محمد افضلیان

محمد افضلیان
محمد افضلیان
زادروز	۱۳۳۴ نائین، استان اصفهان، ایران
درگذشت	۱۴ مهر ۱۴۰۵ آلبانی
علت مرگ	ایست قلبی
محل زندگی	ایران، ایالات متحده آمریکا، عراق و آلبانی
ملیت	ایرانی
تابعیت	ایرانی
تحصیلات	مهندسی مکانیک
پیشه	مهندس مکانیک، فعال سیاسی
سال‌های فعالیت	۱۳۵۷ تا ۱۴۰۵
نهاد	سازمان مجاهدین خلق ایران، ارتش آزادی‌بخش ملی ایران
شناخته‌شده برای	عضویت در سازمان مجاهدین و حضور در عملیات‌های ارتش آزادی‌بخش ملی ایران
نقش‌های برجسته	عضو سازمان مجاهدین و رزمندهٔ ارتش آزادی‌بخش ملی ایران
حزب سیاسی	سازمان مجاهدین خلق ایران
جنبش	مقاومت ایران
مخالفان	حکومت جمهوری اسلامی ایران

محمد افضلیان (زادهٔ ۱۳۳۴ در نائین – درگذشتهٔ ۱۴ مهر ۱۴۰۵ در آلبانی) مهندس مکانیک، فعال سیاسی و از اعضای باسابقهٔ سازمان مجاهدین خلق ایران و ارتش آزادی‌بخش ملی ایران بود. او هنگام تحصیل در ایالات متحده آمریکا و پس از آشنایی با دفاعیات و اعدام مهدی رضایی به سازمان مجاهدین گرایش یافت. افضلیان پس از انقلاب ۱۳۵۷ فعالیت تشکیلاتی خود را از طریق انجمن دانشجویان مسلمان در آمریکا آغاز کرد و در سال ۱۳۶۴ برای پیوستن به نیروهای سازمان به منطقهٔ مرزی ایران و عراق رفت.

با تأسیس ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در سال ۱۳۶۶، محمد افضلیان به این ارتش پیوست. بر اساس اطلاعیهٔ سازمان مجاهدین، او در عملیات‌های میدان، قرقان، لک‌لک، دانی‌گز، گرماب، مریوان، سپیدار، پیرانشهر، آفتاب، چلچراغ، فروغ جاویدان و مروارید شرکت داشت.

افضلیان در دورهٔ استقرار سازمان مجاهدین در قرارگاه اشرف و سپس کمپ لیبرتی در عراق حضور داشت و دوره‌ای را که سازمان مجاهدین «پایداری ۱۴ساله در اشرف و لیبرتی» می‌نامد پشت سر گذاشت. او از جمله در جریان حملهٔ نیروهای عراقی به قرارگاه اشرف در ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸ و ۱۹ فروردین ۱۳۹۰ در این قرارگاه حضور داشت. وی پس از انتقال اعضای سازمان مجاهدین از عراق به آلبانی، در اشرف ۳ اقامت داشت و سرانجام در ۱۴ مهر ۱۴۰۵ بر اثر ایست قلبی درگذشت.

زندگی و تحصیلات

محمد افضلیان در سال ۱۳۳۴ در شهر نائین از توابع استان اصفهان متولد شد. برای ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ مهندسی مکانیک به ایالات متحده آمریکا رفت. نام دانشگاه، مقطع تحصیلی و زمان دقیق ورود او به آمریکا در منبع منتشرشده ذکر نشده است.

اقامت افضلیان در آمریکا با دوره‌ای هم‌زمان بود که کنفدراسیون دانشجویان ایرانی و انجمن‌های سیاسی مخالف حکومت پهلوی در دانشگاه‌های آمریکا و اروپا فعالیت داشتند. هواداران سازمان مجاهدین نیز پس از اعدام بنیان‌گذاران و اعضای اولیهٔ سازمان، در میان دانشجویان ایرانی خارج از کشور فعالیت می‌کردند.

