مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران

مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران
آرم سازمان مجاهدین خلق ایران
متصدی کنونی مهناز میمنت از ۱۵ شهریور ۱۴۰۵
تشکیلات سازمان مجاهدین خلق ایران
لقب	مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران
نامزدکننده	اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران در یک فرایند انتخاباتی سه‌مرحله‌ای
مدت دوره	دو سال؛ قابل تمدید توسط شورای مرکزی
بنیان‌گذار	محمد حنیف‌نژاد، سعید محسن و علی اصغر بدیع زادگان
نخستین دارنده	محمد حنیف‌نژاد
جانشینی	بدری پورطباخ و نرگس عضدانلو (معاونان ارشد)
حقوق	داوطلبانه
وب‌گاه	https://www.mojahedin.org/

مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران عنوان بالاترین مسئولیت اجرایی و تشکیلاتی در سازمان مجاهدین خلق ایران است. این جایگاه از نظر کارکرد سازمانی با مقام «دبیرکل» در بسیاری از احزاب و سازمان‌های سیاسی مقایسه می‌شود؛ مقامی که در تشکل‌های مختلف ممکن است «دبیر اول»، «رئیس دفتر سیاسی»، «رئیس کمیتهٔ مرکزی»، «رئیس هیئت اجرایی» یا «رئیس کمیتهٔ اجرایی» نامیده شود.

مسئول اول در سازمان مجاهدین بالاترین مسئولیت اجرایی و تشکیلاتی را بر عهده دارد و باید در قبال عملکرد سازمان، اجرای خط‌مشی‌ها و برنامه‌ها و ادارهٔ نهادهای تحت مسئولیت خود به شورای مرکزی پاسخ‌گو باشد. منابع سازمان مجاهدین این جایگاه را بیش از آنکه برخوردار از امتیاز یا اقتدار شخصی بدانند، متضمن مسئولیت، تعهد و پاسخ‌گویی بیشتر معرفی می‌کنند.

نخستین مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران محمد حنیف‌نژاد، از بنیان‌گذاران این سازمان، بود. پس از اعدام بنیان‌گذاران سازمان در سال ۱۳۵۱، مسعود رجوی در مقاطع بعدی مسئولیت هدایت سازمان را بر عهده گرفت.

از ۲۶ مهر ۱۳۶۸، با قرارگرفتن مریم رجوی در جایگاه مسئول اول، زنان به‌تدریج مسئولیت این جایگاه را بر عهده گرفتند. از سال ۱۳۷۲ نیز انتخاب مسئول اول به‌صورت دوره‌ای و در یک فرایند سه‌مرحله‌ای دنبال شد. از مریم رجوی تا مهناز میمنت، ده زن در دوره‌های مختلف به‌عنوان مسئول اول سازمان مجاهدین فعالیت کرده‌اند.

مسئول اول کنونی سازمان مجاهدین خلق ایران مهناز میمنت است. او در ۱۵ شهریور ۱۴۰۵، پس از برگزاری سه مرحله رأی‌گیری با مشارکت اعضای سازمان در هفت کشور، جانشین زهرا مریخی شد.

مفهوم مسئول اول

عنوان «مسئول اول» در سازمان مجاهدین خلق ایران از نظر جایگاه تشکیلاتی معادل عنوان «دبیرکل» در بسیاری از احزاب سیاسی است. با این حال، سازمان مجاهدین میان مفهوم «مسئولیت» و برخورداری از امتیاز یا اقتدار فردی تمایز قائل می‌شود. بر اساس توضیح رسمی این سازمان، مسئول اول کسی است که بیشترین وظیفه را در پیشبرد سازمان، اجرای خطوط و برنامه‌ها و پاسخ‌گویی دربارهٔ عملکرد آن بر عهده دارد.

در این تعریف، مسئول اول باید پیش از دیگر اعضا پاسخ‌گوی نتایج مثبت و منفی فعالیت‌های سازمان به شورای مرکزی و سایر نهادهای تشکیلاتی باشد. از همین رو، استفاده از عبارت «مسئول اول» به‌جای «رهبر»، «رئیس» یا «دبیرکل»، ناظر بر تأکید سازمان بر مسئولیت‌پذیری و پاسخ‌گویی در این جایگاه است.

مسئول اول یا دبیرکل

سازمان مجاهدین خلق ایران در سال‌های نخست فعالیت خود دارای نهادهایی مانند کمیتهٔ مرکزی و دفتر سیاسی بود. با این حال، شناخته‌شده‌ترین چهرهٔ هدایت‌کنندهٔ سازمان «مسئول اول» نامیده می‌شد. این عنوان در دورهٔ مبارزهٔ مخفی سازمان، به‌دلیل ملاحظات امنیتی، عموماً برای افکار عمومی شناخته‌شده نبود و تنها شماری از مسئولان رده‌بالای سازمان از هویت مسئول اول اطلاع داشتند.

