رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران
| شناسنامه | |
|---|---|
| نام‌های دیگر | رئیس‌جمهور برگزیده شورای ملی مقاومت ایران، رئیس‌جمهور منتخب دوران انتقال، رئیس‌جمهور برگزیده برای انتقال حاکمیت به مردم ایران |
| حوزه | علوم سیاسی، گذار دموکراتیک، دولت موقت، اپوزیسیون ایران |
| خاستگاه | برنامه و مصوبات شورای ملی مقاومت ایران |
| اندیشه و تاریخ | |
| مفاهیم کلیدی | دولت موقت، دوران انتقال، حاکمیت مردم، انتخابات آزاد، مجلس مؤسسان، جمهوری دموکراتیک |
| جریان‌های مرتبط | مقاومت ایران، سازمان مجاهدین خلق ایران، گذار به دموکراسی، جمهوری دموکراتیک |
| تأثیرپذیرفته از | برنامهٔ دولت موقت شورای ملی مقاومت، مصوبات شورا، تجربهٔ انقلاب ضدسلطنتی و استقرار جمهوری اسلامی |
| تأثیرگذار بر | برنامهٔ سیاسی مقاومت ایران، برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی و طرح‌های مربوط به دوران انتقال |
| نقد و ارزیابی | |
رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران عنوان مقام سیاسی تعیین‌شده از سوی شورای ملی مقاومت ایران برای ادارهٔ دوران محدود انتقال پس از سرنگونی جمهوری اسلامی و پیش از تشکیل نهادهای دائمی برخاسته از انتخابات آزاد است. شورای ملی مقاومت در ۶ شهریور ۱۳۷۲، برابر با ۲۸ اوت ۱۹۹۳، مریم رجوی را به اتفاق آرای اعضای حاضر در اجلاس به این مقام برگزید. این مصوبه در ۳۰ مهر همان سال، برابر با ۲۲ اکتبر ۱۹۹۳، توسط مسعود رجوی، مسئول وقت شورا، به‌طور عمومی اعلام شد.[۱][۲]
این عنوان به معنای ریاست‌جمهوری در ساختار جمهوری اسلامی یا انتخاب در یک انتخابات عمومی در ایران نیست. رئیس‌جمهور برگزیده، منتخب شورای ملی مقاومت و نامزد این شورا برای هدایت قوهٔ اجرایی در دوران انتقال است. بر پایهٔ مصوبات شورا، مأموریت این مقام به انتقال حاکمیت به مردم، برگزاری انتخابات آزاد و تشکیل مجلس مؤسسان و قانونگذاری ملی محدود می‌شود و پس از انتخاب رئیس‌جمهوری جدید در چارچوب نظام آینده پایان می‌یابد.[۳]
شورای ملی مقاومت، انتخاب یک زن به این مقام را نمادی از نفی تبعیض جنسیتی و مقابله با دیدگاه زن‌ستیزانهٔ جمهوری اسلامی معرفی کرده است. در ادبیات مقاومت ایران، این مقام علاوه بر کارکرد اجرایی در دوران انتقال، نمایندهٔ برنامهٔ سیاسی شورا برای تأسیس یک جمهوری دموکراتیک، کثرت‌گرا، غیراتمی و مبتنی بر جدایی دین از دولت دانسته می‌شود.[۴]
تعریف و ماهیت مقام
مقام رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران بخشی از طرح شورای ملی مقاومت برای جلوگیری از خلأ سیاسی و اجرایی پس از سرنگونی جمهوری اسلامی است. این شورا معتقد است که یک انقلاب یا فروپاشی سیاسی، بدون وجود برنامه و ساختار انتقالی، ممکن است با آشفتگی، درگیری داخلی، مداخلهٔ خارجی یا استقرار شکلی تازه از استبداد روبه‌رو شود.
بر این اساس، رئیس‌جمهور برگزیده مسئولیت دائمی ادارهٔ کشور را بر عهده ندارد. این مقام برای دوره‌ای موقت پیش‌بینی شده است که طی آن باید شرایط انتقال قدرت به نهادهای منتخب مردم فراهم شود. تصمیم نهایی دربارهٔ قانون اساسی، ساختار نظام سیاسی، دولت و رئیس‌جمهوری آینده در اختیار مردم و نمایندگان منتخب آنان خواهد بود.