آشنایی با سازمان مجاهدین

به نوشتهٔ سازمان مجاهدین، محمد افضلیان در دوران تحصیل در آمریکا با شنیدن یا مطالعهٔ دفاعیات مهدی رضایی و خبر اعدام او با دیدگاه‌ها و مبارزات سازمان مجاهدین آشنا شد.

مهدی رضایی از اعضای جوان سازمان مجاهدین بود که در شهریور ۱۳۵۱، در ۱۹سالگی، توسط حکومت پهلوی اعدام شد. دفاعیات او در دادگاه نظامی در میان دانشجویان و فعالان سیاسی مخالف حکومت پهلوی انتشار یافت و به یکی از متون شناخته‌شدهٔ سازمان مجاهدین تبدیل شد.

فعالیت در انجمن دانشجویان مسلمان

محمد افضلیان پس از انقلاب ۱۳۵۷ فعالیت سازمان‌یافتهٔ خود را از طریق انجمن دانشجویان مسلمان در آمریکا آغاز کرد.

انجمن‌های دانشجویان مسلمانِ هوادار سازمان مجاهدین در شهرها و دانشگاه‌های مختلف آمریکا فعالیت داشتند. این انجمن‌ها برنامه‌های سیاسی، تجمع‌ها، نشست‌های روشنگرانه و فعالیت‌های حمایتی برگزار می‌کردند و مواضع سازمان مجاهدین را دربارهٔ تحولات ایران بازتاب می‌دادند.

پیوستن به نیروهای مجاهدین در منطقهٔ مرزی

در سال ۱۳۶۴ محمد افضلیان آمریکا را ترک کرد و برای پیوستن به نیروهای سازمان مجاهدین به منطقهٔ مرزی ایران و عراق رفت.

در آن دوره، سازمان مجاهدین شماری از اعضا و هواداران خود را از کشورهای مختلف به پایگاه‌هایش در مناطق مرزی منتقل می‌کرد. این انتقال‌ها پیش از اعلام رسمی تأسیس ارتش آزادی‌بخش ملی ایران صورت می‌گرفت.

افضلیان پس از ورود به منطقه به یگان‌های رزمی سازمان پیوست. منابع عمومی دربارهٔ آموزش‌های او، یگان محل خدمت یا نخستین مسئولیت‌هایش اطلاعات بیشتری ارائه نکرده‌اند.

عضویت در ارتش آزادی‌بخش ملی ایران

ارتش آزادی‌بخش ملی ایران در ۳۰ خرداد ۱۳۶۶ توسط مسعود رجوی تأسیس شد.

محمد افضلیان پس از تشکیل این ارتش به‌عنوان رزمنده به آن پیوست. سازمان مجاهدین در اطلاعیهٔ درگذشت او نوشته است که وی در بسیاری از عملیات‌های ارتش آزادی‌بخش حضور داشت و در کنار فعالیت رزمی، مسئولیت‌های گوناگون فنی، اجرایی و تشکیلاتی را بر عهده می‌گرفت.

حضور در عملیات‌های ارتش آزادی‌بخش

سازمان مجاهدین نام محمد افضلیان را در شمار شرکت‌کنندگان مجموعه‌ای از عملیات‌های ارتش آزادی‌بخش و یگان‌های پیشین مجاهدین قرار داده است.

عملیات‌های محدود مرزی

افضلیان در عملیات‌های میدان، قرقان، لک‌لک، دانی‌گز، گرماب، مریوان، سپیدار و پیرانشهر حضور داشت.

این عملیات‌ها بخشی از فعالیت‌های نظامی سازمان مجاهدین در مناطق مرزی غرب ایران در نیمهٔ دوم دههٔ ۱۳۶۰ بود. اطلاعات مستقلی دربارهٔ مسئولیت افضلیان در هر یک از این عملیات‌ها منتشر نشده است.

عملیات آفتاب

عملیات آفتاب در ۷ فروردین ۱۳۶۷ در منطقهٔ فکه انجام شد. سازمان مجاهدین این عملیات را یکی از نخستین عملیات‌های گستردهٔ ارتش آزادی‌بخش ملی معرفی کرده است.

