محل بازداشت پیامی منتشر کرد و از معترضان خواست از خودسوزی خودداری کنند و اعتراض خود را از راه تظاهرات و تحصن ادامه دهند.[۸]
مقامها و برخی رسانههای فرانسوی احتمال تحریک افراد به خودسوزی را مطرح کردند. در ادامه، دو تن از وابستگان مقاومت با اتهام تحریک این اقدامات روبهرو شدند؛ اما دادگاه پاریس و سپس دادگاه استیناف، بهدلیل نبود مدرک، آنان را تبرئه کردند.[۹]
کتاب بخشهای مفصلی را به زندگی و مرگ ندا حسنی و صدیقه مجاوری، واکنش افکار عمومی و رسیدگی قضایی به پرونده خودسوزیها اختصاص داده است.
حلقههای توطئه
فصل دوم کتاب با عنوان «حلقههای ننگین توطئه» به بررسی عواملی میپردازد که از دید نویسندگان در آمادهسازی عملیات نقش داشتند. حکومت جمهوری اسلامی، وزارت اطلاعات، دولت وقت فرانسه، برخی مأموران اطلاعاتی و شماری از جداشدگان از سازمان مجاهدین از عناصر این شبکه معرفی شدهاند.[۱۰]
کتاب مدعی است وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی از طریق جمعآوری اطلاعات، انتقال ادعاها به نهادهای اروپایی و استفاده از شهادت افراد جداشده، برای تشکیل پرونده علیه مقاومت فعالیت کرده است.
از آنجا که این بخشها از دیدگاه سازمان مجاهدین تدوین شدهاند، اتهامها و توصیفهای مربوط به اشخاص باید به این سازمان و منابع مورد استناد کتاب نسبت داده شوند. اثر، متن بخشی از گزارشها، مصاحبهها و مطالب رسانهای مرتبط را نیز بازنشر کرده است.
مناسبات فرانسه و جمهوری اسلامی
یکی از مباحث اصلی کتاب، تأثیر روابط سیاسی و اقتصادی فرانسه و جمهوری اسلامی بر عملیات ۱۷ ژوئن است. نویسندگان معتقدند دولت ژاک شیراک برای بهبود مناسبات با تهران و پیشبرد منافع اقتصادی و دیپلماتیک، علیه مقاومت ایران اقدام کرد.
کتاب به مذاکرات دومینیک دو ویلپن، وزیر خارجه وقت فرانسه، با کمال خرازی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، اشاره میکند. روایت ژانکلود موریس، از مسئولان پیشین روزنامه ژورنال دو دیمانش، درباره مذاکرات تهران نیز بهعنوان یکی از شواهد ارتباط عملیات با معاملات سیاسی مطرح شده است.[۱۱]
از دید نویسندگان، یورش ۱۷ ژوئن بخشی از سیاستی بود که در ازای همکاری یا امتیازدهی جمهوری اسلامی در موضوعهای منطقهای و بینالمللی، فعالیت اپوزیسیون ایران در فرانسه را محدود میکرد.
پروندهسازی و اتهامهای قضایی
پرونده ۱۷ ژوئن در آغاز با اتهامهای مرتبط با تروریسم تشکیل شد. تحقیقات گستردهای درباره فعالیتها، منابع مالی، دفاتر، ارتباطات و اعضای سازمان انجام گرفت. اسناد و تجهیزات متعددی ضبط و محدودیتهایی علیه افراد و مؤسسات مرتبط اعمال شد.
کتاب میگوید با گذشت زمان و بهدستنیامدن مدرکی برای اثبات طرح عملیات تروریستی، جهت پرونده تغییر کرد و موضوعهایی مانند تأمین مالی تروریسم و پولشویی مورد توجه قرار گرفت.[۱۲]
مقاومت ایران کمکهای مالی دریافتی را حاصل پشتیبانی ایرانیان و هواداران خود معرفی و اتهام پولشویی را رد کرد. وکلای پرونده نیز استدلال کردند که تغییر پیدرپی عنوان اتهامها نشانه ضعف مبانی اولیه پرونده است.
کتاب تأکید میکند که با وجود سالها تحقیق در فرانسه و بررسی مبادلات مالی در چند کشور، پرونده تروریسم هیچگاه به مرحله محاکمه نرسید.