عنوان کامل این مقام در اسناد و ادبیات متأخر شورا «رئیس‌جمهور برگزیده شورای ملی مقاومت ایران برای دوران انتقال حاکمیت به مردم ایران» است. اصطلاح‌های کوتاه‌تر «رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت» و «رئیس‌جمهور منتخب دوران انتقال» نیز برای اشاره به همین جایگاه به کار می‌روند.
پیشینهٔ حقوقی و سیاسی
برنامهٔ دولت موقت
شورای ملی مقاومت ایران در ۳۰ تیر ۱۳۶۰، حدود یک ماه پس از آغاز مقاومت سراسری علیه جمهوری اسلامی، به ابتکار مسعود رجوی در تهران تأسیس شد. شورا هدف خود را تشکیل ائتلافی از نیروهای مخالف جمهوری اسلامی و ارائهٔ برنامه‌ای برای جایگزینی آن حکومت اعلام کرد.[۳]
در نیمهٔ دوم سال ۱۳۶۰، برنامهٔ شورای ملی مقاومت، اساسنامه، آیین‌نامهٔ داخلی و وظایف دولت موقت در مجموعه‌ای از اجلاس‌های شورا تصویب شد. بر اساس این اسناد، دولت موقت پس از سرنگونی جمهوری اسلامی تنها برای یک دورهٔ محدود فعالیت خواهد کرد و موظف است حداکثر ظرف ۶ ماه انتخابات آزاد برای تشکیل مجلس مؤسسان و قانونگذاری ملی برگزار کند.[۳]
پس از تشکیل مجلس مؤسسان، مأموریت شورای ملی مقاومت در جایگاه نهاد انتقالی پایان می‌یابد و دولت موقت استعفای خود را به مجلس ارائه می‌کند. مجلس مؤسسان مسئول تدوین قانون اساسی جمهوری جدید، تعیین دولت و قانونگذاری برای ادارهٔ کشور تا زمان تصویب قانون اساسی خواهد بود. مدت فعالیت این مجلس حداکثر ۲ سال تعیین شده است.[۳]
این چارچوب، پیش از انتخاب مریم رجوی تدوین شده بود و مبنای حقوقی ایجاد مقام رئیس‌جمهور برگزیده را فراهم کرد. بنابراین، این مقام در درون یک طرح انتقالی تعریف شده و اختیارات آن باید در ارتباط با دولت موقت، شورای ملی مقاومت و مجلس مؤسسان بررسی شود.
مصوبهٔ ۶ شهریور ۱۳۷۲
شورای ملی مقاومت در اجلاس ۶ شهریور ۱۳۷۲ مادهٔ ۷ اصلاحی، منضم به فصل اول برنامهٔ دولت موقت را تصویب کرد. در متن تاریخی مصوبه آمده بود که مقام ریاست‌جمهوری دوران انتقال بر عهدهٔ مریم رجوی قرار خواهد گرفت. این مصوبه به اتفاق آرای اعضای حاضر در اجلاس تصویب شد.[۱]
مصوبه سه موضوع اصلی را تعیین کرد:
- زمان اعلام عمومی انتخاب بر عهدهٔ مسئول شورای ملی مقاومت قرار گرفت؛
- مریم رجوی باید به‌محض تصدی عملی ریاست‌جمهوری در ایران از همهٔ مسئولیت‌های سازمانی خود کناره‌گیری کند؛
- مأموریت او پس از تشکیل مجلس مؤسسان و قانونگذاری ملی، تصویب ساختار جدید ریاست‌جمهوری و انتخاب رئیس‌جمهوری جدید ایران پایان می‌یابد.[۱]
متن مصوبهٔ سال ۱۳۷۲ از عبارت تاریخی «ریاست‌جمهوری دموکراتیک اسلامی ایران» استفاده می‌کرد. در ادبیات بعدی شورای ملی مقاومت، با برجسته‌شدن اصل جدایی دین و دولت و هدف برپایی جمهوری دموکراتیک، عنوان «رئیس‌جمهور برگزیده شورا برای دوران انتقال حاکمیت به مردم» به عنوان رایج این مقام تبدیل شد.