با سقوط حکومت پهلوی در سال ۱۳۵۷ و علنی‌شدن فعالیت نیروهایی که پیش از آن به‌صورت مخفی مبارزه می‌کردند، ساختار مسئولیت در سازمان مجاهدین نیز بیشتر در معرض شناخت عمومی قرار گرفت. در سال‌های بعد، عنوان مسئول اول و سازوکار انتخاب آن به شکل کنونی درآمد.

اصطلاح «مسئول اول» را مسعود رجوی در یکی از سخنرانی‌های خود دربارهٔ محمد حنیف‌نژاد به کار برد. او حنیف‌نژاد را «معلم، مربی، مرشد و مسئول اول» خود و همهٔ مجاهدین توصیف کرد.

موقعیت مسئول اول در سازمان مجاهدین خلق ایران

قرارگرفتن در جایگاه مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران، بر اساس تعریف و آیین‌نامهٔ داخلی این سازمان، اختیارات فراقانونی یا اقتدار شخصی به فرد منتخب نمی‌دهد. سازمان مجاهدین اعلام کرده است که اعضای آن، از مسئول اول تا اعضای جدید، از امکانات معیشتی یکسان برخوردارند و برای مسئول اول امکانات رفاهی یا زندگی خصوصی ویژه‌ای در نظر گرفته نمی‌شود.

هر عضو متناسب با مسئولیت اجرایی خود از امکانات ضروری برای انجام کار برخوردار می‌شود. بر اساس توضیح رسمی سازمان، مسئول اول نیز دربارهٔ موضوعات سیاسی، تشکیلاتی، استقراری و لجستیکی به‌تنهایی تصمیم‌گیری نمی‌کند و تصمیم‌ها در نشست‌های جمعی و در چارچوب اصل سانترالیسم دموکراتیک بررسی و تعیین می‌شوند.

منابع سازمان مجاهدین مسئول اول‌شدن را نه برخورداری از امتیاز مادی، بلکه پذیرش کار بیشتر، تعهد سنگین‌تر و حسابرسی افزون‌تر معرفی کرده‌اند. مسئول اول نیز همراه با دیگر اعضا زندگی می‌کند و مسئولیت او در چارچوب مقررات و نهادهای تشکیلاتی سازمان تعریف می‌شود.

هر مجاهد یک مسئول اول

عبارت «هر مجاهد یک مسئول اول» از عبارت‌های شناخته‌شده در ادبیات تشکیلاتی سازمان مجاهدین خلق ایران است. مقصود از این عبارت آن است که هر عضو باید در برابر مسائل و وظایف سازمان، خود را به‌اندازهٔ مسئول اول پاسخ‌گو و مسئول بداند.

این عبارت همچنین بر این دیدگاه استوار است که اگر یکی از اعضای سازمان در موقعیتی به‌تنهایی قرار گیرد، باید بتواند به‌عنوان نمایندهٔ ارزش‌ها و خط‌مشی‌های سازمان عمل کند و ظرفیت تشکیل هستهٔ اولیهٔ یک تشکیلات را داشته باشد. بر همین اساس، اعضا باید صلاحیت‌های تشکیلاتی، سیاسی و ایدئولوژیک لازم را برای قبول مسئولیت‌های بالاتر کسب کنند.

سازمان مجاهدین در فاصلهٔ تأسیس در سال ۱۳۴۴ تا ضربهٔ گستردهٔ ساواک در سال ۱۳۵۰، بخش مهمی از فعالیت خود را به آموزش و تربیت کادرهای همه‌جانبه اختصاص داد. هدف این شیوه، گسترش توان هدایت تشکیلات و فراهم‌کردن امکان جایگزینی مسئولان در شرایط بازداشت، سرکوب یا از میان رفتن اعضای رهبری بود.

انتخاب مسئول اول در سازمان مجاهدین خلق ایران

مسئول اول سازمان مجاهدین طی یک فرایند انتخاباتی سراسری در سه مرحله، موسوم به «سه شور»، انتخاب می‌شود. این فرایند شورای مرکزی، مسئولان و کادرها و در مرحلهٔ نهایی مجموعهٔ اعضای در دسترس سازمان را در بر می‌گیرد.

در انتخابات سال ۱۴۰۵، رأی‌گیری‌های مرحلهٔ نخست و دوم به‌صورت مخفی و با برگه‌های بدون نام انجام شد. در مرحلهٔ سوم، اعضای حاضر با بلندکردن دست رأی دادند و اعضایی که امکان حضور مستقیم نداشتند، رأی خود را از راه‌های مناسب دیگر اعلام کردند.

