ایران بدون اعدام
| ایران بدون اعدام | |
|---|---|
 روی جلد کتاب «ایران بدون اعدام» | |
| نویسنده | مریم رجوی |
| تاریخ نشر | ۱۸ مهر ۱۳۹۴ ۱۰ اکتبر ۲۰۱۵ |
| موضوع | لغو مجازات اعدام، حقوق بشر در ایران، شکنجه، قصاص، استقلال قوه قضائیه |
| سبک | غیرداستانی، سیاسی ـ حقوق بشری، متن سخنرانی |
| زبان | فارسی |
| نوع رسانه | چاپی و الکترونیکی |
ایران بدون اعدام، کتابچهای سیاسی ـ حقوق بشری از مریم رجوی دربارهٔ ضرورت لغو مجازات اعدام و توقف شکنجه و مجازاتهای بدنی در ایران است. متن اصلی کتاب برگرفته از سخنرانی او در کنفرانس بینالمللی «ایران، حقوق بشر، توقف اعدام» است که در ۱۸ مهر ۱۳۹۴، برابر با ۱۰ اکتبر ۲۰۱۵ و همزمان با روز جهانی علیه مجازات اعدام، در پاریس برگزار شد.[۱]
این کتاب در ۳۹ صفحه منتشر شده و از یک مقدمه، متن سخنرانی مریم رجوی و گزارشی تصویری از کنفرانس و نمایشگاه نقض حقوق بشر در ایران تشکیل شده است. رجوی در این اثر، لغو کامل حکم اعدام را بخشی از برنامهٔ شورای ملی مقاومت ایران برای آیندهٔ ایران معرفی میکند و خواهان برچیدن قوانین مبتنی بر آنچه «شریعت آخوندی» مینامد، از جمله قانون قصاص، میشود.
ایجاد قوهٔ قضائیهای مستقل، منع شکنجه، تضمین حق دفاع و برخورداری از وکیل، رعایت اصل برائت، برابری در برابر قانون و ممنوعیت مجازات افراد بهدلیل عقیده یا تغییر دین از دیگر محورهای کتاب است.[۲]
در این کتاب، اعدام نهتنها بهعنوان یک مجازات قضایی، بلکه بهعنوان ابزاری سیاسی برای ایجاد هراس، خاموشکردن اعتراضهای اجتماعی و حفظ حکومت جمهوری اسلامی بررسی میشود. مطالب تاریخی، آماری و سیاسی اثر بیانگر مواضع مریم رجوی و مقاومت ایران در سال ۱۳۹۴ است و برای ارزیابی مستقل هر ادعا باید به گزارشهای حقوق بشری و اسناد مربوط به همان دوره نیز مراجعه کرد.
انتشار و مشخصات اثر
نسخهٔ الکترونیکی «ایران بدون اعدام» ۳۹ صفحه دارد. روی جلد اثر، افزون بر نام کتاب و نویسنده، عبارت «۱۰ اکتبر ۲۰۱۵ ـ روز جهانی علیه اعدام» درج شده است. در بخشی از روی جلد، چکیدهای از برنامهٔ پیشنهادی نویسنده آمده که لغو اعدام، پایان شکنجه، رد قانون قصاص و جایگزینی آن با قانونی مبتنی بر گذشت، شفقت و انسانیت را اعلام میکند.[۳]
متن اصلی سخنرانی از صفحهٔ ۹ آغاز میشود و تا صفحهٔ ۲۳ ادامه مییابد. صفحات ۲۵ تا ۳۷ عمدتاً به تصاویر کنفرانس، نمایشگاه نقض حقوق بشر، خانوادههای اعدامشدگان و زندانیان سیاسی و هیئتهای حاضر در برنامه اختصاص دارد.[۴]
زمینهٔ شکلگیری
کتاب از سخنرانی مریم رجوی در کنفرانسی با عنوان «ایران، حقوق بشر، توقف اعدام» شکل گرفته است. این کنفرانس به دعوت کمیتهٔ حمایت از حقوق بشر در ایران و با حضور شماری از سیاستمداران، حقوقدانان، فعالان حقوق بشر و حقوق زنان از کشورهای مختلف برگزار شد.[۵]