محمد افضلیان بر اساس زندگی‌نامهٔ منتشرشده دربارهٔ او در این عملیات شرکت داشت، اما نوع مأموریت و یگان او ذکر نشده است.

عملیات چلچراغ

عملیات چلچراغ در خرداد ۱۳۶۷ در منطقهٔ مهران انجام شد. ارتش آزادی‌بخش در جریان این عملیات برای مدتی شهر مهران و مواضع نظامی اطراف آن را تصرف کرد.

محمد افضلیان از رزمندگان شرکت‌کننده در این عملیات معرفی شده است.

عملیات فروغ جاویدان

عملیات فروغ جاویدان در مرداد ۱۳۶۷، پس از پذیرش قطعنامهٔ ۵۹۸ توسط حکومت جمهوری اسلامی، آغاز شد. نیروهای ارتش آزادی‌بخش از مرز خسروی وارد ایران شدند و پس از عبور از قصرشیرین، سرپل‌ذهاب، کرند و اسلام‌آباد به منطقهٔ چهارزبر رسیدند.

منابع سازمان مجاهدین از فروغ جاویدان به‌عنوان بزرگ‌ترین عملیات ارتش آزادی‌بخش یاد می‌کنند.

محمد افضلیان در این عملیات حضور داشت. اطلاعیهٔ درگذشت او جزئیاتی دربارهٔ محور حرکت، یگان یا مسئولیت وی ارائه نمی‌کند.

عملیات مروارید

عملیات مروارید در فروردین ۱۳۷۰ و هم‌زمان با تحولات پس از جنگ خلیج فارس انجام شد. سازمان مجاهدین این عملیات را اقدامی دفاعی در برابر حملهٔ نیروهای سپاه پاسداران به مواضع ارتش آزادی‌بخش در مناطق مرزی عراق معرفی می‌کند.

محمد افضلیان از شرکت‌کنندگان این عملیات بود.

اقامت در قرارگاه اشرف

محمد افضلیان پس از پایان دورهٔ عملیات‌های گستردهٔ ارتش آزادی‌بخش در قرارگاه اشرف در استان دیالهٔ عراق اقامت داشت. او در ساختار سازمان مجاهدین مسئولیت‌های مختلفی بر عهده می‌گرفت. سازمان مجاهدین او را فردی معرفی کرده است که مسئولیت‌های گوناگون را بدون مطرح‌کردن نام خود و با ابتکار و پیشقدمی انجام می‌داد.

حملهٔ ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸ به اشرف

در ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸ نیروهای امنیتی و نظامی عراق وارد قرارگاه اشرف شدند. این حمله به کشته‌شدن ۱۱ نفر از ساکنان، زخمی‌شدن صدها تن و بازداشت ۳۶ نفر انجامید.

محمد افضلیان در جریان این حمله در اشرف حضور داشت و بنا بر اطلاعیهٔ سازمان مجاهدین در برابر ورود و حملهٔ نیروهای عراقی مقاومت کرد.

سازمان مجاهدین مسئولیت سیاسی این حمله را متوجه دولت نوری مالکی و نیروی قدس سپاه پاسداران می‌داند. روایت تفصیلی این سازمان از حمله، استفاده از خودروهای نظامی، سلاح گرم، چماق و ابزارهای فلزی علیه ساکنان غیرمسلح را شرح داده است.

حملهٔ ۱۹ فروردین ۱۳۹۰

نیروهای نظامی عراق بامداد ۱۹ فروردین ۱۳۹۰ بار دیگر به قرارگاه اشرف حمله کردند. در این یورش ده‌ها تن از اعضای سازمان مجاهدین کشته و شمار بیشتری مجروح شدند.

محمد افضلیان از اعضای حاضر در اشرف در جریان این حمله بود. اطلاعیهٔ درگذشت او حضور و پایداری‌اش در این واقعه را یکی از مقاطع برجستهٔ فعالیت او معرفی کرده است.