شور اول

در شور اول، شورای مرکزی سازمان مجاهدین در نشستی با حضور اعضای خود، نامزدهای مسئولیت اول را انتخاب و به شور دوم معرفی می‌کند. جلسه به فراخوان و ریاست مسئول شورای مرکزی برگزار می‌شود.

تمام اعضای شورای مرکزی می‌توانند خود یا عضو دیگری را برای مسئولیت اول نامزد کنند. رأی‌گیری با برگه‌های بدون نام، به‌صورت مخفی و زیر نظر نهاد پرسنلی و مسئولان اداره‌کنندهٔ جلسه انجام می‌شود.

بر پایهٔ گزارش سازمان مجاهدین از دوره‌های مختلف، معمولاً نامزدها خود را برای این جایگاه معرفی نکرده‌اند و اعضای دیگر آنان را نامزد کرده‌اند. همچنین نامزدها در بحث‌های انتخاباتی، صلاحیت دیگر نامزدها را توضیح داده و گاه اعضا را به رأی‌دادن به نامزد دیگری دعوت کرده‌اند. ازاین‌رو، رقابت و تبلیغات انتخاباتی فردی به شکل متداول در برخی احزاب در این فرایند وجود ندارد.

در شور نخست انتخابات سال ۱۴۰۵، مهناز میمنت، بدری پورطباخ و نرگس عضدانلو نامزد شدند. میمنت ۵۶ درصد، پورطباخ ۲۴ درصد و عضدانلو ۲۰ درصد آرا را به دست آوردند. پس از اعلام نتایج، پورطباخ و عضدانلو اعلام کردند که در مرحلهٔ بعد به مهناز میمنت رأی خواهند داد.

شور دوم

در شور دوم، نامزدهای برآمده از مرحلهٔ نخست در معرض رأی مسئولان و کادرهای بخش‌های مختلف سازمان قرار می‌گیرند. در این مرحله نیز امکان معرفی نامزد دیگر وجود دارد و برگزاری نشست‌ها بر عهدهٔ شورای مرکزی و نهادهای پرسنلی مسئول انتخابات است.

رأی‌گیری شور دوم به‌صورت مکتوب، مخفی و بدون ثبت نام رأی‌دهنده انجام می‌شود و نامزد یا نامزدهای نهایی به شور سوم راه می‌یابند.

مهناز میمنت در شور دوم انتخابات سال ۱۴۰۵، ۸۵ درصد آرا را به دست آورد و به مرحلهٔ نهایی معرفی شد.

شور سوم

نامزد یا نامزدهای برآمده از شور دوم در مرحلهٔ نهایی، در گردهمایی سراسری اعضای سازمان معرفی می‌شوند. این گردهمایی از نظر کارکرد با کنگره یا مجمع عمومی در دیگر احزاب و سازمان‌های سیاسی مقایسه شده است.

در این مرحله، اعضا، کادرها و مسئولان سازمان دربارهٔ انتخاب مسئول اول رأی می‌دهند. در گزارش مربوط به انتخاب مسئول اول در سال ۱۳۹۶، رأی‌گیری مرحلهٔ سوم مخفی توصیف شده است. در انتخابات ۱۴۰۵، رأی‌گیری نهایی اعضای حاضر با بلندکردن دست انجام شد و کسانی که امکان حضور نداشتند، رأی خود را از راه‌های دیگر اعلام کردند.

مهناز میمنت در شور سوم انتخابات ۱۴۰۵ با رأی قریب به اتفاق اعضای شرکت‌کننده به‌عنوان مسئول اول انتخاب شد.

مدت دورهٔ مسئول اول

دورهٔ مسئولیت مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران دو سال است. پس از پایان این مدت، انتخابات جدید برگزار می‌شود. شورای مرکزی می‌تواند بر اساس شرایط، دورهٔ مسئول اول را تمدید کند.

در دوره‌هایی که اعضای سازمان در قرارگاه اشرف یا کمپ لیبرتی در عراق در معرض حمله‌های زمینی و موشکی و وضعیت‌های امنیتی ویژه قرار داشتند، برگزاری انتخابات در زمان معمول ممکن نبود و دورهٔ مسئول اول تمدید یا انتخابات به زمان دیگری موکول شد.

دورهٔ زهرا مریخی که از سال ۱۳۹۶ آغاز شده بود، چند بار تمدید شد. او در ۱۵ شهریور ۱۴۰۰ نیز برای یک دورهٔ دیگر در مقام مسئول اول باقی ماند. مسئولیت او تا انتخاب مهناز میمنت در ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ ادامه یافت.

