مجید نیک‌اندیش
| مجید نیک‌اندیش | |
|---|---|
 | |
| درگذشت | ۸ مهر ۱۴۰۵ زندان وکیل‌آباد مشهد |
| علت مرگ | اعدام با طناب دار |
| محل زندگی | استان خراسان رضوی |
| ملیت | ایرانی |
| تبار | کرد |
| تابعیت | ایرانی |
| شناخته‌شده برای | از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ |
| نقش‌های برجسته | شرکت در اعتراضات منطقهٔ طبرسی مشهد |
| شهر خانگی | قوچان |
| جنبش | اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ |
| مخالفان | حکومت جمهوری اسلامی ایران |
| اتهام‌ها | محاربه |
| مجازات‌ها | اعدام |
| وضعیت گناهکاری | محکوم‌شده در دادگاه انقلاب؛ روند دادرسی مورد اعتراض نهادهای حقوق‌بشری |
| والدین | محمدابراهیم نیک‌اندیش |
مجید نیک‌اندیش (درگذشتهٔ ۸ مهر ۱۴۰۵) شهروند کرد اهل قوچان و از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. او پس از شرکت در اعتراضات منطقهٔ طبرسی مشهد، در ۲۰ دی‌ماه ۱۴۰۴ بازداشت و به زندان وکیل‌آباد منتقل شد. شعبهٔ یکم دادگاه انقلاب مشهد نیک‌اندیش را به اتهام «محاربه» به اعدام محکوم کرد و این حکم پس از تأیید در دیوان عالی کشور، بامداد ۸ مهر ۱۴۰۵ اجرا شد.[۱][۲] منابع حقوق‌بشری گزارش دادند نیک‌اندیش در دورهٔ بازداشت در سلول انفرادی تحت شکنجه قرار گرفت و به اعتراف اجباری وادار شد. قوهٔ قضائیه در مقابل ادعا کرد اعترافات او در مراحل بازجویی و دادگاه تکرار شده و روند قانونی پرونده طی شده است. جزئیات کامل پرونده، شرایط اخذ اعترافات و چگونگی دسترسی او به وکیل انتخابی منتشر نشد.[۳][۴]
زندگی شخصی
مجید نیک‌اندیش اهل قوچان در استان خراسان رضوی بود. سازمان حقوق بشر ایران او را شهروندی کرد و ۲۳ ساله معرفی کرده است، در حالی که هه‌نگاو و برخی گزارش‌های منتشرشده پیش از اعدام، سن او را ۲۵ سال نوشته‌اند. به دلیل این اختلاف، سال دقیق تولد او مشخص نیست.[۱][۲] قوهٔ قضائیه نام پدر او را محمدابراهیم اعلام کرد. اطلاعاتی دربارهٔ تحصیلات، شغل، وضعیت تأهل و دیگر اعضای خانوادهٔ نیک‌اندیش در منابع مورد استفاده منتشر نشده است.[۳]
حضور در اعتراضات مشهد
نیک‌اندیش در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در منطقهٔ طبرسی مشهد شرکت داشت. اعتراضات ۱۸ دی‌ماه در این منطقه با تجمع خیابانی، تخریب برخی اماکن و درگیری میان معترضان و نیروهای حکومتی همراه شد. قوهٔ قضائیه مدعی شد چهار نفر از نیروهای امنیتی و انتظامی در این رویدادها کشته شدند.[۳] رسانهٔ قوهٔ قضائیه، نیک‌اندیش و علی همتی را از «لیدرهای» اعتراضات منطقهٔ طبرسی معرفی کرد. این عنوان در منابع مستقل تأیید نشده است. سازمان مجاهدین خلق ایران نیز در گزارش خود از نقش فعال این دو نفر در اعتراضات طبرسی سخن گفته و اعدام آنان را بخشی از سرکوب اعتراضات دانسته است.[۵]
بازداشت
مجید نیک‌اندیش روز ۲۰ دی‌ماه ۱۴۰۴، دو روز پس از اعتراضات منطقهٔ طبرسی، بازداشت شد. او پس از بازداشت به زندان وکیل‌آباد مشهد انتقال یافت. منابع حقوق‌بشری گزارش دادند که وی مدتی در سلول انفرادی نگهداری شد.[۲] گزارش‌های منتشرشده پیش از اجرای حکم حاکی از آن بود که نیک‌اندیش در دورهٔ بازجویی تحت فشار و شکنجه قرار گرفت و وادار به اعتراف شد. قوهٔ قضائیه این گزارش‌ها را تأیید نکرد و اعترافات منسوب به او را از مبانی تشکیل پرونده و صدور حکم قرار داد.[۲]