انتقال به لیبرتی

در پی توافق‌هایی میان دولت عراق، سازمان ملل متحد و سازمان مجاهدین، ساکنان اشرف از سال ۱۳۹۰ به کمپ لیبرتی در نزدیکی فرودگاه بغداد منتقل شدند.

محمد افضلیان نیز به لیبرتی انتقال یافت و تا خروج اعضای سازمان مجاهدین از عراق در این کمپ اقامت داشت. کمپ لیبرتی طی این دوره چند بار هدف حملات موشکی قرار گرفت و ساکنان آن با محدودیت‌های درمانی، تدارکاتی و رفت‌وآمد روبه‌رو بودند.

سازمان مجاهدین مجموعهٔ سال‌های پس از خلع سلاح در اشرف و اقامت در لیبرتی را «پایداری ۱۴ساله» نامیده است. افضلیان تمام این دوره را در صفوف سازمان پشت سر گذاشت.

انتقال به آلبانی و اشرف ۳

اعضای باقی‌ماندهٔ سازمان مجاهدین در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۵ از عراق به کشورهای ثالث و عمدتاً آلبانی منتقل شدند. محمد افضلیان نیز به آلبانی انتقال یافت.

او در سال‌های پایانی زندگی در اشرف ۳، محل استقرار اعضای سازمان مجاهدین در نزدیکی تیرانا، زندگی می‌کرد و به فعالیت تشکیلاتی خود ادامه می‌داد.

اطلاعیهٔ سازمان مجاهدین از فعالیت او در این دوره با عباراتی چون پذیرفتن خلاقانهٔ مسئولیت‌های مختلف، پیشقدمی و حضور فعال در میان همرزمانش یاد کرده است.

درگذشت

محمد افضلیان در ۱۴ مهر ۱۴۰۵، برابر با ۶ اکتبر ۲۰۲۶، بر اثر ایست قلبی در آلبانی درگذشت.

او هنگام مرگ حدود ۷۰ یا ۷۱ سال داشت.

سازمان مجاهدین اعلام کرد که افضلیان پس از ۴۷ سال فعالیت پیوسته در صفوف این سازمان و ارتش آزادی‌بخش درگذشت. این سازمان از او با عناوین «مجاهد صدیق» و «مجاهد قهرمان» یاد کرد.

پیام مریم رجوی

مریم رجوی در پیامی درگذشت محمد افضلیان را به اعضای سازمان مجاهدین و همرزمان او تسلیت گفت. او از فعالیت ۴۷ساله، حضور در عملیات‌های ارتش آزادی‌بخش و پایداری افضلیان در اشرف و لیبرتی تجلیل کرد.

رجوی، افضلیان را از کسانی دانست که راه و منش آنان در میان اعضای سازمان و جوانان مخالف جمهوری اسلامی ادامه خواهد یافت. او به‌طور خاص از جوانان نائین، زادگاه محمد افضلیان، نام برد.

این پیام، افضلیان را فردی وفادار به پیمان سیاسی و تشکیلاتی خود معرفی کرد که تا پایان زندگی در سازمان مجاهدین باقی ماند.

ویژگی‌ها در روایت سازمان مجاهدین

اطلاعیهٔ سازمان مجاهدین چند ویژگی را در توصیف محمد افضلیان برجسته کرده است:

• استمرار فعالیت سیاسی و تشکیلاتی برای حدود ۴۷ سال؛
• ترک زندگی و تحصیل در آمریکا و پیوستن به نیروهای سازمان؛
• حضور در عملیات‌های متعدد ارتش آزادی‌بخش؛
• پایداری در جریان حمله‌های سال‌های ۱۳۸۸ و ۱۳۹۰ به اشرف؛
• پذیرش مسئولیت‌های مختلف بدون مطرح‌کردن نام و موقعیت خود؛
• ابتکار، پیشقدمی و روحیهٔ فعال در جمع اعضای سازمان؛
• ادامهٔ فعالیت تا هنگام درگذشت در آلبانی.

