کاربر:Hamidreza۴/صفحه تمرین

استان کرمانشاه دروازه غربی ایران
استان کرمانشاه — طاق بستان استان کرمانشاه — طاق بستان
کشور	ایران
مرکز استان	کرمانشاه
شمال	استان کردستان
جنوب	استان ایلام
شرق	استان‌های همدان و لرستان
غرب	عراق
آب و هوا	کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب (بارش ۳۰۰ تا ۸۰۰ میلی‌متر)
قدمت سکونت	بیش از ۳۰٬۰۰۰ سال (غارهای بیستون و دو‌اشکفت)
کوه‌های مهم	پراو و شاهو (رشته‌کوه زاگرس)
مرز بین‌المللی	عراق (از غرب)
میراث جهانی یونسکو	کتیبه بیستون (داریوش بزرگ، ۵۱۵ پ.م — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی)
آثار تاریخی	طاق بستان (هنر ساسانی) · معبد آناهیتا (کنگاور، دوره اشکانی) · غار قوری‌قلعه (طولانی‌ترین غار آبی آسیا)
محصولات کشاورزی	گندم · جو · نخود · عدس
صنعت	پالایشگاه نفت · پتروشیمی · سیمان · صنایع غذایی · تجارت مرزی (خسروی و پرویزخان)
دامداری و عشایر	ایلات کلهر، گوران و سنجابی · لبنیات محلی · عسل کوهستانی
مفاخر	بابا طاهر عریان (شاعر قرن پنجم) · میرزا عبدالقادر گوران (شاعر کُرد) · حافظ ابرو (مورخ تیموری)
موسیقی	موسیقی کلهری با ساز تنبور · مراسم جام‌خانه اهل حق
غذاهای محلی	دنگ‌کباب · خورشت خلال بادام · نان برنجی کرمانشاهی · آش‌دانه · شله‌زرد

مقاله درحال ویرایش است
استان کرمانشاه

────────────────────────────────────────────────────────────

مرکز استان: کرمانشاه

مساحت: ۲۴,۹۹۸ کیلومتر مربع (۱٫۵ درصد از کل مساحت کشور)

جمعیت: حدود ۲ میلیون نفر (۱۴۰۰)

شهرستان‌ها: ۱۴ شهرستان (کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، سرپل ذهاب، پاوه، کنگاور، صحنه، سنقر، هرسین، جوانرود و...)

آب و هوا: کوهستانی و سرد در شمال؛ نیمه‌گرمسیری در جنوب

زبان: کردی (کلهری و سورانی)، فارسی، لکی

تاریخچه

کرمانشاه یکی از کهن‌ترین استان‌های ایران با پیشینه‌ای بیش از ۳۰,۰۰۰ ساله است.

استان دارای سابقه‌ای طولانی از دوران باستان است. آثار مهم شامل نقش‌برجسته‌ها و کتیبه‌های هخامنشی و ساسانی مانند بیستون (Bisotun) و طاق‌بستان هستند. بقایای پیش از تاریخ، نیز به صورت تپه‌ها و غارهای مسکونی وجود دارد که از قدیمی‌ترین محل‌های سکونت انسان در خاورمیانه هستند.

این استان بخشی از زنجیره کوهستانی زاگرس است که از جنوب شرقی به شمال غربی امتداد یافته. ارتفاعات در شرق استان بالاتر هستند (قله دالاخانی با ۳٬۳۵۰ متر) و به تدریج به سمت غرب کاهش می‌یابند تا به دشت‌های عراق برسند. یکی از رشته‌کوه‌های برجسته، کوه پراو (با قله شیخ علی خان در ۳٬۲۵۷ متر) است که مشرف به شهر کرمانشاه است.

شهر کرمانشاه در قرن چهارم میلادی توسط بهرام چهارم ساسانی بنیان نهاده شد. پس از فتح اعراب در ۶۴۰ میلادی به قیرماسین معروف گردید. در دوره سلجوقیان مرکز کردستان بود، صفویان آن را مستحکم کردند و قاجارها حملات ترک‌ها را دفع کردند. در جنگ جهانی اول توسط ارتش عثمانی اشغال و در ۱۹۱۷ تخلیه شد. ساخت جاده در دهه ۱۹۵۰ بر اهمیت آن افزود.