اتهام‌های دستگاه قضایی
قوهٔ قضائیه مجید نیک‌اندیش را به حضور در اعتراضات روزهای ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه، حمل چاقو، تخریب اموال عمومی، مشارکت در حمله و آتش‌زدن یک فروشگاه و مجروح‌کردن نیروهای حکومتی متهم کرد. این نهاد همچنین مدعی شد که او از صحنه‌های اعتراض و درگیری فیلم گرفته و تصاویر را به شماره‌ای در خارج از ایران فرستاده است.[۳] از دیگر ادعاهای قوهٔ قضائیه علیه نیک‌اندیش، لگدزدن به فردی افتاده بر زمین، مشارکت در آتش‌زدن یک بانک و انتقال کالاهای یک فروشگاه به منزل علی همتی بود. این ادعاها عمدتاً بر اعترافات منسوب به دو متهم و تصاویر در اختیار نهادهای امنیتی استوار بود و مدارک پرونده برای بررسی مستقل منتشر نشد.[۴] سازمان حقوق بشر ایران نوشت با وجود آن‌که قوهٔ قضائیه کشته‌شدن چهار نیروی حکومتی را در شرح زمینهٔ پرونده برجسته کرده بود، در اتهام‌های تفصیلی منتشرشده علیه نیک‌اندیش و همتی، مدرکی دال بر مسئولیت مستقیم آنان در این چهار مرگ ارائه نشده است.[۱]
محاکمه
شعبهٔ یکم دادگاه انقلاب مشهد به ریاست قاضی غلامرضا اکبری در ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ مجید نیک‌اندیش را به اتهام «محاربه» به اعدام محکوم کرد. حکم صادرشده در تیرماه همان سال در دیوان عالی کشور تأیید شد.[۲] دستگاه قضایی اعلام کرد محاکمه با حضور متهم و وکیل برگزار شده است، اما نام وکیل، مدت زمان رسیدگی، شمار جلسات و چگونگی دسترسی نیک‌اندیش به پرونده مشخص نشد. سازمان حقوق‌بشری هانا گزارش داد اطلاعاتی دربارهٔ دسترسی او به وکیل انتخابی و شرایط اخذ اعترافات منتشر نشده است.[۳][۴] فاصلهٔ میان بازداشت نیک‌اندیش در ۲۰ دی‌ماه ۱۴۰۴، صدور حکم در ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ و اجرای آن در ۸ مهر همان سال کمتر از ۹ ماه بود. نهادهای حقوق‌بشری این روند را نمونه‌ای از رسیدگی شتاب‌زده به پرونده‌های معترضان و صدور مجازات مرگ بر پایهٔ اعترافات مورد مناقشه دانستند.[۱][۲]
اعدام
مجید نیک‌اندیش بامداد چهارشنبه ۸ مهر ۱۴۰۵، برابر با ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، همراه با علی همتی در زندان وکیل‌آباد مشهد اعدام شد. دستگاه قضایی اعلام کرد اجرای حکم پس از تأیید دیوان عالی کشور و طی تشریفات قانونی صورت گرفته است.[۳][۲] دربارهٔ انتقال او به سلول انفرادی پیش از اعدام، آخرین ملاقات با خانواده، زمان اطلاع‌رسانی اجرای حکم و محل دفن اطلاعاتی منتشر نشده است. حکم او در شرایطی اجرا شد که گزارش خطر اعدامش از تیرماه ۱۴۰۵ در رسانه‌ها و منابع حقوق‌بشری انتشار یافته بود.[۲] سازمان حقوق بشر ایران اعلام کرد با اعدام نیک‌اندیش و همتی، شمار اعدام‌شدگان مرتبط با اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ به دست‌کم ۳۱ نفر رسید. این نهاد پیش‌تر دربارهٔ خطر صدور یا اجرای حکم مرگ برای شمار دیگری از بازداشت‌شدگان هشدار داده بود.[۱]
انتقاد از روند دادرسی