تاریخچهٔ مسئول اول در سازمان مجاهدین

محمد حنیف‌نژاد به‌عنوان بنیان‌گذار و نخستین مسئول اول سازمان مجاهدین شناخته می‌شود. در دورهٔ فعالیت مخفی سازمان، مسئول اول به‌دلیل ملاحظات امنیتی برای عموم شناخته‌شده نبود. پس از اعدام بنیان‌گذاران در سال ۱۳۵۱، مسعود رجوی در زندان و رضا رضایی در خارج از زندان در هدایت سازمان نقش داشتند.

پس از ضربهٔ درونی سال ۱۳۵۴ و تغییر ایدئولوژی بخشی از مرکزیت سازمان، مسعود رجوی از چهره‌های اصلی بازسازی جریان مسلمان مجاهدین در زندان بود. پس از انقلاب ۱۳۵۷ نیز او مسئولیت هدایت سازمان را ادامه داد.

در ۲۶ مهر ۱۳۶۸، به پیشنهاد مسعود رجوی، مریم رجوی در جایگاه مسئول اول سازمان قرار گرفت. چهار سال بعد، در سال ۱۳۷۲، فهیمه اروانی به‌عنوان مسئول اول انتخاب شد. از آن زمان، انتخاب مسئول اول برای دوره‌های دوساله و در یک فرایند سه‌مرحله‌ای به یک روش جاری در سازمان تبدیل شد.

پس از آنچه در ادبیات سازمان مجاهدین «انقلاب ایدئولوژیک درونی» و «هژمونی زنان» نامیده می‌شود، مسئولیت اول و بسیاری از جایگاه‌های تشکیلاتی به زنان سپرده شد. از سال ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۵، مریم رجوی، فهیمه اروانی، شهرزاد صدر، مهوش سپهری، بهشته شادرو، مژگان پارسایی، صدیقه حسینی، زهره اخیانی، زهرا مریخی و مهناز میمنت در این جایگاه قرار گرفته‌اند.

مسئولان اول سازمان مجاهدین

مسئولان اول سازمان مجاهدین خلق ایران

ردیف	نام	آغاز مسئولیت	پایان مسئولیت	توضیح
۱	محمد حنیف‌نژاد	۱۳۴۴	۱۳۵۱	بنیان‌گذار و نخستین مسئول اول سازمان
۲	مسعود رجوی	پس از اعدام بنیان‌گذاران	۱۳۶۸	هدایت سازمان در مقاطع پس از سال ۱۳۵۱
۳	مریم رجوی	۱۳۶۸	۱۳۷۲	نخستین زن در جایگاه مسئول اول
۴	فهیمه اروانی	۱۳۷۲	۱۳۷۴	نخستین مسئول اول پس از شکل‌گیری سازوکار دوره‌ای
۵	شهرزاد صدر	۱۳۷۴	۱۳۷۶
۶	مهوش سپهری	۱۳۷۶	۱۳۷۸
۷	بهشته شادرو	۱۳۷۸	۱۳۸۰
۸	مژگان پارسایی	۱۳۸۰	۱۳۸۴	دورهٔ او به‌دلیل شرایط سازمان در عراق بیش از دو سال ادامه یافت
۹	صدیقه حسینی	۱۳۸۴	۱۳۹۰	دورهٔ او در شرایط امنیتی قرارگاه اشرف تمدید شد
۱۰	زهره اخیانی	۱۳۹۰	۱۳۹۶	دورهٔ او در دوران اشرف و لیبرتی ادامه یافت
۱۱	زهرا مریخی	۱۳۹۶	۱۴۰۵	دورهٔ مسئولیت او چند بار تمدید شد
۱۲	مهناز میمنت	۱۴۰۵	تاکنون	مسئول اول کنونی سازمان

مریم رجوی؛ ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۲

مریم رجوی (زادهٔ ۱۳ آذر ۱۳۳۲ در تهران) پس از انقلاب ۱۳۵۷ از نامزدهای سازمان مجاهدین خلق ایران برای انتخابات مجلس شورای ملی بود. او پیش از برعهده‌گرفتن مسئولیت اول، به‌عنوان هم‌ردیف مسئول اول در سازمان معرفی شده بود.

مریم رجوی در ۲۶ مهر ۱۳۶۸، به پیشنهاد مسعود رجوی، در موضع مسئول اول سازمان قرار گرفت و نخستین زنی بود که این جایگاه را بر عهده گرفت. مسئولیت او در سال ۱۳۷۲ با انتخاب فهیمه اروانی پایان یافت.

مریم رجوی، نخستین زن در جایگاه مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران

فهیمه اروانی؛ ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۴

فهیمه اروانی در سال ۱۳۷۲ به‌عنوان مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران انتخاب شد. انتخاب او آغاز دوره‌ای بود که در آن مسئول اول سازمان، در یک فرایند دوره‌ای و برای مدت دو سال انتخاب می‌شد.