اعلام عمومی در ۳۰ مهر
اگرچه انتخاب در ۶ شهریور ۱۳۷۲ صورت گرفت، مصوبه در ۳۰ مهر همان سال رسماً اعلام شد. مسعود رجوی در اطلاعیه‌ای خطاب به مردم ایران، انتخاب مریم رجوی را اعلام و آن را تصمیمی تاریخی از سوی مقاومت ایران توصیف کرد.[۲]
در اطلاعیهٔ ۳۰ مهر آمده بود:
«مصوبه شورای ملی مقاومت درباره انتخاب خانم مریم رجوی به‌عنوان رئیس‌جمهور آینده کشور را به استحضار می‌رسانم.»[۲]
از آن زمان، ۳۰ مهر در تقویم سیاسی مقاومت ایران به‌عنوان سالروز معرفی رئیس‌جمهور برگزیده گرامی داشته می‌شود. به همین دلیل، برخی منابع از ۳۰ مهر به‌عنوان «روز انتخاب» یاد می‌کنند؛ هرچند از نظر دقیق تاریخی، مصوبه در ۶ شهریور تصویب و در ۳۰ مهر اعلام عمومی شد.
شیوهٔ انتخاب
رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران از طریق انتخابات عمومی در داخل کشور انتخاب نشده است. مرجع انتخاب‌کنندهٔ این مقام، شورای ملی مقاومت ایران است. هر عضو شورا در تصمیم‌گیری‌های آن دارای رأی است و انتخاب مریم رجوی، بر اساس گزارش شورا، به اتفاق آرای اعضای حاضر صورت گرفت.[۱]
ازاین‌رو، عبارت «برگزیده» در این عنوان به معنای برگزیده‌شدن از سوی شورای ملی مقاومت است. مشروعیت این مقام از مصوبات و برنامهٔ شورا ناشی می‌شود و با مشروعیت رئیس‌جمهوری که باید در آینده مستقیماً یا مطابق قانون اساسی جدید با رأی مردم انتخاب شود، تفاوت دارد.
شورا مأموریت رئیس‌جمهور برگزیده را فراهم‌کردن شرایط اعمال حاکمیت مردم می‌داند، نه جایگزین‌کردن تصمیم شورا با رأی عمومی. مطابق این دیدگاه، مردم ایران باید در انتخابات آزاد دربارهٔ نمایندگان مجلس مؤسسان، قانون اساسی و مقام‌های دائمی کشور تصمیم بگیرند.
دارندهٔ مقام
مریم رجوی نخستین و تاکنون تنها دارندهٔ عنوان رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران است. او در ۶ شهریور ۱۳۷۲ از سوی شورای ملی مقاومت برای این مقام انتخاب شد و انتخابش در ۳۰ مهر همان سال به‌طور عمومی اعلام گردید.[۵]
مریم رجوی پیش از انتخاب به این مقام، از اعضای رهبری سازمان مجاهدین خلق ایران بود. او در سال ۱۳۶۴ به‌عنوان هم‌ردیف مسئول اول و در سال ۱۳۶۸ به‌عنوان مسئول اول سازمان معرفی شد. در مرداد ۱۳۷۲ شورای رهبری سازمان مجاهدین، متشکل از زنان، اعلام شد و در شهریور همان سال فهیمه اروانی مسئولیت اول سازمان را بر عهده گرفت.[۶]
مریم رجوی پس از ابلاغ مصوبهٔ شورا اعلام کرد برای کسب آمادگی جهت وظایف جدید و کمک به سازمان‌دهی دولت آینده، از مسئولیت اول سازمان مجاهدین و جانشینی فرمانده کل ارتش آزادی‌بخش ملی ایران کناره‌گیری می‌کند.[۷]
بااین‌حال، بند دوم مصوبهٔ شورا تصریح می‌کند که کناره‌گیری از همهٔ مسئولیت‌های سازمانی باید به‌محض تصدی عملی ریاست‌جمهوری در ایران انجام شود. این بند با هدف تفکیک مقام اجرایی دوران انتقال از مسئولیت‌های حزبی و سازمانی در نظر گرفته شده است.[۱]
زمان آغاز مأموریت
انتخاب مریم رجوی در سال ۱۳۷۲ به‌معنای آغاز حکومت یا تصدی عملی ریاست‌جمهوری در ایران نبود. مأموریت اجرایی رئیس‌جمهور برگزیده، بر اساس برنامهٔ شورا، پس از سرنگونی جمهوری اسلامی و آغاز دوران انتقال فعال می‌شود.