مهم‌ترین انتقادهای مطرح‌شده دربارهٔ پروندهٔ مجید نیک‌اندیش شامل شکنجه در دورهٔ بازداشت، اخذ اعتراف اجباری، نامشخص‌بودن دسترسی به وکیل انتخابی، شتاب در رسیدگی قضایی و منتشرنشدن مدارک مستقل دربارهٔ اتهام‌های منجر به حکم اعدام بود.[۲][۴] منابع حکومتی به اعترافات نیک‌اندیش در بازجویی و دادگاه استناد کردند، اما نهادهای حقوق‌بشری تأکید داشتند اعترافاتی که زیر فشار یا در شرایط محرومیت از تضمین‌های دادرسی عادلانه گرفته شود، نمی‌تواند مبنای قابل اتکایی برای صدور حکم مرگ باشد.[۱]
واکنش‌ها
سازمان مجاهدین خلق ایران اعدام مجید نیک‌اندیش و علی همتی را محکوم کرد و آن را اقدامی با هدف ایجاد رعب و جلوگیری از ادامهٔ اعتراضات دانست. مریم رجوی نیز خواهان مداخلهٔ فوری جامعهٔ بین‌المللی برای متوقف‌کردن اعدام معترضان و زندانیان سیاسی در ایران شد.[۵] سازمان حقوق بشر ایران با محکوم‌کردن این اعدام‌ها اعلام کرد جمهوری اسلامی از مجازات مرگ به‌عنوان ابزار سرکوب سیاسی استفاده می‌کند. این سازمان از جامعهٔ جهانی خواست اعدام معترضان را در روابط و مذاکرات خود با مقام‌های جمهوری اسلامی در اولویت قرار دهد.[۱] هه‌نگاو نیز نیک‌اندیش را زندانی سیاسی و از معترضان دی‌ماه معرفی کرد و گزارش داد حکم او پس از ماه‌ها بازداشت و شکنجه اجرا شده است. سازمان حقوق‌بشری هانا نیز بر فقدان شفافیت دربارهٔ روند محاکمه و شرایط اخذ اعترافات تأکید کرد.[۲][۴]
اختلاف منابع دربارهٔ سن
سن مجید نیک‌اندیش در منابع یکسان ثبت نشده است. سازمان حقوق بشر ایران او را هنگام اعدام ۲۳ ساله معرفی کرده، در حالی که هه‌نگاو سن او را ۲۵ سال نوشته است. به دلیل منتشرنشدن تاریخ تولد یا سند شناسایی، تعیین سن دقیق او با اطلاعات موجود امکان‌پذیر نیست.[۱][۲]
گاه‌شمار
- ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴: شرکت در اعتراضات منطقهٔ طبرسی مشهد، بنا بر پروندهٔ قضایی.
- ۲۰ دی ۱۴۰۴: بازداشت و انتقال به زندان وکیل‌آباد مشهد.
- ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵: محکومیت به اعدام در شعبهٔ یکم دادگاه انقلاب مشهد.
- تیر ۱۴۰۵: تأیید حکم اعدام در دیوان عالی کشور.
- ۸ مهر ۱۴۰۵: اجرای حکم در زندان وکیل‌آباد مشهد.
جستارهای وابسته
- علی همتی
- محاربه
- اعتراف اجباری در جمهوری اسلامی ایران
- نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایران
منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ ۱٫۷ سازمان حقوق بشر ایران، اعدام علی همتی سیستانی و مجید نیک‌اندیش از معترضان دی‌ماه در مشهد، ۸ مهر ۱۴۰۵.
- ↑ ۲٫۰۰ ۲٫۰۱ ۲٫۰۲ ۲٫۰۳ ۲٫۰۴ ۲٫۰۵ ۲٫۰۶ ۲٫۰۷ ۲٫۰۸ ۲٫۰۹ ۲٫۱۰ سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، مشهد؛ اجرای حکم اعدام علی همتی سیستانی و مجید نیک‌اندیش، دو زندانی سیاسی و از بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه، ۸ مهر ۱۴۰۵.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ خبرگزاری هرانا، اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ علی همتی و مجید نیک‌اندیش اعدام شدند، ۸ مهر ۱۴۰۵.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ سازمان حقوق‌بشری هانا، اجرای حکم اعدام علی همتی سیستانیان و مجید نیک‌اندیش در مشهد، ۸ مهر ۱۴۰۵.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ سازمان مجاهدین خلق ایران، اعدام علی همتی و مجید نیک‌اندیش به‌عنوان لیدرهای قیام طبرسی مشهد، ۸ مهر ۱۴۰۵.