اروانی عضو شورای ملی مقاومت ایران است. کنفرانس بین‌المللی مجاهدین در اشرف ۳ در سال ۱۳۹۸ نیز با سخنرانی او آغاز شد. وی نخستین زنی بود که پس از مریم رجوی در چارچوب سازوکار جدید انتخاب مسئول اول، این مسئولیت را بر عهده گرفت.

فهیمه اروانی، مسئول اول سازمان مجاهدین از ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۴

شهرزاد صدر حاج سیدجوادی؛ ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۶

شهرزاد صدر حاج سیدجوادی در سال ۱۳۷۴، پس از فهیمه اروانی، به‌عنوان مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران انتخاب شد و تا سال ۱۳۷۶ در این جایگاه فعالیت کرد.

او از اعضای شورای ملی مقاومت ایران و رئیس دفتر مریم رجوی، رئیس‌جمهور برگزیدهٔ این شورا، بوده است.

شهرزاد صدر حاج سیدجوادی، مسئول اول سازمان مجاهدین از ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۶

مهوش سپهری؛ ۱۳۷۶ تا ۱۳۷۸

مهوش سپهری در سال ۱۳۷۶ جانشین شهرزاد صدر شد و تا سال ۱۳۷۸ مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران بود. او از اعضای شورای ملی مقاومت ایران است و در دوره‌های بعد نیز مسئولیت‌هایی در ساختار تشکیلاتی سازمان مجاهدین بر عهده داشته است.

در گردهمایی انتخاب مسئول اول در شهریور ۱۴۰۵، مهوش سپهری به‌عنوان مسئول تشکیلات سازمان در کنار زهره اخیانی و زهرا مریخی در هیئت‌رئیسهٔ جلسه حضور داشت.

مهوش سپهری، مسئول اول سازمان مجاهدین از ۱۳۷۶ تا ۱۳۷۸

بهشته شادرو؛ ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۰

بهشته شادرو از سال ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۰ مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران بود. او پس از مهوش سپهری این جایگاه را بر عهده گرفت و پس از پایان دوره، مژگان پارسایی جانشین او شد. بهشته شادرو از اعضای شورای ملی مقاومت ایران است.

بهشته شادرو، مسئول اول سازمان مجاهدین از ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۰

مژگان پارسایی؛ ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۴

مژگان پارسایی در سال ۱۳۸۰ به‌عنوان مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران انتخاب شد و تا سال ۱۳۸۴ این مسئولیت را بر عهده داشت.

پارسایی در دوره‌ای جانشین مسعود رجوی در قرارگاه اشرف بود. دورهٔ مسئولیت او با تحولات پس از حملهٔ نیروهای ائتلاف به عراق و وضعیت امنیتی جدید اعضای سازمان مجاهدین در این کشور هم‌زمان شد.

مژگان پارسایی، مسئول اول سازمان مجاهدین از ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۴

صدیقه حسینی؛ ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۰

صدیقه حسینی، زادهٔ لنگرود، در سال ۱۳۸۴ و در قرارگاه اشرف به‌عنوان مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران انتخاب شد. او هنگام انتخاب، ۲۷ سال سابقهٔ فعالیت در سازمان داشت و از فرماندهان ارتش آزادی‌بخش ملی ایران بود.

برادر او، سید محمود حسینی، در ۱۹ شهریور ۱۳۶۰ در زندان تیرباران شد. دورهٔ مسئولیت صدیقه حسینی به‌دلیل شرایط امنیتی سازمان در عراق ادامه یافت و او تا سال ۱۳۹۰ در جایگاه مسئول اول باقی ماند.

صدیقه حسینی، مسئول اول سازمان مجاهدین از ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۰

زهره اخیانی؛ ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۶

زهره اخیانی هنگام انتخاب به مسئولیت اول در سال ۱۳۹۰، ۴۸ سال داشت و از ۳۲ سال سابقهٔ فعالیت برخوردار بود. او زادهٔ شاهرود است و در سال ۱۳۶۸ به‌عنوان معاون هیئت اجرایی سازمان مجاهدین انتخاب شد. اخیانی در سال ۱۳۷۰ به عضویت هیئت اجرایی و در سال ۱۳۷۲ به عضویت شورای رهبری سازمان درآمد.

او در سال ۱۳۷۸ از سوی مسعود رجوی، فرمانده کل ارتش آزادی‌بخش ملی ایران، به‌عنوان رئیس ستاد ارتش آزادی‌بخش معرفی شد. زهره اخیانی در سال ۱۳۹۰ به‌عنوان مسئول اول سازمان مجاهدین انتخاب شد و تا سال ۱۳۹۶ در این جایگاه باقی ماند.

اخیانی پس از پایان مسئولیت اول، مسئولیت شورای مرکزی سازمان را بر عهده گرفت. انتخابات مسئول اول در شهریور ۱۴۰۵ نیز به ریاست او برگزار شد.

