|
|
| (۱۳۹ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{جعبه زندگینامه | | {| class="wikitable sortable" |
| | اندازه جعبه = ۳۰۰px | | !ردیف |
| | عنوان = | | !نام |
| | عنوان ۲ = دومین رئیسجمهور اندونزی | | !سن |
| | نام = محمد سوهارتو | | !توضیحات |
| | تصویر = ژنرال سوهارتو.jpg | | !وابستگی |
| | اندازه تصویر = ۲۵۰px | | !زادگاه |
| | عنوان تصویر = سوهارتو در سال ۱۹۹۳، دوران ریاستجمهوری | | !محل شهادت |
| | زادروز = ۸ ژوئن ۱۹۲۱ | | !نحوه شهادت |
| | زادگاه = کموسوک، یوگیاکارتا، هند شرقی هلند | | !تاریخ |
| | تاریخ مرگ = ۲۷ ژانویه ۲۰۰۸ (۸۶ سال) | | |- |
| | مکان مرگ = جاکارتا، اندونزی | | |۷۶۶ |
| | علت مرگ = نارسایی چندارگانی | | |علی نوری |
| | آرامگاه = گریبگ، سولو، جاوا مرکزی، اندونزی | | |۱۷ |
| | محل زندگی = یوگیاکارتا • جاکارتا • سولو | | | |
| | ملیت = اندونزیایی | | | |
| | نژاد = جاوهای | | | |
| | تابعیت = اندونزیایی | | |اراک |
| | تحصیلات = آموزش نظامی هلندی و ژاپنی، آکادمی نظامی اندونزی | | | |
| | دانشگاه = آموزشهای نظامی مختلف (بدون مدرک دانشگاهی رسمی) | | | |
| | پیشه = افسر نظامی، سیاستمدار، رئیسجمهور | | |- |
| | سالهای فعالیت = ۱۹۴۰–۱۹۹۸ | | |۷۶۷ |
| | نهاد = ارتش اندونزی • دولت نظم نو | | |امیر رضا نوروزی |
| | شناختهشده برای = نظم نو (Orde Baru)، توسعه اقتصادی، سرکوب کمونیستها، اشغال تیمور شرقی، فساد گسترده خانوادگی | | | |
| | نقشهای برجسته = رئیسجمهور اندونزی (۱۹۶۷–۱۹۹۸)، رهبر کودتای ۱۹۶۵–۱۹۶۶ | | | |
| | اتهام = فساد، نقض حقوق بشر، نسلکشی (در تیمور شرقی) | | | |
| | مجازات = بدون محاکمه رسمی (مصونیت پس از کنارهگیری) | | | |
| | پانویس = | | |اراک |
| }}
| | | |
| '''محمد سوهارتو''' (۸ ژوئن ۱۹۲۱ – ۲۷ ژانویه ۲۰۰۸)، ژنرال ارتش و دومین رئیسجمهور اندونزی بود که از ۱۹۶۷ تا ۱۹۹۸ حکومت کرد. او با کودتای ۱۹۶۵–۱۹۶۶ قدرت را از [[احمد سوکارنو]] گرفت و رژیم نظم نو (Orde Baru) را برقرار کرد؛ دورانی با رشد اقتصادی چشمگیر، اما سرکوب سیاسی شدید، فساد خانوادگی و نقض حقوق بشر. سوهارتو پس از سرکوب گسترده کمونیستها (۱۹۶۵–۱۹۶۶، حدود ۵۰۰ هزار تا ۱ میلیون کشته)، قدرت را تثبیت کرد و اندونزی را به اقتصاد بازار هدایت نمود. "معجزه اقتصادی" دهههای ۱۹۷۰–۱۹۹۰ رشد متوسط ۷% ایجاد کرد، اما با اقتدارگرایی، سانسور و اشغال تیمور شرقی (۱۹۷۵–۱۹۹۹) همراه بود. سقوط او در بحران مالی آسیا ۱۹۹۷–۱۹۹۸ و اعتراضات دانشجویی رخ داد. سوهارتو نماد توسعه اقتدارگرایانه آسیایی است؛ دیکتاتوری فاسد که مسئول مرگ صدها هزار نفر است.<ref name="britannica">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.britannica.com/biography/Suharto|عنوان=Suharto|وبگاه=Encyclopædia Britannica|تاریخ بازبینی=۱۳ دسامبر ۲۰۲۵}}</ref><ref name="elston">{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Elson|نام=Robert|عنوان=Suharto: A Political Biography|ناشر=Cambridge University Press|سال=۲۰۰۱}}</ref><ref name="ricklefs">{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Ricklefs|نام=M.C.|عنوان=A History of Modern Indonesia since c. 1200|ناشر=Stanford University Press|سال=۲۰۰۸}}</ref><ref name="friend">{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Friend|نام=Theodore|عنوان=Indonesian Destinies|ناشر=Harvard University Press|سال=۲۰۰۳}}</ref>
| | | |
| == زندگی اولیه و خانواده ==
| | |- |
| سوهارتو در ۸ ژوئن ۱۹۲۱ در روستای کموسوک، نزدیک یوگیاکارتا، در خانوادهای فقیر جاوهای متولد شد. پدرش کشاورز و مادرش از خانوادهای روستایی بود. والدینش زود جدا شدند و سوهارتو در خانه خویشاوندان مختلف بزرگ شد – تجربهای که او را سختکوش و محتاط کرد.