پیش از آن مرحله، رئیس‌جمهور برگزیده وظایف سیاسی و نمایندگی شورا را بر عهده دارد؛ از جمله:
- معرفی برنامه و اهداف شورای ملی مقاومت؛
- هدایت فعالیت‌های سیاسی و بین‌المللی شورا؛
- ارائهٔ برنامهٔ دوران انتقال؛
- گفت‌وگو با دولت‌ها، پارلمان‌ها و نهادهای بین‌المللی؛
- دفاع از حقوق‌بشر و حقوق زنان در ایران؛
- معرفی جایگزین سیاسی جمهوری اسلامی؛
- آماده‌سازی ساختارها و سیاست‌های دولت موقت.
بنابراین، باید میان «انتخاب برای مقام» و «تصدی عملی مقام در ایران» تمایز گذاشت. مصوبهٔ سال ۱۳۷۲ مرحلهٔ نخست را انجام داده، اما اجرای کامل وظایف حکومتی به تغییر نظام سیاسی ایران وابسته است.
مدت مأموریت
دورهٔ ریاست‌جمهوری برگزیده از نظر زمانی دائمی یا نامحدود نیست. مأموریت این مقام با تحقق مراحل زیر پایان می‌یابد:
- سرنگونی جمهوری اسلامی و آغاز دوران انتقال؛
- تشکیل دولت موقت؛
- برگزاری انتخابات آزاد حداکثر ظرف ۶ ماه؛
- تشکیل مجلس مؤسسان و قانونگذاری ملی؛
- تعیین ساختار نظام سیاسی جدید؛
- تدوین و تصویب قانون اساسی جمهوری آینده؛
- انتخاب رئیس‌جمهوری جدید ایران طبق سازوکار قانونی مصوب.
مریم رجوی نیز در پاسخ به پرسش‌هایی دربارهٔ آیندهٔ سیاسی خود گفته است که این مسئولیت مأموریتی محدود است و پس از تشکیل مجلس مؤسسان، تصویب قانون اساسی و انتخاب رئیس‌جمهوری جدید پایان می‌یابد.[۸]
وظایف رئیس‌جمهور برگزیده
شرح کامل اختیارات رئیس‌جمهور برگزیده باید همراه با برنامهٔ دولت موقت و مصوبات شورای ملی مقاومت خوانده شود. مهم‌ترین وظایف اعلام‌شده یا استنباط‌شده از این اسناد عبارت‌اند از:
ادارهٔ قوهٔ اجرایی در دوران انتقال
رئیس‌جمهور برگزیده در صورت آغاز دوران انتقال، مسئول هدایت سیاسی دولت موقت خواهد بود. این دولت باید خدمات عمومی، نظم اداری و امنیت شهروندان را حفظ و از فروپاشی دستگاه‌های ضروری کشور جلوگیری کند.
فراهم‌کردن انتخابات آزاد
مهم‌ترین وظیفهٔ دولت موقت، برگزاری انتخابات آزاد برای مجلس مؤسسان و قانونگذاری ملی حداکثر ظرف ۶ ماه است. آزادی احزاب، رسانه‌ها، اجتماعات و فعالیت انتخاباتی پیش‌شرط این انتخابات خواهد بود.[۳]
انتقال حاکمیت
رئیس‌جمهور برگزیده و دولت موقت باید پس از تشکیل مجلس مؤسسان، قدرت را به نمایندگان منتخب مردم واگذار کنند. هدف اعلام‌شده، انتقال حاکمیت است، نه حفظ دائمی قدرت در دست شورا یا دولت موقت.