زهره اخیانی، مسئول اول سازمان مجاهدین از ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۶

زهرا مریخی؛ ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۵

زهرا مریخی در سال ۱۳۳۸ در قائم‌شهر متولد شد. او پس از انقلاب ۱۳۵۷ مسئول بخش زنان سازمان مجاهدین در مازندران بود. پس از آغاز سرکوب و درگیری میان حکومت جمهوری اسلامی و سازمان مجاهدین، وارد زندگی مخفی شد و مسئولیت سرپل شاخهٔ جنگل را بر عهده گرفت.

مریخی در سال ۱۳۶۴ به عضویت شورای مرکزی سازمان مجاهدین درآمد. برادر کوچک‌تر او، علی مریخی، در عملیات آفتاب جان باخت. زهرا مریخی همچنین در عملیات فروغ جاویدان شرکت داشت و در سال ۱۳۷۱ به عضویت شورای ملی مقاومت ایران درآمد.

او در ۱۵ شهریور ۱۳۹۶ طی یک فرایند انتخاباتی سه‌مرحله‌ای به‌عنوان مسئول اول سازمان مجاهدین انتخاب شد و جانشین زهره اخیانی گردید.

زهرا مریخی (سمت راست) در کنار ربیعه مفیدی (وسط) و نرگس عضدانلو

انتخاب مجدد زهرا مریخی

در ۱۵ شهریور ۱۴۰۰، سازمان مجاهدین مسئولیت زهرا مریخی را برای دوره‌ای دیگر تمدید کرد. مریخی در جریان بحث‌های انتخاباتی، نرگس عضدانلو و بدری پورطباخ را به‌عنوان گزینه‌های جایگزین خود پیشنهاد کرد، اما اعضای سازمان پس از برگزاری مراحل شور و رأی‌گیری، ادامهٔ مسئولیت او را تصویب کردند.

زهرا مریخی در این اجلاس سپیده پورتقی، آذر اکبرزادگان، اشرف ابریشمچی، شیوا ممقانی، مریم رضایی و وحیده نبوی را به‌عنوان معاونان جدید مسئول اول معرفی کرد.

معاونان مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران

جمعی از معاونان مسئول اول سازمان مجاهدین خلق ایران

زهرا مریخی در سخنان خود به‌مناسبت پنجاه‌وهفتمین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین، مسئولیت اول را «امانت» حاصل از تاریخ مبارزه، جان‌باختگان و رنج‌های اعضای سازمان توصیف کرد. او تأکید کرد که این مسئولیت نباید به‌عنوان یک کرسی شخصی یا مقامی منحصر به افراد خاص تلقی شود:

«حالا ما به آغاز پنجاه‌وهفتمین سال تولد سازمان مجاهدین رسیده‌ایم. این عدد شکست شاه و شیخ را بیان می‌کند؛ شکست در انهدام و نابودسازی، شکست در ریشه‌کن‌کردن و نسل‌کشی و شکست در قتل‌عام مجاهدین خلق. بله، این نوید پیروزی خلق و بشارت آزادی زیباترین وطن، ایران عزیز است.

به‌مناسبت صحبت‌های رئیس شورای مرکزی سازمان، زهرهٔ عزیزم، می‌خواهم یادآوری کنم که موضوع مسئول اولی سازمان به‌طور خاص و هر مسئولیتی در تمام سطوح مجاهدین به‌طور عام، امانتی است که تار و پودش از خون‌ها و رنج‌ها بافته و ساخته شده؛ از شکنجه و اعدام در مصاف با انواع و اقسام توطئه‌ها، تهمت‌ها و اتهامات؛ امانتی به سنگینی کوه که توسط برادر مسعود و خواهر مریم غنا و محتوای عمیق پیدا کرده، با رود خروشان خون شهیدان آن و آتشفشان فدا و صداقت بی‌منتها.

بنابراین هیچ‌گونه شائبهٔ کرسی‌طلبانه برنمی‌دارد، مربوط و منحصر به افراد خاصی نیست و با دستور و انتصاب شکل نمی‌گیرد، بلکه در موج پیوستهٔ انتخاب‌ها و قیمت‌دادن‌های مجاهدین، سوژه‌ها و محصولاتش را آشکار می‌کند. از آنجا که این موج زنده و زاینده، دیوارهایی از جنس اول من و برای من در برابر خودش ندارد، برای هر مسئولیتی صفی از مسئولان شایسته را وارد میدان می‌کند.

این تصویر فشرده‌ای است از واقعیت درونی تشکیلات و سازمان ما؛ البته بعد از ۵۶ سال رزم بی‌امان و بی‌وقفه با دو دیکتاتوری خون‌ریز. جواب، همان‌چنان که بر فراز آرم سازمان از قرآن نوشته شده، بسیار روشن و درخشان است: فضل‌الله المجاهدین علی القاعدین اجرا عظیما.»