وکلای پرونده
گروهی از وکلای فرانسوی و بینالمللی دفاع از مریم رجوی و دیگر افراد تحت تحقیق را برعهده گرفتند. هانری لوکلرک و ویلیام بوردون از چهرههای حقوقیای هستند که نام و اظهارات آنان در بخشهای مختلف کتاب آمده است.
استدلال اصلی وکلا این بود که فعالیت علیه یک حکومت سرکوبگر را نمیتوان بدون بررسی ماهیت آن فعالیت، تروریسم تلقی کرد. آنان همچنین به نبود مدارک کافی برای طراحی عملیات در اروپا و سیاسیبودن زمینه پرونده اشاره کردند.
در روایت کتاب، استقلال شماری از قضات و ایستادگی وکلا مانع آن شد که تصمیم سیاسی اولیه به محکومیت قضایی اعضای مقاومت منجر شود.
حمایت شهروندان و منتخبان فرانسوی
کتاب بخشی از روند تغییر فضای سیاسی و اجتماعی فرانسه را از طریق بیانیههای شهروندان، شهرداران و منتخبان محلی شرح میدهد. در سالهای پس از عملیات، بیانیههایی با دهها و سپس صدها هزار امضا در حمایت از حقوق مقاومت ایران منتشر شد.
در دومین سالگرد عملیات، شهرداران منطقه والدواز و بیش از ۱۰۰ هزار شهروند فرانسوی با انتشار بیانیهای، سیاست معامله با حکومت جمهوری اسلامی را محکوم کردند. در سال بعد، کتاب از بیانیهای با ۳۰۰ هزار امضا یاد میکند. همچنین در آغاز سال ۲۰۱۴، بیانیه ۱۴ هزار شهردار فرانسوی در حمایت از حقوق اعضای مقاومت و ساکنان اشرف منتشر شد.[۱۳]
نویسندگان این حمایت اجتماعی را یکی از عوامل مؤثر در جلوگیری از انزوای مقاومت و تغییر فضای سیاسی پیرامون پرونده میدانند.
فهرستهای تروریستی
کتاب پرونده ۱۷ ژوئن را با کارزار سازمان مجاهدین برای خروج از فهرستهای تروریستی مرتبط میکند. از نظر نویسندگان، قرارداشتن نام سازمان در این فهرستها زمینه حقوقی و سیاسی لازم برای یورش فرانسه را فراهم کرده بود.
مراحل مهم این کارزار که در کتاب آمده است عبارتاند از:
| تاریخ | رویداد |
|---|---|
| ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۷ | صدور حکم نهایی دادگاه استیناف بریتانیا علیه ادامه ممنوعیت سازمان |
| ۳ تیر ۱۳۸۷ | حذف نام سازمان مجاهدین از فهرست ممنوعه بریتانیا پس از رأی پارلمان |
| ۲ آبان ۱۳۸۷ | صدور حکم دادگاه عدالت اروپا علیه ادامه فهرستگذاری |
| ۱۴ آذر ۱۳۸۷ | صدور حکم دیگری از دادگاه عدالت اروپا درباره لغو برچسب تروریستی |
| ۷ بهمن ۱۳۸۷ | حذف رسمی نام سازمان مجاهدین از فهرست اتحادیه اروپا |
| ۳۰ آذر ۱۳۹۰ | رد فرجامخواهی دولت فرانسه از سوی دیوان دادگستری اتحادیه اروپا |
| ۱۲ خرداد ۱۳۹۱ | صدور حکم دادگاه استیناف فدرال آمریکا درباره لزوم تصمیمگیری وزارت خارجه |
| ۷ مهر ۱۳۹۱ | خروج نام سازمان مجاهدین از فهرست سازمانهای تروریستی خارجی ایالات متحده |
کتاب این احکام را از عوامل فروپاشی مبنای سیاسی اتهام تروریسم در پرونده ۱۷ ژوئن میداند.[۱۴]
حکم منع تعقیب اتهام تروریسم
در ۱۱ مه ۲۰۱۱، برابر با اردیبهشت ۱۳۹۰، قاضی تحقیق فرانسه برای بخش مربوط به اتهام تروریسم حکم منع تعقیب صادر کرد. بر اساس روایت کتاب، تحقیقات به این نتیجه رسید که دلایل کافی برای انتساب فعالیت تروریستی به افراد تحت تحقیق وجود ندارد.[۱۵]
کتاب این حکم را فراتر از تبرئه افراد و بهمنزله بهرسمیتشناختن مشروعیت مقاومت در برابر استبداد تفسیر میکند. این برداشت، دیدگاه سازمان مجاهدین و وکلای آن از مفاد و پیامدهای حکم است.