حفظ آزادی‌ها و حقوق‌بشر
برنامهٔ شورا بر آزادی زندانیان سیاسی، ممنوعیت شکنجه، لغو سانسور، رعایت حقوق فردی و اجتماعی و انحلال نهادهای سرکوبگر تأکید دارد. رئیس‌جمهور برگزیده مسئول اجرای این سیاست‌ها در دوران انتقال خواهد بود.
جلوگیری از انتقام‌گیری و بی‌نظمی
یکی دیگر از مسئولیت‌های دولت انتقالی، جلوگیری از مجازات‌های خودسرانه، انتقام‌گیری شخصی و هرج‌ومرج است. رسیدگی به اتهام‌های مقام‌های جمهوری اسلامی باید از طریق دستگاه قضایی مستقل و بر پایهٔ دادرسی عادلانه صورت گیرد.
حفظ تمامیت ارضی و حقوق ملیت‌ها
شورای ملی مقاومت هم‌زمان بر حفظ تمامیت ارضی ایران و رفع ستم مضاعف از ملیت‌ها تأکید کرده است. طرح خودمختاری کردستان ایران یکی از اسناد مصوب شورا در این زمینه است.[۳]
رابطه با شورای ملی مقاومت
رئیس‌جمهور برگزیده بخشی از ساختار شورای ملی مقاومت است و انتخاب و مأموریت او بر مصوبات شورا استوار است. شورا تا زمان تشکیل مجلس مؤسسان، نقش نهاد قانونگذاری و ناظر بر دولت موقت را برای خود در نظر گرفته است.
از این منظر، رئیس‌جمهور برگزیده صاحب اختیارات نامحدود نیست و باید در چارچوب برنامه، اساسنامه و مصوبات شورا عمل کند. کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت نیز به‌عنوان هسته‌های تخصصی ادارهٔ وزارتخانه‌ها و نهادهای دولت موقت معرفی شده‌اند.
با تشکیل مجلس مؤسسان، نقش انتقالی شورای ملی مقاومت پایان می‌یابد. در نتیجه، مبنای نهادی مقام رئیس‌جمهور برگزیده نیز جای خود را به ساختارهایی می‌دهد که مجلس منتخب مردم تعیین خواهد کرد.
رابطه با سازمان مجاهدین خلق ایران
سازمان مجاهدین خلق ایران مهم‌ترین سازمان عضو شورای ملی مقاومت است، اما مقام رئیس‌جمهور برگزیده از نظر رسمی مقامی متعلق به شورا و نه سازمان مجاهدین است. مریم رجوی نیز برای پذیرش این جایگاه از مسئولیت اول سازمان کناره‌گیری کرد.
این تفکیک با هدف فراسازمانی‌کردن مقام رئیس‌جمهور برگزیده انجام گرفت. مطابق روایت شورای ملی مقاومت، رئیس‌جمهور دوران انتقال باید نماد وحدت و حاکمیت همهٔ مردم ایران باشد و صرفاً نمایندهٔ یک حزب یا سازمان سیاسی محسوب نشود.[۷]
برنامهٔ سیاسی
مبنای اولیهٔ مأموریت رئیس‌جمهور برگزیده، برنامه و مصوبات شورای ملی مقاومت بود. در سال‌های بعد، مریم رجوی دیدگاه‌های خود دربارهٔ ایران آینده را در سخنرانی‌ها، مصاحبه‌ها و کتاب‌های مختلف گسترش داد.