این استان به دلیل موقعیت استراتژیک، منابع طبیعی (نفت، کشاورزی) و میراث فرهنگی غنی، نقش مهمی در غرب ایران ایفا می‌کند.

جغرافیای فیزیکی و آب و هوا

رودهای اصلی استان، سرچشمه‌های بالایی رود کرخه هستند. طولانی‌ترین آن‌ها گاماسیاب (گاماسب) است که از الوندکوه سرچشمه می‌گیرد، از دره‌های کنگاور و صحنه عبور می‌کند و پس از پیوستن به قره‌سو (نزدیک شهر کرمانشاه) به نام سیمره ادامه می‌یابد.

آب و هوا در ارتفاعات معتدل تابستانی و سرد زمستانی با برف سنگین است، در حالی که نوار غربی استان گرمسیر (گرم‌سیر) محسوب می‌شود. دمای متوسط شهر کرمانشاه حدود

صفر درجه سلسیوس در ژانویه و ۲۶ درجه در ژوئیه است.

بارندگی سالانه در ارتفاعات تا ۷۰ سانتی‌متر و در شهر کرمانشاه حدود ۴۰ سانتی‌متر (تقریباً دو برابر تهران) است. درختان بومی شامل نارون، بلوط، چنار و کاج در ارتفاعات و صنوبر، بید و سپیدار در دشت‌ها هستند.

متاسفانه جنگل‌ها و پوشش گیاهی سابق به دلیل سوء مدیریت و قطع درختان، بسیار کاهش یافته است.

حیات وحش غنی سابق (گوزن، بز کوهی، قوچ، پلنگ و ...) نیز عمدتاً از بین رفته، هرچند پرندگان بهتر دوام آورده‌اند.

موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اداری

استان از جنوب به ایلام، جنوب شرقی به لرستان، شرق به همدان، شمال به کردستان و غرب به عراق (با حدود ۲۵۰ کیلومتر مرز مشترک) محدود می‌شود. شهر کرمانشاه (با مختصات ۳۴٫۳۱ درجه شمالی و ۴۷٫۰۷ درجه شرقی، ارتفاع متوسط ۱٬۳۹۱ متر) مرکز استان و مهم‌ترین شهر غرب ایران است.

تقسیمات اداری در طول تاریخ تغییرات زیادی داشته ودر حال حاضر شامل چندین شهرستان مانند کنگاور، صحنه، هرسین، سنقر، جوانرود، پاوه، اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، قصرشیرین و دیگران است.

نام استان و شهر در دوره‌های مختلف تغییر کرده (مانند باختران و ...) اما اکنون به نام تاریخی کرمانشاه بازگشته است.

مردم این استان عمدتاً به دو زبان (فارسی و کردی) صحبت می‌کنند.

جاذبه‌های تاریخی

کتیبه بیستون (Bisotun Inscription):

کتیبه بیستون مهم‌ترین سند تاریخی هخامنشی است که توسط داریوش بزرگ در کوه بیستون (بغستان، محل مقدس خدایان) حک شده است. این کتیبه سه‌زبانه (فارسی باستان، ایلامی و بابلی) پیروزی‌های داریوش بر شورش‌ها و غاصبان از جمله گوماتا را روایت می‌کند.

این بنا شامل نقش برجسته داریوش با پای بر سینه غاصب و اسیران است و حدود ۱۰۰ متر بالاتر از جاده قرار دارد. کتیبه بیستون، مشابه سنگ روزتا برای مصر، کلید رمزگشایی خط میخی بود.

داریوش این مکان را به دلیل اهمیت مقدس آن و پیروزی‌هایش انتخاب کرد و کتیبه را پس از سرکوب شورش‌ها (حدود ۵۲۰ ق.م.) حک کرد.

متن شامل شرح نسب داریوش، عناوین سلطنتی و ۱۹ نبرد است. نسخه فارسی باستان زیر نقش برجسته و نسخه‌های دیگر در اطراف آن قرار دارد. این کتیبه تنها سند روایی از شاهان هخامنشی است و اهمیت عظیمی برای درک تمدن‌های باستانی دارد.