از جمله شرکتکنندگان و سخنرانان معرفیشده در مقدمهٔ کتاب میتوان به ژیلبر میتران، رئیس بنیاد فرانس لیبرته؛ هانری لوکلرک، فرانسوا کلکومبه و پاتریک بودوئن از حقوقدانان فرانسوی؛ راما یاد، وزیر پیشین حقوق بشر فرانسه؛ ژانفرانسوا لوگاره، شهردار منطقهٔ یک پاریس؛ ژان پیر بکه؛ ژان پیر برار؛ اسقف ژاک گایو و پییر برسی اشاره کرد.[۵]
فوما ماگازیو ماندلا، فعال حقوق زنان و دختر نلسون ماندلا؛ گروهی از نمایندگان و سیاستمداران آلبانی؛ دیوید جونز و مارک ویلیامز از اعضای مجلس عوام بریتانیا؛ حنان البلخی از ائتلاف سوریه و طاهر بومدرا، رئیس پیشین بخش حقوق بشر هیئت ملل متحد در عراق، از دیگر افراد حاضر در برنامه معرفی شدهاند.[۵]
فرزاد مددزاده، زندانی سیاسی پیشین نیز در این کنفرانس دربارهٔ وضعیت زندانها و زندانیان سیاسی ایران سخن گفته است. همچنین در حاشیهٔ برنامه، نمایشگاهی به یاد اعدامشدگان و کشتهشدگان وابسته به مقاومت ایران و قربانیان قتلعام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ برپا شده بود.[۵]
ساختار کتاب
محتوای کتاب را میتوان به سه بخش تقسیم کرد:
| بخش | صفحات | محتوا |
|---|---|---|
| مقدمه | ۵–۷ | معرفی کنفرانس «ایران، حقوق بشر، توقف اعدام»، سخنرانان و نمایشگاه جانبی |
| متن سخنرانی «ایران بدون اعدام» | ۹–۲۳ | نقد مجازات اعدام در جمهوری اسلامی و تشریح برنامهٔ پیشنهادی مقاومت ایران |
| گزارش تصویری | ۲۵–۳۷ | تصاویر کنفرانس، نمایشگاه نقض حقوق بشر، خانوادههای قربانیان و هیئتهای شرکتکننده |
محتوای کتاب
درخواست برای توقف اعدامها
سخنرانی با ادای احترام به اعدامشدگان و کشتهشدگان راه آزادی و بهویژه زندانیان سیاسی قتلعامشده در سال ۱۳۶۷ آغاز میشود. مریم رجوی از جامعهٔ جهانی میخواهد برای توقف اعدامهای روزانه در ایران اقدام کند و اعلام میکند که شکنجه و اعدام باید متوقف شود.[۶]
او وضعیت حقوق بشر مردم ایران را قربانی مناسبات سیاسی و اقتصادی دولتهای خارجی با جمهوری اسلامی میداند. در این بخش، توافق هستهای، روابط تجاری و ملاحظات منطقهای از عواملی معرفی شدهاند که به گفتهٔ نویسنده سبب شدهاند مسئلهٔ حقوق بشر در سیاست خارجی دولتهای غربی در اولویت قرار نگیرد.[۶]
رجوی این پرسش را مطرح میکند که چرا روابط و مذاکرات با مقامهای جمهوری اسلامی به توقف اعدام، آزادی زندانیان سیاسی و رعایت آزادیهای اساسی مشروط نشده است. او سیاست بینالمللی در قبال حکومت ایران را به چشمپوشی از اعدامها و دیگر موارد نقض حقوق بشر متهم میکند.