این دیدگاه‌ها در سال ۱۳۹۲ در قالب برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی صورت‌بندی شد. برنامهٔ ۱۰ ماده‌ای متن مصوبهٔ سال ۱۳۷۲ نیست، بلکه صورت‌بندی متأخرتر برنامهٔ سیاسی رئیس‌جمهور برگزیده برای دوران انتقال و ایران آینده است.[۹]
اصول محوری این برنامه عبارت‌اند از:
- برپایی جمهوری مبتنی بر رأی عمومی و پلورالیسم سیاسی؛
- آزادی بیان، احزاب، اجتماعات، مطبوعات و اینترنت؛
- رعایت اعلامیه جهانی حقوق بشر؛
- ممنوعیت شکنجه و لغو مجازات اعدام؛
- جدایی دین از دولت و آزادی ادیان و مذاهب؛
- برابری کامل زنان و مردان؛
- استقلال دستگاه قضایی؛
- رفع ستم مضاعف از ملیت‌های ایرانی؛
- عدالت اجتماعی و فرصت‌های برابر اقتصادی؛
- حفاظت از محیط‌زیست؛
- ایران غیراتمی و عاری از سلاح‌های کشتارجمعی.[۹]
جایگاه زنان
انتخاب مریم رجوی به‌عنوان رئیس‌جمهور برگزیده، از دید مقاومت ایران، تنها یک تصمیم تشکیلاتی نبود؛ بلکه اقدامی سیاسی و فرهنگی در برابر تبعیض سازمان‌یافته علیه زنان محسوب می‌شد.
در جمهوری اسلامی، زنان با محدودیت‌های قانونی و عملی در حوزه‌هایی چون پوشش، خانواده، اشتغال، قضاوت و دستیابی به مناصب عالی سیاسی روبه‌رو هستند. شورای نگهبان نیز تاکنون هیچ زن نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری را تأیید صلاحیت نکرده است.
شورای ملی مقاومت انتخاب یک زن در سال ۱۳۷۲ را بیانگر این اصل دانست که زنان باید نه‌تنها از حقوق برابر برخوردار باشند، بلکه در رهبری سیاسی نیز مشارکت برابر داشته باشند. این دیدگاه بعدها در طرح آزادی‌ها و حقوق زنان و مادهٔ پنجم برنامهٔ ۱۰ ماده‌ای مریم رجوی انعکاس یافت.
مریم رجوی در کتاب‌هایی مانند زنان نیروی تغییر، اسلام، زنان و برابری، زنان در رهبری سیاسی و نه حجاب اجباری، نه دین اجباری، نه حکومت اجباری، رهایی زنان را با دموکراسی، مقابله با بنیادگرایی و تغییر ساختارهای قدرت مرتبط دانسته است.[۴]
تفاوت با رئیس‌جمهور آیندهٔ ایران
رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت و رئیس‌جمهور آیندهٔ ایران دو مقام یکسان نیستند. اولی برای ادارهٔ مرحلهٔ انتقال از سوی شورای ملی مقاومت تعیین شده است؛ دومی باید مطابق قانون اساسی جدید و با رأی مردم انتخاب شود.
شورای ملی مقاومت از پیش تعیین نکرده است که مریم رجوی پس از پایان دوران انتقال نامزد ریاست‌جمهوری دائمی خواهد بود. در اسناد شورا، مأموریت او با انتخاب رئیس‌جمهوری جدید خاتمه می‌یابد. بنابراین، ادامهٔ حضور او در هر مقام سیاسی پس از دوران انتقال، نیازمند سازوکارهای قانونی و انتخاباتی نظام آینده خواهد بود.
فعالیت پیش از آغاز دوران انتقال
مریم رجوی در جایگاه رئیس‌جمهور برگزیده، پیش از آغاز عملی دوران انتقال، فعالیت‌های خود را بر معرفی برنامهٔ مقاومت، جلب حمایت بین‌المللی و دفاع از حقوق مردم ایران متمرکز کرده است.
از جملهٔ این فعالیت‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- سخنرانی در پارلمان‌ها و کنفرانس‌های بین‌المللی؛
- دیدار با مقام‌های کنونی و پیشین کشورها؛
- ارائهٔ برنامهٔ ۱۰ ماده‌ای؛
- دفاع از لغو اعدام و ممنوعیت شکنجه؛
- حمایت از جنبش دادخواهی قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷؛
- دفاع از برابری زنان؛
- مخالفت با بنیادگرایی دینی؛
- افشای برنامهٔ هسته‌ای جمهوری اسلامی؛
- حمایت از قیام‌ها و اعتراض‌های مردم ایران؛
- هدایت کارزارهای بین‌المللی برای حفاظت از اعضای مجاهدین در اشرف و لیبرتی.[۴]
شورای ملی مقاومت این فعالیت‌ها را بخشی از آماده‌سازی سیاسی و دیپلماتیک برای دوران انتقال معرفی می‌کند.