این توصیف‌ها بازتاب ارزیابی رسمی سازمان مجاهدین از زندگی و فعالیت‌های اوست. به‌جز اطلاعیهٔ این سازمان، زندگی‌نامهٔ مستقل و مفصلی دربارهٔ افضلیان منتشر نشده است.

عملیات‌های گزارش‌شده

عملیات‌هایی که محمد افضلیان در آنها حضور داشت

عملیات	زمان تقریبی	توضیح
میدان	دههٔ ۱۳۶۰	از عملیات‌های یگان‌های مجاهدین در مناطق مرزی
قرقان	دههٔ ۱۳۶۰	عملیات مرزی
لک‌لک	دههٔ ۱۳۶۰	عملیات مرزی
دانی‌گز	دههٔ ۱۳۶۰	عملیات مرزی
گرماب	دههٔ ۱۳۶۰	عملیات در منطقهٔ غرب ایران
مریوان	دههٔ ۱۳۶۰	عملیات در منطقهٔ مریوان
سپیدار	دههٔ ۱۳۶۰	از عملیات‌های نیروهای مجاهدین
پیرانشهر	دههٔ ۱۳۶۰	عملیات در منطقهٔ پیرانشهر
آفتاب	۷ فروردین ۱۳۶۷	عملیات ارتش آزادی‌بخش در منطقهٔ فکه
چلچراغ	خرداد ۱۳۶۷	عملیات در منطقهٔ مهران
فروغ جاویدان	مرداد ۱۳۶۷	عملیات از محور خسروی تا چهارزبر
مروارید	فروردین ۱۳۷۰	عملیات دفاعی ارتش آزادی‌بخش

گاه‌شمار زندگی

گاه‌شمار زندگی و فعالیت محمد افضلیان

سال یا تاریخ	رویداد
۱۳۳۴	تولد در نائین
دههٔ ۱۳۵۰	سفر به ایالات متحده آمریکا برای تحصیل در رشتهٔ مهندسی مکانیک
پس از انتشار دفاعیات مهدی رضایی	آشنایی با سازمان مجاهدین خلق ایران
۱۳۵۷	آغاز فعالیت سازمان‌یافته از طریق انجمن دانشجویان مسلمان در آمریکا
۱۳۶۴	عزیمت به منطقهٔ مرزی ایران و عراق و پیوستن به یگان‌های رزمی مجاهدین
۳۰ خرداد ۱۳۶۶	پیوستن به ارتش آزادی‌بخش ملی ایران پس از تأسیس آن
۱۳۶۶ تا ۱۳۶۷	حضور در عملیات‌های مرزی و عملیات‌های آفتاب، چلچراغ و فروغ جاویدان
فروردین ۱۳۷۰	حضور در عملیات مروارید
۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸	حضور در قرارگاه اشرف هنگام حملهٔ نیروهای عراقی
۱۹ فروردین ۱۳۹۰	حضور در اشرف هنگام دومین حملهٔ گستردهٔ نیروهای عراقی
دههٔ ۱۳۹۰	انتقال از اشرف به کمپ لیبرتی
تا سال ۱۳۹۵	انتقال از عراق به آلبانی
سال‌های پایانی زندگی	اقامت و فعالیت در اشرف ۳
۱۴ مهر ۱۴۰۵	درگذشت بر اثر ایست قلبی در آلبانی

جستارهای وابسته

• سازمان مجاهدین خلق ایران
• ارتش آزادی‌بخش ملی ایران
• مهدی رضایی
• عملیات آفتاب
• عملیات چلچراغ
• عملیات فروغ جاویدان
• عملیات مروارید
• قرارگاه اشرف
• حمله به قرارگاه اشرف در ۶ و ۷ مرداد ۱۳۸۸
• حمله به قرارگاه اشرف در ۱۹ فروردین ۱۳۹۰
• کمپ لیبرتی
• اشرف ۳
• نائین