صدور حکم منع تعقیب پس از حدود هشت سال تحقیق، نقطه عطف اصلی پرونده بود. پس از آن، بخشهای باقیمانده پرونده نیز در روند قضایی جداگانهای بررسی شدند.
مختومهشدن نهایی پرونده
در سال ۲۰۱۳، مارک تروویدیک، قاضی تحقیق فرانسوی، تحقیقات باقیمانده را پایان داد. سرانجام در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۴، برابر با ۲۵ شهریور ۱۳۹۳، دومین حکم منع تعقیب صادر و پرونده ۱۷ ژوئن بهطور کامل مختومه اعلام شد.[۱۶]
کتاب این حکم را پایان یک کارزار قضایی ۱۴ساله میخواند. مبدأ این دوره در روایت اثر، تحقیقات و پروندهسازیهایی است که پیش از عملیات علنی ۱۷ ژوئن آغاز شده بود و پایان آن بستهشدن کامل پرونده در سال ۲۰۱۴ است.
مختومهشدن پرونده بدون برگزاری محاکمه تروریستی، محور اصلی نتیجهگیری کتاب است. نویسندگان آن را نشانه بیپایگی اتهامها و شکست سیاستی معرفی میکنند که هدفش حذف مقاومت ایران بوده است.
کنفرانس «پیروزی عدالت»
در ۲ مهر ۱۳۹۳، پس از بستهشدن نهایی پرونده، کنفرانسی با عنوان «پیروزی عدالت و بهرسمیتشناختن مشروعیت مقاومت» در پاریس برگزار شد. متن سخنرانی مریم رجوی در این کنفرانس در ابتدای کتاب آمده است.[۱۷]
رجوی در این سخنرانی، بستهشدن پرونده را شکست سرمایهگذاری سیاسی جمهوری اسلامی در فرانسه و پایان کارزار اتهامزنی علیه مقاومت توصیف کرد. او از وکلا، قضات مستقل، شهرداران، منتخبان و شهروندان فرانسوی که از حقوق مقاومت حمایت کرده بودند قدردانی کرد.
ویلیام بوردون، از وکلای پرونده، نیز حکم منع تعقیب را دارای اهمیت حقوقی برای بهرسمیتشناختن حق مقاومت در برابر دیکتاتوری توصیف کرد.
ساختار کتاب
کتاب «کودتای نافرجام» شامل مقدمهای مفصل و ۱۷ فصل است:
| شماره | عنوان فصل | صفحه آغاز |
|---|---|---|
| - | کنفرانس پیروزی عدالت و بهرسمیتشناختن مشروعیت مقاومت | ۹ |
| - | مقدمه | ۱۵ |
| ۱ | کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران | ۳۹ |
| ۲ | حلقههای ننگین توطئه | ۸۳ |
| ۳ | مقاومت در برابر توطئه و تجارت | ۱۰۹ |
| ۴ | پرواز در آتش | ۱۷۷ |
| ۵ | بهای آزادی | ۲۲۱ |
| ۶ | یک سخنرانی و یک پیام تاریخی | ۲۸۳ |
| ۷ | فرجام عبرتانگیز | ۲۹۷ |
| ۸ | مشعلهای انسانی در دادگاه پاریس | ۳۲۱ |
| ۹ | فرجام پرننگ | ۳۶۵ |
| ۱۰ | جادهصافکنهای کودتا و جنایت علیه بشریت | ۴۰۷ |
| ۱۱ | رویارویی آزادی و عدالت با زدوبند و تجارت | ۴۶۵ |
| ۱۲ | فروریختن پایههای توطئه | ۵۱۱ |
| ۱۳ | پردهها کنار میروند | ۵۷۱ |
| ۱۴ | پیروزی عدالت و مقاومت | ۶۳۳ |
| ۱۵ | بستهشدن کامل پرونده ۱۷ ژوئن با دومین حکم منع تعقیب | ۶۵۷ |
| ۱۶ | واکنش حکومت جمهوری اسلامی به حکم منع تعقیب پرونده ۱۷ ژوئن | ۷۱۳ |
| ۱۷ | پیروزی عدالت و مقاومت | ۷۴۱ |
اسناد و منابع بهکاررفته در کتاب