نام بیستون از بغستان (محل خدایان) گرفته شده و مکان از دوران پیش از تاریخ مقدس بوده است.

چند جمله از کتیبه بیستون (نسخه فارسی باستان داریوش):

۱. «من داریوش، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه در سرزمین‌ها، پسر هیستاسپ، نوه آرشام، هخامنشی.»

۲. «به لطف اهورامزدا من شاه شدم. اهورامزدا این پادشاهی را به من بخشید.»

۳. «در ماه بگایادیس، روز دهم، سپس من با مردان اندک آن گوماتای مغ را کشتم. او را از پادشاهی محروم کردم.»

۴. «من در یک سال، نوزده نبرد کردم. به لطف اهورامزدا آنها را سرکوب کردم و نه شاه را اسیر کردم.»

۵. «تو که پس از من شاه خواهی شد، از دروغ بپرهیز. مردی که دروغگو باشد، او را سخت مجازات کن.»

طاق بستان (Taq-e Bostan):

طاق بستان مجموعه‌ای از نقش‌برجسته‌های صخره‌ای ساسانی و شاهکاری از هنر سنگ تراشی این دوره، در نزدیکی کرمانشاه است که آخرین آثار مهم این دوره محسوب می‌شود.

این بناها عمدتاً به دوره خسرو دوم (۵۹۱-۶۲۸ م.) نسبت داده می‌شوند و صحنه‌هایی از شکار و تاج‌گذاری خسرو پرویز و سوارکار ساسانی را نشان می‌دهند که از زیباترین آثار هنری دوره ساسانی می‌باشد.

در طاق بستان، نقش تاج‌گذاری خسرو دوم با حضور آناهیتا (الهه آب) و اهورامزدا دیده می‌شود و الهه آناهیتا در لباس سلطنتی تصویر شده است. این مکان بیانگر اقتدار شاهانه ساسانی است. نقش‌برجسته‌های شکار گراز و صحنه‌های شکار در طاق بستان جزئیات لباس زنان و الهه‌ها را نشان می‌دهد.

طاق بستان پس از دوره چهارم ساسانی، یکی از معدود بناهای صخره‌ای باقی‌مانده است و سبک هنری متفاوتی نسبت به آثار فارس دارد. این مجموعه شامل غارها و نقش‌های بزرگ است و اهمیت آن در نمایش قدرت سلطنتی و مذهبی ساسانیان نهفته است.

معبد آناهیتا (Anahita Temple)- کنگاور:

معبد آناهیتا عمدتاً به سایت باستانی کنگاور در استان کرمانشاه اشاره دارد که یکی از بزرگ‌ترین بناهای سنگی پیش از اسلام در ایران است. این بنا به الهه آب، باروری و wisdom آناهیتا اختصاص داشته و در دوره هخامنشی یا سلوکی ساخته شده است.

معبد آناهیتا در کنگاور بر روی سکوی سنگی قرار دارد و عناصر معماری هلنیستی و ایرانی را ترکیب کرده است. برخی آن را به اردشیر دوم هخامنشی نسبت می‌دهند. در هنر ساسانی، آناهیتا در نقش‌برجسته‌هایی مانند طاق بستان و نقش رستم به عنوان الهه سرمایه‌گذار ظاهر شده و با لباس سلطنتی تصویر می‌شود. این معبد بخشی از پرستش گسترده آناهیتا در دوران باستان بوده و اردشیر دوم (Artaxerxes II)، مجسمه آناهیتا را در این معبد به ایزدبانوی آب «آناهیتا» تقدیم کرد.

معبد کنگاور به عنوان یکی آثار ملی ایران ثبت شده و اهمیت آن در مطالعه مذهب ایرانی باستان است.

گردشگری طبیعی:

غار قوری‌قلعه طولانی‌ترین غار آبی آسیا با بیش از ۱۲ کیلومتر طول شناخته‌شده است. دریاچه سرآبلشگرخان (نوسود)، آبشار بیستون و چشمه‌های آب‌گرم تازه‌آباد از جاذبه‌های طبیعی هستند. پاوه و نوسود با طبیعت بکر کوهستانی و فرهنگ هورامی از مقاصد گردشگری محبوب هستند.