ارزیابی دورهٔ ریاستجمهوری حسن روحانی
بخشی از کتاب به بررسی وضعیت اعدامها در دورهٔ ریاستجمهوری حسن روحانی اختصاص دارد. رجوی استدلال میکند که تغییر رئیسجمهور به بهبود وضعیت حقوق بشر منجر نشده و از افزایش اعدامها، بودجهٔ نهادهای امنیتی و نظامی و ادامهٔ سیاستهای منطقهای حکومت سخن میگوید.[۷]
در این قسمت، زنان، جوانان، معلمان، کارگران، مدافعان حقوق بشر، مسیحیان، بهائیان، اهل سنت و شهروندان عرب، بلوچ و کُرد از گروههایی معرفی میشوند که در معرض فشار و سرکوب قرار داشتهاند. کتاب همچنین به مرگ شاهرخ زمانی، فعال کارگری زندانی، در زندان گوهردشت اشاره میکند.[۷]
نویسنده حکومت جمهوری اسلامی را متهم میکند که اطلاعات کامل و شفافی دربارهٔ شمار و هویت اعدامشدگان منتشر نمیکند و شماری از احکام اعدام بهصورت مخفیانه اجرا میشوند. او پیامدهای روانی و اجتماعی انتظار اجرای حکم اعدام را برای محکومان و خانوادههای آنان نیز بخشی از خشونت این مجازات میداند.[۷]
سه دستهٔ اصلی احکام اعدام
مریم رجوی در کتاب، احکام اعدام صادرشده در جمهوری اسلامی را از نظر اتهام به سه گروه اصلی تقسیم میکند:
- اعدام مخالفان سیاسی؛
- اعدام متهمان جرایم مربوط به مواد مخدر؛
- اعدام بر اساس قصاص و احکام منتسب به شریعت.[۸]
مخالفان سیاسی
نخستین گروه از دید نویسنده، مخالفان سیاسی و بهویژه اعضا و هواداران سازمان مجاهدین خلق ایران هستند. رجوی میگوید حکومت با بهکارگیری اتهامهایی چون محاربه، مخالفت سیاسی و تلاش برای تغییر حکومت را به جرمی مستوجب مرگ تبدیل کرده است.[۸]
او همچنین اعدام شهروندان معترض به تبعیض قومی و ملی را در همین گروه قرار میدهد و استدلال میکند که فعالیت برای تغییر حکومت یا مخالفت سیاسی را نمیتوان بهخودیخود جرمی مستوجب مجازات اعدام دانست.
جرایم مواد مخدر
دومین گروه به محکومان جرایم مواد مخدر اختصاص دارد. کتاب با اشاره به مواضع نهادهای سازمان ملل متحد، جرایم غیرکشندهٔ مواد مخدر را خارج از محدودهٔ «جدیترین جرایم» برای کاربرد مجازات مرگ میداند.[۸]
مادهٔ ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی مقرر میکند کشورهایی که مجازات اعدام را لغو نکردهاند، صدور آن را به «جدیترین جرایم» محدود کنند.[۹] کتاب با تکیه بر این معیار، اعدام متهمان مواد مخدر در ایران را ناقض تعهدات بینالمللی حکومت میداند.
قصاص و احکام شرعی
گروه سوم شامل اعدامهایی است که در قوانین جمهوری اسلامی با استناد به قصاص یا احکام شرعی اجرا میشوند. مریم رجوی قانون قصاص را «ضدانسانی» معرفی کرده و آن را با مفاهیم عفو، گذشت و رحمت در اسلام ناسازگار میداند.[۸]
کتاب در این زمینه تنها خواهان اصلاح مواردی از قانون قصاص نیست، بلکه لغو آن و جایگزینی نظام کیفری مبتنی بر کرامت انسانی را مطرح میکند. این موضع با برداشت حکومت جمهوری اسلامی که قصاص را حقی شرعی و خصوصی برای اولیای دم میداند، تعارض بنیادی دارد.
اعدام بهعنوان ابزار حفظ حکومت
یکی از محورهای اصلی کتاب این است که کارکرد اعدام در جمهوری اسلامی صرفاً کیفری نیست. رجوی اعدام را ابزاری برای ارعاب جامعه، جلوگیری از گسترش اعتراضهای اجتماعی و حفظ ساختار سیاسی حکومت توصیف میکند.[۱۰]
از دید نویسنده، اجرای علنی اعدامها و نمایش پیکر محکومان در برابر خانوادهها و کودکان، با هدف عادیسازی خشونت و ایجاد ترس عمومی صورت میگیرد. شکنجه، سنگسار، قطع اعضای بدن و دیگر مجازاتهای بدنی نیز در کتاب بخشی از یک دستگاه سازمانیافتهٔ سرکوب معرفی شدهاند.[۱۰]
کتاب میان گسترش نارضایتیهای اجتماعی و افزایش کاربرد خشونت قضایی پیوند برقرار میکند. در این تحلیل، حکومت برای مهار جامعهای که با بحرانهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی روبهرو است، به اعدام و بازداشت گسترده متوسل میشود.