کتاب مجموعهای از مواد تاریخی و رسانهای را دربرمیگیرد، از جمله:
- گزارشها و برنامههای سیمای آزادی؛
- متن سخنرانیها و پیامهای مریم رجوی؛
- سخنرانیها و پیامهای مسعود رجوی؛
- مصاحبه با اعضا و مسئولان شورای ملی مقاومت ایران؛
- اظهارات وکلای فرانسوی و بینالمللی؛
- بخشهایی از تصمیمها و احکام قضایی؛
- گزارش خبرگزاری فرانسه و رویترز؛
- مطالب روزنامههایی مانند لوموند، لیبراسیون و فیگارو؛
- گزارش رسانههای اروپایی و آمریکایی؛
- تصاویر گردهماییها، اسناد، بیانیهها و بریده جراید؛
- اظهارات مقامهای دولت فرانسه و جمهوری اسلامی؛
- گزارشهای مربوط به احکام دادگاههای بریتانیا و اتحادیه اروپا.
وجود تصاویر متعدد از اسناد، صفحات مطبوعات و رویدادها به کتاب ماهیتی تصویری و آرشیوی نیز داده است.
شیوه روایت
اثر از زاویه دید سازمان مجاهدین خلق و شورای ملی مقاومت ایران نوشته شده است. اصطلاحهایی مانند «کودتا»، «توطئه»، «زدوبند»، «شیطانسازی» و «مماشات» بازتاب تحلیل سیاسی ناشر از عملیات ۱۷ ژوئناند.
این کتاب گزارش بیطرف یک نهاد قضایی یا پژوهش دانشگاهی مستقل نیست؛ بلکه روایت یکی از طرفهای اصلی پرونده است. با این حال، بهسبب گردآوری اسناد، گزارشهای خبری، تصاویر مطبوعات، اظهارات وکلا و شرح زمانی رویدادها، منبعی برای مطالعه روایت مقاومت ایران از این پرونده محسوب میشود.
برای استفاده پژوهشی از کتاب، باید میان چند نوع محتوا تمایز گذاشت:
- رویدادهای قابل تعیین مانند تاریخ عملیات، بازداشتها و احکام دادگاه؛
- نقلقولها و گزارشهای رسانهای بازنشرشده؛
- ادعاهای مطرحشده علیه دولتها، نهادها یا افراد؛
- تحلیل و داوری سیاسی سازمان مجاهدین درباره انگیزهها و نتایج پرونده.
درونمایههای اصلی
درونمایههای کتاب را میتوان در چند محور خلاصه کرد:
| درونمایه | شرح |
|---|---|
| حق مقاومت | دفاع از مشروعیت مبارزه برای تغییر یک حکومت استبدادی |
| استقلال قضایی | تمایز میان تصمیمهای سیاسی دولتها و احکام قضات مستقل |
| سیاست مماشات | نقد معامله دولتهای غربی با جمهوری اسلامی به زیان اپوزیسیون |
| پایداری تشکیلاتی | تأکید بر حفظ سازمان و ادامه فعالیت در برابر فشار امنیتی و قضایی |
| حمایت اجتماعی | نقش ایرانیان، شهروندان فرانسوی، شهرداران و منتخبان در کارزار دفاعی |
| خودسوزی اعتراضی | بررسی اعتراضهای پس از بازداشت مریم رجوی و پیامدهای انسانی آنها |
| فهرستگذاری تروریستی | شرح کارزارهای قضایی برای خروج سازمان مجاهدین از فهرستهای تروریستی |
| عدالت | معرفی احکام منع تعقیب بهعنوان پیروزی عدالت بر ملاحظات سیاسی |
گاهشمار پرونده ۱۷ ژوئن
| تاریخ | رویداد |
|---|---|
| پیش از ژوئن ۲۰۰۳ | آغاز تحقیقات و گردآوری اطلاعات درباره فعالیتهای مقاومت ایران در فرانسه |
| ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳ / ۲۷ خرداد ۱۳۸۲ | یورش گسترده پلیس فرانسه، بازداشت مریم رجوی و بیش از ۱۶۰ تن |
| ۱۸ ژوئن ۲۰۰۳ | گسترش اعتراضات و وقوع خودسوزیهای اعتراضی |
| ژوئن ۲۰۰۳ | جانباختن ندا حسنی و صدیقه مجاوری بر اثر خودسوزی |
| ۳ ژوئیه ۲۰۰۳ / ۱۲ تیر ۱۳۸۲ | آزادی مریم رجوی |
| ۲۱ نوامبر ۲۰۰۷ / ۳۰ آبان ۱۳۸۶ | تبرئه دو عضو مقاومت از اتهام تحریک به خودسوزی |
| ۷ مه ۲۰۰۸ / ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۷ | حکم نهایی دادگاه استیناف بریتانیا علیه ادامه ممنوعیت سازمان مجاهدین |
| ۲۳ ژوئن ۲۰۰۸ / ۳ تیر ۱۳۸۷ | حذف سازمان مجاهدین از فهرست ممنوعه بریتانیا |
| ۲۶ ژانویه ۲۰۰۹ / ۷ بهمن ۱۳۸۷ | حذف رسمی سازمان مجاهدین از فهرست تروریستی اتحادیه اروپا |
| ۱۱ مه ۲۰۱۱ / اردیبهشت ۱۳۹۰ | صدور حکم منع تعقیب در بخش مربوط به اتهام تروریسم |
| ۲۱ دسامبر ۲۰۱۱ / ۳۰ آذر ۱۳۹۰ | رد فرجامخواهی فرانسه از سوی دیوان دادگستری اتحادیه اروپا |
| ۱ ژوئن ۲۰۱۲ / ۱۲ خرداد ۱۳۹۱ | صدور حکم دادگاه استیناف فدرال آمریکا درباره بررسی مجدد فهرستگذاری |
| ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۲ / ۷ مهر ۱۳۹۱ | خروج سازمان مجاهدین از فهرست تروریستی وزارت خارجه آمریکا |
| پایان ۲۰۱۳ | پایان تحقیقات باقیمانده پرونده بهوسیله قاضی مارک تروویدیک |
| ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۴ / ۲۵ شهریور ۱۳۹۳ | صدور دومین حکم منع تعقیب و مختومهشدن کامل پرونده |
| ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۴ / ۲ مهر ۱۳۹۳ | برگزاری کنفرانس «پیروزی عدالت و بهرسمیتشناختن مشروعیت مقاومت» در پاریس |
جایگاه کتاب در تاریخنگاری مقاومت ایران
«کودتای نافرجام» یکی از آثار مفصل سازمان مجاهدین درباره کارزارهای حقوقی مقاومت ایران در اروپا است. این کتاب، پرونده ۱۷ ژوئن را نه رویدادی مجزا، بلکه بخشی از رویارویی طولانی جمهوری اسلامی با اپوزیسیون سازمانیافته در خارج از ایران معرفی میکند.
اثر همچنین دورهای را مستند میکند که فعالیت سازمان مجاهدین بهشدت تحت تأثیر فهرستگذاریهای تروریستی، محدودیتهای مالی و امنیتی و تهدیدهای مربوط به حضور اعضای آن در عراق و اروپا قرار داشت.
در این روایت، نتیجه پرونده فرانسه با خروج سازمان از فهرستهای تروریستی و پایداری اعضای آن در قرارگاه اشرف و کمپ لیبرتی پیوند خورده است. نویسندگان همه این رویدادها را اجزای یک کارزار واحد برای حفظ موجودیت و مشروعیت سیاسی مقاومت ایران میدانند.
ارزیابی محتوایی
مهمترین ویژگی کتاب، گستردگی زمانی و حجم اسناد گردآوریشده است. اثر روند پرونده را از عملیات اولیه تا بستهشدن نهایی آن دنبال میکند و واکنشهای قضایی، سیاسی، رسانهای و اجتماعی را در کنار یکدیگر قرار میدهد.