بازتاب بین‌المللی
پس از انتقال مریم رجوی به فرانسه، فعالیت‌های بین‌المللی شورای ملی مقاومت گسترش یافت. او در نشست‌های پارلمانی، گردهمایی‌های ایرانیان و کنفرانس‌های مربوط به ایران شرکت کرد و برنامهٔ مقاومت برای آیندهٔ کشور را تشریح نمود.
در سال‌های بعد، گروه‌هایی از نمایندگان پارلمان‌ها، مقام‌های پیشین دولتی، حقوقدانان، مدافعان حقوق‌بشر و شخصیت‌های سیاسی از برنامهٔ ۱۰ ماده‌ای او حمایت کردند. شورای ملی مقاومت این حمایت‌ها را نشانهٔ شناسایی سیاسی برنامهٔ جایگزین دموکراتیک می‌داند.
اعلام دولت موقت در سال ۱۴۰۴
در ۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶، برابر با ۹ اسفند ۱۴۰۴، دبیرخانهٔ شورای ملی مقاومت از دولت موقت برای انتقال حاکمیت به مردم ایران و برپایی جمهوری دموکراتیک بر اساس برنامهٔ ۱۰ ماده‌ای مریم رجوی سخن گفت.[۱۰]
در این اعلامیه، برنامهٔ دولت موقت شامل حاکمیت مردم، آزادی احزاب و مطبوعات، انحلال نهادهای سرکوبگر، رعایت حقوق‌بشر، لغو اعدام، جدایی دین و دولت، برابری زنان، استقلال قوهٔ قضاییه، حقوق ملیت‌ها، عدالت اقتصادی، حفاظت از محیط‌زیست و ایران غیراتمی عنوان شد.[۱۰]
این اعلام، در روایت شورا، مرحله‌ای در تکمیل ساختار انتقالی است که برنامهٔ اولیهٔ آن در سال ۱۳۶۰ تصویب و مقام رئیس‌جمهور برگزیدهٔ آن در سال ۱۳۷۲ تعیین شده بود. بااین‌حال، اجرای حکومتی این ساختار همچنان به پایان حاکمیت جمهوری اسلامی و آغاز دوران انتقال وابسته است.
دیدگاه شورای ملی مقاومت
شورای ملی مقاومت مقام رئیس‌جمهور برگزیده را نماد وجود یک جایگزین سازمان‌یافته و دارای برنامه معرفی می‌کند. از دید این شورا، تجربهٔ انقلاب ۱۳۵۷ نشان داد که سرنگونی یک دیکتاتوری بدون وجود آلترناتیو دموکراتیک و برنامهٔ روشن می‌تواند به استقرار دیکتاتوری دیگری منجر شود.
بر پایهٔ این تحلیل، معرفی رئیس‌جمهور برگزیده و دولت موقت با هدف پاسخ‌دادن به پرسش‌های مربوط به فردای سرنگونی انجام شده است: چه نهادی مسئول ادارهٔ موقت کشور خواهد بود، انتخابات چگونه برگزار می‌شود، قدرت چه زمانی واگذار خواهد شد و چه اصولی بر دورهٔ انتقال حاکم خواهد بود.
شورا انتخاب مریم رجوی را همچنین چالشی علیه دو الگوی استبداد سلطنتی و دینی می‌داند و آن را با شعارهای نه شاه نه شیخ، زن مقاومت آزادی و جمهوری دموکراتیک پیوند می‌دهد.
جایگاه کنونی
تا مهر ۱۴۰۵، مریم رجوی همچنان با عنوان رئیس‌جمهور برگزیده شورای ملی مقاومت برای دوران انتقال حاکمیت به مردم ایران معرفی می‌شود. او در این جایگاه ریاست نشست‌های شورا را بر عهده دارد و برنامهٔ سیاسی مقاومت را در عرصهٔ داخلی و بین‌المللی نمایندگی می‌کند.[۱۱]
مأموریت اجرایی و حکومتی این مقام هنوز آغاز نشده است؛ زیرا شرط آغاز آن، سرنگونی جمهوری اسلامی و شروع رسمی دوران انتقال است. فعالیت کنونی رئیس‌جمهور برگزیده ماهیتی سیاسی، تشکیلاتی، برنامه‌ای و بین‌المللی دارد.