مسئولیت دولتهای غربی
مریم رجوی در بخش دیگری از سخنرانی، دولتهای غربی را بهدلیل ادامهٔ روابط سیاسی و تجاری با جمهوری اسلامی، بدون مشروطکردن این روابط به رعایت حقوق بشر، مورد انتقاد قرار میدهد. او نادیدهگرفتن حقوق بشر مردم ایران را عامل شکست سیاست غرب نهتنها در ایران، بلکه در منطقه میداند.[۱۱]
مطالبات مطرحشده در این قسمت عبارتاند از:
- مشروطکردن روابط با جمهوری اسلامی به توقف اعدامها؛
- اعمال فشار برای آزادی زندانیان سیاسی؛
- ارجاع پروندهٔ قتلعام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ به یک مرجع بینالمللی؛
- بهرسمیتشناختن مقاومت مردم ایران برای آزادی؛
- تأمین امنیت و حقوق ساکنان کمپ لیبرتی؛
- پایاندادن به محاصرهٔ پزشکی ساکنان لیبرتی.[۱۱]
برخی از این درخواستها، بهویژه مطالب مربوط به کمپ لیبرتی، بازتابدهندهٔ وضعیت اعضای سازمان مجاهدین خلق در عراق در زمان ایراد سخنرانی است و به شرایط سیاسی سال ۱۳۹۴ تعلق دارد.
برنامهٔ ایران بدون اعدام
بخش اصلی و عنوانبخش کتاب با جملهٔ «طرح ما برای آینده، یک ایران بدون اعدام است» آغاز میشود. مریم رجوی در این قسمت اعلام میکند که مقاومت ایران خواهان لغو حکم اعدام، پایان شکنجه و توقف هرگونه نقض حقوق بشر است.[۱۲]
مؤلفههای این برنامه در کتاب چنین بیان شدهاند:
| حوزه | پیشنهاد مطرحشده در کتاب |
|---|---|
| مجازات اعدام | لغو کامل حکم اعدام |
| شکنجه | منع شکنجه و دیگر رفتارها و مجازاتهای غیرانسانی |
| قوانین کیفری | برچیدن قوانین ناقض حقوق بشر و لغو قانون قصاص |
| فلسفهٔ مجازات | جایگزینی انتقام با گذشت، شفقت، اصلاح و انسانیت |
| ساختار قضایی | ایجاد قوهٔ قضائیهای مستقل، پویا و آزاد |
| بازداشت | ممنوعیت بازداشت خودسرانه |
| دادرسی | تضمین حق دفاع، دسترسی به وکیل و رعایت اصل برائت |
| برابری حقوقی | برابری همهٔ شهروندان در برابر قانون |
| آزادی عقیده | منع مجازات افراد بهدلیل اعتقاد، بیاعتقادی یا تغییر دین |
| حقوق زنان | تضمین دسترسی برابر زنان به دادخواهی و حمایت در برابر خشونت |
| حقوق کودکان | پایان اعدام افراد زیر ۱۸ سال و لغو حکم اعدام نوجوانان |
قوهٔ قضائیهٔ مستقل
در کتاب، لغو اعدام بخشی از طرح گستردهتری برای دگرگونی نظام قضایی معرفی میشود. رجوی از تأسیس قوهٔ قضائیهای مستقل دفاع میکند که تابع رهبر سیاسی یا مذهبی نباشد و حقوق متهم را محترم بشمارد.[۱۳]
در این نظام پیشنهادی، هیچکس نباید خودسرانه بازداشت شود؛ شکنجه باید مطلقاً ممنوع باشد؛ هر متهم باید به وکیل و حق دفاع دسترسی داشته باشد؛ اصل برائت رعایت شود و زنان نیز در برابر خشونت و نقض آزادی از دسترسی به عدالت محروم نمانند.[۱۳]
برابری همهٔ افراد در برابر قانون و برخورداری کل جامعه از امنیت حقوقی، از دیگر اصول ذکرشده در این بخش است.
آزادی دین و عقیده
یکی از مؤلفههای برنامه، منع مجازات شهروندان بهدلیل اعتقاد دینی، نداشتن اعتقاد مذهبی یا دستبرداشتن از یک دین است. این موضع به لغو مجازاتهایی مربوط میشود که بر پایهٔ ارتداد، تغییر دین یا دیدگاه عقیدتی صادر میشوند.[۱۳]
این بخش با مواضع مریم رجوی دربارهٔ جدایی دین از دولت و آزادی پیروان ادیان و مذاهب ارتباط دارد. در این چارچوب، حکومت آینده نباید یک تفسیر مذهبی را به قانون الزامآور برای تمام شهروندان تبدیل کند.