حجم ۷۶۲ صفحهای کتاب ناشی از بازنشر تفصیلی برنامههای تلویزیونی، مصاحبهها، سخنرانیها، تصاویر اسناد، گزارش مطبوعات و شرح رویدادهاست. از این رو، برخی موضوعها و تحلیلها در فصلهای مختلف تکرار شدهاند.
کتاب از نظر رویکرد، اثری دفاعی و سیاسی است و هدف آن اثبات بیپایگی پرونده و مشروعیت مقاومت ایران است.
با وجود این جهتگیری، احکام منع تعقیب، مختومهشدن پرونده بدون محاکمه تروریستی و خروج سازمان مجاهدین از فهرستهای تروریستی، عناصر عینی و قابل تفکیک از تحلیلهای سیاسی اثرند. اهمیت کتاب برای ایرانپدیا در ثبت منسجم روایت مقاومت ایران از یکی از مهمترین پروندههای قضایی و سیاسی آن در اروپا است.
مشخصات کتابشناختی
| عنوان کامل | کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران |
|---|---|
| تدوین | برگرفته از برنامههای سیمای آزادی، تلویزیون ملی ایران |
| ناشر | انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران |
| تاریخ انتشار | اردیبهشت ۱۴۰۴ |
| شمار صفحات | ۷۶۲ صفحه |
| شمار فصلها | ۱۷ فصل، همراه با مقدمه و متن کنفرانس |
| زبان | فارسی |
| شابک | ۹۷۸-۱-۰۶۸۴۲۳۸-۱-۹ |
| بهای درجشده | ۵۰ یورو |
| قالب | نسخه چاپی و فایل دیجیتال پیدیاف |
جستارهای وابسته
- یورش ۱۷ ژوئن ۲۰۰۳
- سازمان مجاهدین خلق ایران
- شورای ملی مقاومت ایران
- مریم رجوی
- مسعود رجوی
- سیمای آزادی
- اور-سور-اواز
- ندا حسنی
- صدیقه مجاوری
- فهرست سازمانهای تروریستی خارجی ایالات متحده آمریکا
- قرارگاه اشرف
- کمپ لیبرتی
- وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران
- سیاست مماشات
- مقاومت ایران
- حق مقاومت در برابر ستم
منابع
- ↑ سازمان مجاهدین خلق ایران، کودتای نافرجام؛ آزمایش بزرگ مجاهدین و مقاومت ایران، انتشارات سازمان مجاهدین خلق ایران، اردیبهشت ۱۴۰۴، صفحه شناسنامه، نسخهٔ پیدیاف.
- ↑ همان، فهرست مطالب، صص. ۵–۶.
- ↑ همان، مقدمه، صص. ۲۸–۳۸.
- ↑ همان، مقدمه، صص. ۱۵–۳۸.
- ↑ همان، فصل اول، صص. ۳۹–۸۲.
- ↑ همان، فصلهای سوم تا ششم، صص. ۱۰۹–۲۹۶.
- ↑ همان، فصلهای چهارم، پنجم و هشتم، صص. ۱۷۷–۲۲۰، ۲۲۱–۲۸۲ و ۳۲۱–۳۶۴.
- ↑ همان، فصل چهارم، صص. ۱۷۷–۲۲۰.
- ↑ همان، مقدمه و فصل هشتم، صص. ۱۷–۱۸ و ۳۲۱–۳۶۴.
- ↑ همان، فصل دوم، صص. ۸۳–۱۰۸.
- ↑ همان، فصل سیزدهم، صص. ۵۷۱–۶۳۲.
- ↑ همان، فصلهای دوم و سوم، صص. ۸۳–۱۷۶.
- ↑ همان، مقدمه، صص. ۱۶–۲۴ و ۳۷–۳۸.
- ↑ همان، مقدمه، صص. ۱۸–۳۵.
- ↑ همان، مقدمه، صص. ۲۸–۲۹ و فصل چهاردهم، صص. ۶۳۳–۶۵۶.
- ↑ همان، مقدمه، صص. ۳۶–۳۸؛ فصل پانزدهم، صص. ۶۵۷–۷۱۲.
- ↑ همان، «کنفرانس پیروزی عدالت و بهرسمیتشناختن مشروعیت مقاومت»، صص. ۹–۱۲.