بهرام بیضایی: تفاوت میان نسخه‌ها

}}'''بهرام بیضایی'''، (متولد ۵ دی ۱۳۱۷، تهران) یکی از برجسته‌ترین کارگردانان، نمایشنامه‌نویسان، فیلمنامه‌نویسان و پژوهشگران ایرانی است که به دلیل آثار نوآورانه و تأثیرگذارش در سینما، تئاتر و پژوهش‌های فرهنگی، شهرتی جهانی کسب کرده است. او با آثاری چون فیلم‌های «رگبار» (۱۳۵۱)، «باشو، غریبه کوچک» (۱۳۶۴) و نمایشنامه‌هایی مانند «مرگ یزدگرد» (۱۳۵۸) و کتاب پژوهشی «نمایش در ایران» (۱۳۴۴)، به ترکیب فرهنگ و تاریخ ایران با مسائل اجتماعی و سیاسی پرداخته و سبک بصری و روایی منحصربه‌فردی خلق کرده است. بیضایی با تمرکز بر موضوعاتی چون هویت، عدالت اجتماعی، نقش زنان و نقد استبداد، از اساطیر و ادبیات پارسی الهام گرفته و به یکی از پیشگامان سینمای موج نو ایران و تئاتر مدرن تبدیل شده است.

نگرش‌های سیاسی بیضایی، به‌ویژه تقابلش با رژیم جمهوری اسلامی، بخش جدایی‌ناپذیری از هویت اوست. او در آثاری مانند «سگ‌کشی» (۱۳۸۰) فساد اقتصادی و اجتماعی را نقد کرد و در «مرگ یزدگرد» با استفاده از استعاره‌های تاریخی، استبداد را به چالش کشید. برخی منابع آثار او را «شمشیر داموکلس» بر سر نظام استبدادی توصیف کرده‌اند. این تقابل، اگرچه او را از فعالیت در ایران محروم کرد، اما وجه مقاومت را در او تقویت نمود. بیضایی در تبعید نیز با خلق آثار جدید و تدریس، به مبارزه با سرکوب فرهنگی ادامه داد و الهام‌بخش هنرمندان و روشنفکران شد.<ref name=":0">[https://setare.com/fa/news/17911/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ بیوگرافی بهرام بیضایی؛ هنرمند سرشناس ایرانی - ستاره]</ref><ref name=":1">[https://www.ketabane.org/products/author-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C بهرام بیضایی - کتابانه]</ref><ref name=":2">[https://iranwire.com/fa/jinac/44482/ ۸۲ سالگی بهرام بیضایی؛ هنرمندی که مقابل نظامِ حذف و سانسور کرنش نکرد - ایران وایر]</ref><ref name=":3">[https://www.radiofarda.com/a/interview-bahram-beyzaei-playwriter-clerics-iran/33146545.html گفتگوی اختصاصی با بهرام بیضایی: آخوندها با شستشوی مغزی ملت همیشه در قدرت بودند - رادیو فردا]</ref><ref name=":4">[https://www.radiofarda.com/a/31052361.html «ماهی» بهرام بیضائی و قتل‌های زنجیره‌ای - رادیو فردا]</ref><ref name=":5">[https://www.independentpersian.com/node/68046/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%87%D9%86%D8%B1/%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DB%B3%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%BA%D9%84%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%85 بیضایی: ۳۰ سال در ایران شغلی نداشتم - ایندیپندنت]</ref><ref name=":6">[https://ir.voanews.com/a/beizaeiinstanford-2011-1-24-114501844/150482.html آغاز دوره سوم تدریس سینمایی بهرام بیضایی در دانشگاه استنفورد کالیفرنیا - صدای آمریکا]</ref><ref name=":7">[https://iranian-republic.org/fa/article/462/%D8%B4%D9%85%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%88%DA%A9%D9%84%D8%B3-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C شمشیر داموکلس بهرام بیضایی بالای سر نظام استبدادی - همبستگی جمهوی‌خواهان ایران]</ref>

فیلم «غریبه و مه» (۱۳۵۳) داستانی عرفانی و نمادین دارد که در آن مردی از دریا به روستایی می‌رسد و با باورهای محلی درگیر می‌شود. این فیلم با تصاویر شاعرانه و مضامین فلسفی، مورد توجه منتقدان قرار گرفت. «کلاغ» (۱۳۵۵) یک کمدی-درام است که داستان مردی را روایت می‌کند که در جستجوی هویت خود است. این فیلم با طنز تلخ و نقد اجتماعی، از آثار برجسته بیضایی محسوب می‌شود.[[پرونده:باشو غریبه کوچک.JPG|جایگزین=فیلم باشو غریبه کوچک|بندانگشتی|220x220پیکسل|فیلم باشو غریبه کوچک]]«چریکه تارا» (۱۳۵۷) که درست قبل از انقلاب ساخته شد، داستان زنی را روایت می‌کند که پس از مرگ همسرش، با چالش‌های زندگی در جامعه سنتی مواجه می‌شود. این فیلم به دلیل شرایط سیاسی، تا سال‌ها اکران نشد. پس از انقلاب ضدسلطنتی ۱۳۵۷، بیضایی با سانسور و محدودیت‌های شدید مواجه شد. فیلم «مرگ یزدگرد» (۱۳۶۱)، بر اساس نمایشنامه‌ای از خود او، به دلیل محتوای سیاسی و انتقادی، سال‌ها اجازه اکران نیافت. این فیلم، که به سقوط سلسله ساسانیان می‌پردازد، به‌طور غیرمستقیم به مسائل سیاسی معاصر ایران اشاره دارد.

فیلم‌های بعدی او مانند «شاید وقتی دیگر» (۱۳۶۶)، یک درام روان‌شناختی درباره زنی که متوجه زندگی دوگانه همسرش می‌شود، «مسافران» (۱۳۷۰)، که ترکیبی از کمدی و تراژدی درباره مرگ و زندگی است، «سگ‌کشی» (۱۳۸۰)، که به فساد اقتصادی و اجتماعی می‌پردازد، و «وقتی همه خوابیم» (۱۳۸۷)، که نقدی بر صنعت سینمای ایران است، هر یک جایگاه ویژه‌ای در سینمای ایران دارند.<ref name=":0" /><ref name=":1" />

سانسور در کارنامه بیضایی یک استثنا نبود، یک قاعده بود. فیلم «چریکه تارا» نمونه‌یی روشن از این تداوم سرکوب است؛ اثری که در در سال ۵۷ ساخته شد و به‌دلیل نگاه انتقادی و روایت ناهم‌خوان با روایت حاکم هرگز مجال نمایش نیافت. بهرام بیضایی پیوسته زیر فشار سانسور و سرکوب هویتش را حفظ کرده و با وجود این فشارها، آثار ماندگاری از خود بر جا گذاشت که نشان داد قدرت‌ها تغییر می‌کنند اما هنرِ مستقل و هنرمند متعهد هرگز نمی‌میرد.<ref>[https://news.mojahedin.org/i/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA بهرام بیضایی کارگردان و نمایشنامه‌نویس شهیر ایران درگذشت - سازمان مجاهدین خلق ایران]</ref>