منع اعدام نوجوانان
کتاب بهطور مشخص خواهان پایان اعدام افرادی است که هنگام ارتکاب جرم کمتر از ۱۸ سال داشتهاند. رجوی از نوجوانانی یاد میکند که در زندان، در انتظار رسیدن به سن قانونی برای اجرای حکم اعدام نگهداری میشوند و این وضعیت را از نمودهای بیرحمی نظام قضایی جمهوری اسلامی میداند.[۱۴]
بر اساس مادهٔ ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، حکم مرگ نباید برای جرایمی صادر شود که فرد در زمان ارتکاب آنها کمتر از ۱۸ سال داشته است.[۹] ممنوعیت اعدام کودکان و نوجوانان همچنین در کنوانسیون حقوق کودک مورد تأکید قرار گرفته است.
گذشت بهجای انتقام
کتاب فلسفهٔ برنامهٔ لغو اعدام را بر «دوستی، مدارا و بردباری» استوار میکند. در این دیدگاه، نظام کیفری نباید بر انتقام و سلب حیات متهم بنا شود، بلکه باید کرامت انسان، امکان اصلاح و اصل شفقت را در نظر گیرد.[۱۲]
رجوی میگوید انگیزهٔ مقاومت ایران برای ادامهٔ مبارزه، کینه یا انتقام نیست، بلکه عشق به آزادی و انسانیت است. این عبارت، لغو اعدام را نهتنها اقدامی حقوقی، بلکه بخشی از هویت اخلاقی و سیاسی مقاومت ایران معرفی میکند.[۱۴]
پیوند با طرح دهمادهای مریم رجوی
لغو مجازات اعدام از اجزای طرح دهمادهای مریم رجوی برای آینده ایران است. این طرح خواهان لغو حکم اعدام، ایجاد یک نظام قضایی مستقل، رعایت اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر و میثاقهای بینالمللی، برابری در برابر قانون و ممنوعیت شکنجه است.
«ایران بدون اعدام» را میتوان شرح تفصیلیتر بخش حقوقی و قضایی این برنامه دانست. برخلاف برخی آثار مریم رجوی که مجموعهای از سیاستهای مربوط به حکومت آینده را بررسی میکنند، این کتاب بر یک موضوع مشخص، یعنی لغو مجازات مرگ و اصلاح ساختار کیفری، تمرکز دارد.
دیدگاه کتاب دربارهٔ اسلام و قصاص
یکی از ویژگیهای کتاب، نقد اعدام و قصاص از موضعی است که خود را درون یک قرائت دموکراتیک و بردبار از اسلام تعریف میکند. رجوی استدلال میکند که پیام عفو و رحمت در اسلام با کاربرد حکومتی و اجباری قانون قصاص ناسازگار است.[۸]
در این برداشت، قوانینی که حکومت جمهوری اسلامی با عنوان احکام تغییرناپذیر شرعی معرفی میکند، محصول تفسیری حکومتی و بنیادگرایانه از دین هستند و میتوان آنها را بر اساس حقوق بشر و پویایی اجتهاد کنار گذاشت. این دیدگاه در دیگر آثار مریم رجوی، از جمله کتاب آزادی گوهر حقیقی اسلام، نیز مطرح شده است.
اعدام و سیاست منطقهای
صفحات پایانی متن سخنرانی، موضوع اعدام در ایران را به سیاست منطقهای جمهوری اسلامی پیوند میدهد. رجوی استدلال میکند که سکوت دولتهای خارجی در برابر سرکوب داخلی، حکومت ایران را برای مداخله در سوریه و عراق تشویق کرده است.[۱۵]
او حمایت حکومت ایران از بشار اسد را یکی از عوامل ادامهٔ جنگ سوریه و رشد جریانهای افراطی مانند داعش میداند. در نتیجه، کتاب توقف اعدامها، پایان سیاست مماشات و محدودکردن نفوذ جمهوری اسلامی در منطقه را اجزای یک سیاست واحد معرفی میکند.[۱۵]
این بخش بیش از موضوع خاص مجازات اعدام، به تحلیل سیاسی نویسنده از وضعیت خاورمیانه در سال ۲۰۱۵ اختصاص دارد و باید در زمینهٔ زمانی انتشار کتاب خوانده شود.