دورهٔ مسئولیت زهرا مریخی در ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ با انتخاب مهناز میمنت پایان یافت. بر اساس آیین‌نامهٔ سازمان، مسئول اول پیشین پس از پایان دوره، ریاست و مسئولیت شورای مرکزی را بر عهده می‌گیرد؛ ازاین‌رو، مریخی پس از تحویل مسئولیت به مهناز میمنت، به‌عنوان مسئول جدید شورای مرکزی معرفی شد.

مهناز میمنت؛ از ۱۴۰۵

مهناز میمنت، زادهٔ ۱۳۳۸ در تهران، در ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ به‌عنوان مسئول اول جدید سازمان مجاهدین خلق ایران انتخاب شد. او در دوران دانشجویی با دیدگاه‌های سازمان مجاهدین آشنا شد، در تظاهرات علیه حکومت پهلوی شرکت کرد و پس از انقلاب ۱۳۵۷ به عضویت سازمان درآمد.

میمنت در دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران تحصیل می‌کرد، اما تحصیلات او با تعطیلی دانشگاه‌ها در جریان آنچه حکومت جمهوری اسلامی «انقلاب فرهنگی» نامید، متوقف شد. او پس از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ وارد زندگی مخفی شد و فعالیت خود را در پایگاه‌های سازمان مجاهدین ادامه داد. در سال ۱۳۶۵ نیز به منطقهٔ مرزی ایران و عراق اعزام شد.

مهناز میمنت از سال ۱۳۶۸ عضو هیئت اجرایی سازمان بود و در سال ۱۳۷۰ مسئولیت دفتر مرکزی را بر عهده گرفت. او از سال ۱۳۷۲ عضو شورای رهبری، از سال ۱۳۹۳ عضو شورای مرکزی و از سال ۱۴۰۰ از هم‌ردیفان مسئول اول سازمان مجاهدین بود.

مهناز میمنت، مسئول اول کنونی سازمان مجاهدین خلق ایران

پیشینهٔ خانوادگی

مادر مهناز میمنت، اختر مولوی، آموزگار و از اعضای سازمان مجاهدین بود که به ارتش آزادی‌بخش ملی ایران پیوست و در عملیات فروغ جاویدان جان باخت.

برادر او، مسعود میمنت، در سال ۱۳۶۱ برای دومین‌بار بازداشت شد و پس از هفت ماه زندان و شکنجه، در مرداد ۱۳۶۲ در زندان اوین تیرباران شد. برادر دیگرش، محمود میمنت، دانشجوی معماری دانشگاه تهران، در سال ۱۳۶۱ بازداشت و در سال ۱۳۶۵ آزاد شد. او سه ماه پس از آزادی، هنگام خروج از کشور برای پیوستن به ارتش آزادی‌بخش، دوباره بازداشت شد و در ۸ مرداد ۱۳۶۷ در جریان قتل‌عام زندانیان سیاسی در سال ۱۳۶۷ در زندان گوهردشت اعدام شد.

یکی دیگر از برادران مهناز میمنت نیز به‌دلیل ارتباط خانوادگی با او به چهار سال زندان در تبعید محکوم شد و دوران محکومیت خود را در برازجان گذراند.

پدر او، عبدالله میمنت، از قضات دادگستری بود. بر اساس اطلاعیهٔ سازمان مجاهدین، او پس از استقرار جمهوری اسلامی از قضاوت استعفا داد و به وکالت پرداخت. عبدالله میمنت در دههٔ ۱۳۶۰ برای پیگیری وضعیت فرزندان زندانی خود به زندان‌های مختلف مراجعه می‌کرد و تا پایان زندگی در جست‌وجوی محل دفن فرزندان اعدام‌شده‌اش بود.

انتخابات سال ۱۴۰۵

اجتماع انتخاب مسئول اول جدید در ۱۵ شهریور ۱۴۰۵، هم‌زمان در فرانسه، آلمان، بریتانیا، سوئد، سوئیس، هلند و آلبانی برگزار شد. این جلسه به ریاست زهره اخیانی، مسئول شورای مرکزی سازمان، برگزار شد و زهرا مریخی، مسئول اول وقت، و مهوش سپهری، مسئول تشکیلات، در دو سوی او حضور داشتند.

در شور نخست، مهناز میمنت ۵۶ درصد آرا را به دست آورد. بدری پورطباخ با ۲۴ درصد و نرگس عضدانلو با ۲۰ درصد آرا در جایگاه‌های بعدی قرار گرفتند. در شور دوم، میمنت ۸۵ درصد آرا را کسب کرد و در شور سوم با رأی قریب به اتفاق اعضای شرکت‌کننده به‌عنوان مسئول اول انتخاب شد.