اقتصاد و منابع

کرمانشاه یکی از غنی‌ترین مناطق کشاورزی ایران است که امروزه عمدتاً مکانیزه شده و از آبیاری استفاده می‌کند. محصولات اصلی شامل گندم، جو، ذرت، شبدر، حبوبات، دانه‌های روغنی، برنج، میوه و سبزیجات هستند و دامداری در تپه‌ها رونق دارد.

صنایع اصلی شهر شامل نساجی، فرآوری غذا، پالایش نفت، قالی‌بافی، تصفیه شکر و تولید تجهیزات الکتریکی و ابزار است.

پالایشگاه نفت کرمانشاه (ظرفیت ۳۰٬۰۰۰ بشکه در روز) و میدان نفتی نفت‌شهر (از ۱۹۲۷) از مهم‌ترین تأسیسات هستند. توسعه صنعتی پس از جنگ جهانی دوم شتاب گرفت اما جنگ ایران و عراق تأثیر منفی شدیدی بر آن داشت.

صنایع مهم شامل پالایشگاه نفت کرمانشاه، صنایع پتروشیمی، سیمان و صنایع غذایی هستند. تجارت مرزی با عراق از طریق پایانه‌های خسروی و پرویزخان نقش مهمی در اقتصاد استان دارد.

دامداری و عشایر:

کرمانشاه از مراکز مهم دامداری ایران است. عشایر کلهر، گوران و سنجابی از ایلات بزرگ منطقه هستند که هنوز بخشی از آن‌ها زندگی نیمه‌کوچ‌نشینی دارند.

تولید لبنیات محلی، روغن حیوانی، روغن کرمانشاهی، عسل کوهستانی و... از فعالیت‌های اقتصادی مهم هستند.

فرهنگ و آداب و رسوم

فرهنگ کرمانشاه آمیزه‌ای از فرهنگ‌های کُردی، لکی و فارسی است. این ترکیب فرهنگی منحصربه‌فرد، کرمانشاه را به یکی از غنی‌ترین استان‌های فرهنگی ایران تبدیل کرده است.

مفاخر ادبی:

کرمانشاه زادگاه بابا طاهر عریان (همدانی) شاعر قرن پنجم هجری که دوبیتی‌هایش به لهجه لری از عاشقانه‌ترین اشعار فارسی هستند، محسوب می‌شود.

میرزا عبدالقادر گوران، شاعر بزرگ کُرد و حافظ ابرو از مورخان بزرگ دوره تیموری نیز از مفاخر کرمانشاه هستند.

موسیقی:

موسیقی کرمانشاهی به‌ویژه موسیقی کلهری با ساز تنبور، از گنجینه‌های موسیقی ایران است. مراسم جام‌خانه اهل حق با نوای تنبور از مراسم آیینی مهم منطقه است.

غذاهای محلی:

دنگ‌کباب کرمانشاهی، خورشت خلال بادام، آش‌دانه کرمانشاهی، نان بیرون‌بُر (نان تنوری محلی)، شیرینی نان برنجی کرمانشاهی (معروف در سراسر ایران) و شله‌زرد از غذاها و شیرینی‌های محلی هستند.

مبارزات و مقاومت مردمی

استان کرمانشاه که دهه‌ها از ظلم و ستم حکومت پهلوی رنج می‌برد، پس از انقلاب ضدسلطنتی نیز از اولین استان‌هایی بود که هدف حملات و سرکوبی رژیم خمینی قرار گرفت و به یکی از کانون‌های اصلی مقاومت و مبارزات مردمی علیه رژیم آخوندی تبدیل شد.

سرکوب مناطق کُردنشین کرمانشاه:

پس از انقلاب ۱۳۵۷، رژیم خمینی مناطق کُردنشین کرمانشاه، به‌ویژه پاوه، جوانرود و روانسر را مورد هدف حملات نظامی قرار داد. در مرداد ۱۳۵۸، سپاه پاسداران با بمباران هوایی و حمله زمینی به پاوه حمله کرد.