گزارش تصویری
بخش پایانی کتاب شامل تصاویری از کنفرانس و نمایشگاه نقض حقوق بشر در ایران است. در شرح تصاویر، از ادای احترام به کشتهشدگان راه آزادی، زنان اعدامشده و شکنجهشده، قربانیان قتلعام ۱۳۶۷، خانوادههای زندانیان سیاسی و اعدامشدگان و اعضای هیئتهای خارجی حاضر در برنامه یاد شده است.[۴]
تصاویری از مادر رضاییها، یادبود اعدامشدگان در خاوران، بزرگداشت شاهرخ زمانی و یاد قربانیان کُردستان و دیگر ملیتهای ایران نیز در این بخش دیده میشود. اجرای برنامهٔ موسیقی توسط هیئت هنری آلبانی و بازدید شخصیتهای شرکتکننده از نمایشگاه، پایانبخش کتاب است.[۴]
زبان و شیوهٔ نگارش
«ایران بدون اعدام» در قالب خطابهٔ سیاسی نوشته شده است. جملات کوتاه، پرسشهای مستقیم، تکرار عبارت «طرح ما برای آینده» و خطاب به دولتهای غربی از ویژگیهای بلاغی متن هستند.
کتاب پژوهش دانشگاهی یا بررسی تطبیقی نظامهای کیفری نیست و فاقد کتابنامه و ارجاعات تفصیلی است. دادههای مربوط به شمار اعدامها، قتلعام زندانیان سیاسی و وضعیت حقوق بشر عمدتاً در متن سخنرانی و از منظر نویسنده بیان شدهاند. بنابراین، اهمیت کتاب بیشتر در تبیین موضع رسمی مریم رجوی و مقاومت ایران دربارهٔ لغو اعدام و نظام قضایی آینده است.
اهمیت سیاسی و حقوق بشری
اهمیت «ایران بدون اعدام» در اعلام صریح لغو کامل مجازات مرگ، از سوی رئیسجمهور برگزیدهٔ شورای ملی مقاومت ایران، نهفته است. کتاب این مطالبه را از محدودهٔ اعتراض به اعدام زندانیان سیاسی فراتر میبرد و شامل محکومان جرایم عمومی، مواد مخدر و قصاص نیز میکند.
اثر همچنین نشان میدهد که در برنامهٔ پیشنهادی مقاومت ایران، لغو اعدام با مجموعهای از اصلاحات نهادی پیوند دارد: استقلال قوهٔ قضائیه، حق برخورداری از وکیل، اصل برائت، منع بازداشت خودسرانه، ممنوعیت شکنجه، آزادی عقیده و برابری شهروندان در برابر قانون.
در این چارچوب، «ایران بدون اعدام» هم سندی از مواضع حقوق بشری مقاومت ایران در سال ۱۳۹۴ و هم بیانیهای دربارهٔ فلسفهٔ مجازات در ایران آینده به شمار میرود.
گزیدهای از دیدگاههای کتاب
«طرح ما برای آینده، یک ایران بدون اعدام است.»[۱۲]
«طرح ما احیای دوستی و مدارا و بردباری است.»[۱۲]
«ما قانون قصاص را ضدانسانی میدانیم.»[۱۲]
«انگیزهٔ ما برای مقاومت تا پیروزی، کینه و انتقام نیست. انگیزهٔ ما عشق به آزادی و انسانیت است.»[۱۴]
جستارهای وابسته
- مریم رجوی
- طرح دهمادهای مریم رجوی برای آینده ایران
- شورای ملی مقاومت ایران
- سازمان مجاهدین خلق ایران
- مجازات اعدام در ایران
- قتلعام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷
- قانون قصاص
- شکنجه در جمهوری اسلامی ایران
- نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران
- زندانی سیاسی
- روز جهانی علیه مجازات اعدام
- میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی
- آزادی گوهر حقیقی اسلام
- کمپ لیبرتی
- شاهرخ زمانی
پیوند به بیرون
منابع
- ↑ مریم رجوی، ایران بدون اعدام، پاریس، ۱۸ مهر ۱۳۹۴، صص. ۵–۹.
- ↑ همان، صص. ۱۷–۲۰.
- ↑ همان، روی جلد و صفحهٔ عنوان.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ همان، صص. ۲۵–۳۷.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ همان، صص. ۵–۷.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ همان، صص. ۹–۱۰.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ همان، صص. ۱۰–۱۳.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ همان، صص. ۱۳–۱۵.
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، مادهٔ ۶.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ همان، صص. ۱۵–۱۶.
- ↑ ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ همان، صص. ۱۶–۱۷.
- ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ ۱۲٫۴ همان، صص. ۱۷–۱۹.
- ↑ ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ۱۳٫۲ همان، صص. ۱۸–۱۹.
- ↑ ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ همان، صص. ۱۹–۲۰.
- ↑ ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ همان، صص. ۲۱–۲۳.