نتایج انتخابات مسئول اول سازمان مجاهدین در سال ۱۴۰۵

مرحله	رأی‌دهندگان	شیوهٔ رأی‌گیری	نتیجه
شور نخست	اعضای شورای مرکزی	مخفی و با برگهٔ بدون نام	مهناز میمنت ۵۶ درصد؛ بدری پورطباخ ۲۴ درصد؛ نرگس عضدانلو ۲۰ درصد
شور دوم	مسئولان و کادرهای بخش‌های مختلف	مخفی و با برگهٔ بدون نام	مهناز میمنت ۸۵ درصد
شور سوم	همهٔ اعضای در دسترس سازمان	رأی اعضای حاضر با بلندکردن دست و اعلام رأی غایبان از راه‌های دیگر	رأی قریب به اتفاق به مهناز میمنت

میمنت پس از پایان رأی‌گیری و انجام مراسم تحلیف، از اعضای سازمان و به‌ویژه زهرا مریخی، بدری پورطباخ و نرگس عضدانلو قدردانی کرد. او سپس بدری پورطباخ و نرگس عضدانلو را به‌عنوان معاونان ارشد خود معرفی کرد.

پیام مریم رجوی دربارهٔ انتخاب مهناز میمنت

مریم رجوی در پیامی به‌مناسبت شصت‌ویکمین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین و انتخاب مسئول اول جدید، از فعالیت‌های زهرا مریخی در دورهٔ مسئولیتش قدردانی کرد و انتخاب مهناز میمنت را تبریک گفت.

مریم رجوی، مهناز میمنت را از زنانی توصیف کرد که به گفتهٔ او «پویایی و شورشگری» را با «تعهد و مسئولیت‌پذیری مضاعف» برای آزادی مردم و میهن درآمیخته‌اند. وی این انتخاب را نشانه‌ای از عزم سازمان مجاهدین برای ادامهٔ مبارزه با حکومت جمهوری اسلامی دانست.

نقش زنان در مسئولیت اول سازمان

پس از انتخاب مریم رجوی در سال ۱۳۶۸، مسئولیت اول سازمان مجاهدین به زنان سپرده شد. این روند در ارتباط با سیاست سازمان برای گسترش مسئولیت زنان در سطوح مختلف سیاسی، نظامی و تشکیلاتی قرار داشت.

از سال ۱۳۷۲، زنان مسئول اول به‌صورت دوره‌ای انتخاب شدند و پس از پایان دورهٔ خود در ساختار سازمان باقی ماندند و مسئولیت‌های دیگری را تحت هدایت مسئول اول بعدی بر عهده گرفتند. سازمان مجاهدین این جابه‌جایی را یکی از شاخص‌های نفی مالکیت فردی بر جایگاه‌های تشکیلاتی معرفی می‌کند.

انتخاب مهناز میمنت در سال ۱۴۰۵ ادامهٔ همین روند بود. او دهمین زنی است که پس از واگذاری مسئولیت اول به زنان، این جایگاه را بر عهده گرفته است.

انتقال مسئولیت و شورای مرکزی

در ساختار اعلام‌شدهٔ سازمان مجاهدین، پایان دورهٔ مسئول اول به معنای پایان فعالیت او در سطوح هدایت‌کننده نیست. مطابق آیین‌نامه‌ای که در جریان انتخابات سال ۱۴۰۵ اعلام شد، مسئول اول پیشین پس از تحویل مسئولیت، ریاست و مسئولیت شورای مرکزی را بر عهده می‌گیرد.

بر این اساس، پس از انتخاب مهناز میمنت، زهرا مریخی به‌عنوان مسئول جدید شورای مرکزی معرفی شد. پیش از او زهره اخیانی این مسئولیت را بر عهده داشت و گردهمایی انتخاب مسئول اول جدید را اداره کرد.

این سازوکار موجب می‌شود تجربهٔ مسئول اول پیشین در شورای مرکزی باقی بماند و در عین حال مسئولیت اجرایی به فرد جدید منتقل شود.

جستارهای وابسته

• سازمان مجاهدین خلق ایران
• شورای مرکزی سازمان مجاهدین خلق ایران
• محمد حنیف‌نژاد
• مسعود رجوی
• مریم رجوی
• فهیمه اروانی
• شهرزاد صدر
• مهوش سپهری
• بهشته شادرو
• مژگان پارسایی
• صدیقه حسینی
• زهره اخیانی
• زهرا مریخی
• مهناز میمنت
• هژمونی زنان در سازمان مجاهدین خلق ایران
• ارتش آزادی‌بخش ملی ایران
• قرارگاه اشرف
• اشرف ۳