صادق خلخالی در کرمانشاه نیز مانند کردستان بدون محاکمه احکام اعدام‌ صادر کرد و بسیاری از مردم بی‌گناه این استان را که پس از انقلاب ضدسلطنتی به دنبال آزادی‌ها بودند، اعدام نمود. در این میان مقاومت مسلحانه به‌ویژه حزب دموکرات کردستان ایران، حزب کومه‌ له، سازمان خبات کردستان ایران و پژاک، حزب حیات آزاد کردستان در مناطق کوهستانی پاوه، نوسود و جوانرود و... شکل گرفت و سال‌هاست که ادامه دارد.

جبهه‌های مسلح کُردی در مناطق کوهستانی کرمانشاه نیز فعال بودند. پیشمرگان این جبهه‌ها در کوه‌های شاهو، هورامان و مناطق مرزی پاوه و نوسود و ... با نیروهای سپاه پاسداران درگیر بودند. رژیم برای سرکوب این مقاومت، بسیاری از این روستاها را بمباران و تخلیه کرد.

کشتار ۶۷ در کرمانشاه:

زندان‌های کرمانشاه در تابستان ۱۳۶۷ شاهد کشتار زندانیان سیاسی بود که اکثر آن‌ها مجاهدین خلق بودند. بسیاری از زندانیان مجاهد کرمانشاهی که حکم‌شان پایان یافته بود نیز در هیئت‌های مرگ اعدام شدند.

زلزله ۱۳۹۶ سرپل ذهاب:

در ۲۱ آبان ۱۳۹۶ (نوامبر ۲۰۱۷)، زلزله ۷.۳ ریشتری سرپل ذهاب (زلزله ۱۳۹۶ ازگله) بیش از ۶۲۰ نفر را کشت و ویرانی گسترده‌ای به بار آورد. رسوایی «مسکن مهر» ساختمان‌هایی که دولت ساخته بود و مانند کارتن فروریختند، از یک‌سو نشان‌دهنده فساد ساختاری رژیم بود و از سوی دیگر ناکارآمدی رژیم در حل‌وفصل مشکلات مردم در این زلزله، باعث ایجاد اتحاد مردمی گردید و یک همیاری ملی شکل گرفت و کمک‌های مردمی از سراسر ایران به سوی این استان سرازیر شد.

قیام‌های سراسری:

کرمانشاه در قیام‌های دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ از شهرهای پیشتاز بود. در قیام ۱۴۰۱ (ژینا امینی )، مردم کرمانشاه و اسلام‌آباد غرب با شجاعت بی‌نظیر به خیابان‌ها آمدند و نیروهای سرکوبگر با خشونت شدید با آن‌ها برخورد کردند.

قیام دی ۱۴۰۴:

کرمانشاه از خونین‌ترین شهرهای قیام دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. بسیاری از مردان و زنان و جوانان این دیار در اعتراض به وضعیت بدمعیشتی و ظلم و ستم رژیم به خیابان‌ها آمدند و اعتراض خود را نشان دادند. اما نیروهای سرکوبگر رژیم پاسخ تظاهرات مسالمت آمیز مردم را با گلوله جنگی دادند و بسیاری از آن‌ها را به شهادت رساندند.

از میان این شهدا، مجاهدان شهید یاسین میرزایی قلعه‌زنجیری (دانشجو، شهادت ۱۸ دی در کرمانشاه)، رضا قنبری (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، رضا کدیوریان (کارگر ۲۰ ساله، ۱۳ دی) و برادر او رسول کدیوریان (کارگر ۱۷ ساله، ۱۳ دی)، و پویا قبادی و فرماندهان مجاهد نعیم عبداللهی (دکترای حقوق و علوم سیاسی و استادیار در دانشگاه) و وحید بنی عامریان (فارغ‌التحصیل رشته مدیریت از دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی تهران) و بسیاری شهید دیگر از استان کرمانشاه نیز در این قیام به شهادت رسیدند.

ایران‌پدیا در فهرست جان‌باختگان قیام ۱۴۰۴ در استان کرمانشاه نام ۹۵تن از این قهرمانان را به‌ثبت رسانده‌است.