گاه‌شمار
| تاریخ | رویداد |
|---|---|
| ۳۰ تیر ۱۳۶۰ | تأسیس شورای ملی مقاومت ایران |
| نیمهٔ دوم ۱۳۶۰ | تصویب برنامه، اساسنامه و وظایف دولت موقت |
| ۱۴ مرداد ۱۳۷۲ | معرفی شورای رهبری سازمان مجاهدین خلق ایران |
| ۶ شهریور ۱۳۷۲ | انتخاب مریم رجوی به‌عنوان رئیس‌جمهور برگزیده دوران انتقال |
| شهریور ۱۳۷۲ | کناره‌گیری مریم رجوی از مسئولیت اول سازمان مجاهدین و انتخاب فهیمه اروانی |
| ۳۰ مهر ۱۳۷۲ | اعلام عمومی مصوبهٔ انتخاب رئیس‌جمهور برگزیده |
| ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۵ | گسترش فعالیت‌های سیاسی و بین‌المللی رئیس‌جمهور برگزیده در اروپا |
| ۲۲ تیر ۱۳۹۲ | ارائهٔ مدون برنامهٔ ۱۰ ماده‌ای مریم رجوی |
| ۹ اسفند ۱۴۰۴ | اعلام دولت موقت شورای ملی مقاومت بر مبنای برنامهٔ ۱۰ ماده‌ای |
| مهر ۱۴۰۵ | تداوم مسئولیت مریم رجوی به‌عنوان رئیس‌جمهور برگزیده شورا |
جستارهای وابسته
- مریم رجوی
- مسعود رجوی
- شورای ملی مقاومت ایران
- سازمان مجاهدین خلق ایران
- ۳۰ مهر؛ روز انتخاب مریم رجوی
- دولت موقت
- دوران انتقال
- مجلس مؤسسان
- برنامه ده‌ماده‌ای مریم رجوی
- جمهوری دموکراتیک
- آلترناتیو دموکراتیک
- کمیسیون‌های شورای ملی مقاومت
- جبهه همبستگی ملی
- جدایی دین از دولت
- لغو مجازات اعدام
- زن مقاومت آزادی
- نه شاه نه شیخ
- ارتش آزادی‌بخش ملی ایران
منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ شورای ملی مقاومت ایران، «مصوبهٔ ۶ شهریور ۱۳۷۲ شورای ملی مقاومت ایران»، وبگاه سازمان مجاهدین خلق ایران.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ سازمان مجاهدین خلق ایران، «۳۰ مهر ۱۳۷۲؛ مریم رجوی رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران»، رویدادهای تاریخی.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ «شورای ملی مقاومت ایران»، وبگاه مریم رجوی.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ «زندگی‌نامه مریم رجوی»، وبگاه مریم رجوی.
- ↑ «مریم رجوی؛ رئیس‌جمهور برگزیده مقاومت ایران»، وبگاه رهبری مقاومت ایران.
- ↑ سازمان مجاهدین خلق ایران، «تاریخچه سازمان مجاهدین خلق ایران».
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ «شورای ملی مقاومت ایران؛ آلترناتیو دموکراتیک فاشیسم مذهبی»، وبگاه سازمان مجاهدین خلق ایران.
- ↑ مریم رجوی، نه حجاب اجباری، نه دین اجباری، نه حکومت اجباری، ص ۶۰.
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ «آشنایی با برنامهٔ ۱۰ ماده‌ای مریم رجوی»، وبگاه سازمان مجاهدین خلق ایران.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ شورای ملی مقاومت ایران، “Announcement of the Provisional Government by the National Council of Resistance of Iran”، ۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶.
- ↑ «اجلاس شورای ملی مقاومت ایران ـ ۱۴۰۴»، وبگاه مریم رجوی.