| | |۷۶۸ |
| کودکی سوهارتو با فقر همراه بود و آموزش رسمی کمی داشت. در نوجوانی به مدارس هلندی رفت و به اسلام سنتی جاوه پایبند بود. در ۱۹۴۰ به ارتش سلطنتی هند شرقی هلند (KNIL) پیوست و آموزش نظامی دید. با اشغال ژاپن (۱۹۴۲)، به پلیس ژاپنی پیوست و ترفیع گرفت.<ref name="elston"/><ref name="ricklefs"/>
| | |ابوالفضل حوضچی |
| == حرفه نظامی اولیه و دوران اشغال (۱۹۴۰–۱۹۴۵) ==
| | |۲۳ |
| سوهارتو در ۱۹۴۰ به ارتش سلطنتی هند شرقی هلند (KNIL) پیوست و آموزش دید. با اشغال ژاپن در ۱۹۴۲، به پلیس ژاپنی (PETA) پیوست و به سرعت ترفیع گرفت: سروان و فرمانده گردان شد. ژاپنیها او را برای بسیج محلی علیه هلند آموزش دادند. پس از تسلیم ژاپن در ۱۹۴۵، سوهارتو به ارتش جمهوری تازهتأسیس اندونزی پیوست و در یوگیاکارتا خدمت کرد. او در جنگ چریکی علیه هلندیها نقش داشت: فرمانده تیپ در جاوا مرکزی و مسئول عملیات در یوگیاکارتا بود. در "حمله عمومی" مارس ۱۹۴۹، سوهارتو یوگیاکارتا را موقتاً بازپس گرفت؛ عملیاتی که شهرتش را افزایش داد و به فشار بینالمللی برای استقلال کمک کرد.<ref name="elston"/><ref name="ricklefs"/>
| | | |
| == دوران سوکارنو و نقش ارتش (۱۹۴۹–۱۹۶۵) ==
| | | |
| پس از استقلال، سوهارتو در ارتش پیشرفت کرد: فرمانده تیپ دیپونگورو (جاوا مرکزی)، شرکت در سرکوب شورشهای منطقهای (مانند PRRI/Permesta ۱۹۵۸) و تحصیل در آکادمی ارتش. او محتاط، منظم و ضدکمونیست بود و با آمریکاییها ارتباط داشت. در دوران دموکراسی هدایتشده سوکارنو، ارتش قدرت گرفت و سوهارتو فرمانده هزینهماندو (نیروهای استراتژیک ارتش، Kostrad) شد؛ پستی کلیدی در جاکارتا. او با رشد حزب کمونیست اندونزی (PKI، سومین حزب بزرگ کمونیست جهان) مخالف بود و با سوکارنو روابط متشنج داشت.<ref name="elston"/><ref name="friend"/>
| | | |
| == کودتای ۱۹۶۵–۱۹۶۶ و سرکوب گسترده کمونیستها ==
| | |اراک |
| در شب ۳۰ سپتامبر ۱۹۶۵، گروهی از افسران چپگرا (گستاپو، به رهبری سرهنگ اونتانگ) شش ژنرال راستگرا را کشتند و کودتا کردند. آنها سوکارنو را حفاظت و "شورای انقلابی" اعلام کردند. سوهارتو، فرمانده Kostrad، سریع واکنش نشان داد: کودتا را سرکوب کرد، رادیو را گرفت و جاکارتا را کنترل نمود. او PKI را مسئول دانست و کشتار گسترده آغاز کرد: ارتش، گروههای اسلامی و محلی کمونیستها را شکار کردند. تخمین کشتهشدگان از ۵۰۰ هزار تا ۱ میلیون است؛ یکی از بزرگترین کشتارهای قرن بیستم. سوهارتو سوکارنو را متهم به حمایت از کودتا کرد و قدرت را گام به گام گرفت: در مارس ۱۹۶۶، سوکارنو "سوپرسمار" (دستور فوقالعاده) را امضا کرد که قدرت اجرایی به سوهارتو داد. در ۱۹۶۷، مجلس سوکارنو را عزل و سوهارتو را رئیسجمهور موقت کرد.<ref name="ricklefs"/><ref name="robinson">{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Robinson|نام=Geoffrey|عنوان=The Dark Side of Paradise: Political Violence in Bali|ناشر=Cornell University Press|سال=۱۹۹۵}}</ref><ref name="cribb">{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Cribb|نام=Robert|عنوان=The Indonesian Killings of 1965-1966|ناشر=Monash University Press|سال=۱۹۹۰}}</ref>
| | | |
| == برقراری نظم نو و ایدئولوژی رژیم (۱۹۶۶–۱۹۸۰) ==
| | | |
| سوهارتو در ۱۹۶۸ رسماً رئیسجمهور شد و رژیم نظم نو (Orde Baru) را اعلام کرد؛ در مقابل "نظم قدیم" سوکارنو. ایدئولوژی رژیم بر پانچاسیلا (با تأکید بر وحدت و توسعه)، ضدکمونیسم، نقش مرکزی ارتش (دوفنگی – دفاع و اجتماعی) و اقتصاد بازار بود. سوهارتو فالانژ و احزاب را محدود کرد و گولکار (گروه عملکردی) را حزب حاکم ساخت. انتخابات کنترلشده برگزار میشد و مخالفان سرکوب میشدند. ارتش در همه سطوح جامعه نفوذ داشت (از روستاها تا شرکتها). سوهارتو خود را "پدر توسعه" نامید.<ref name="elston"/><ref name="ricklefs"/>
| | |- |
| == معجزه اقتصادی و توسعه (۱۹۶۸–۱۹۹۷) ==
| | |۸۷۹ |
| نظم نو با "معجزه اقتصادی" شناخته میشود. سوهارتو با تکنوکراتهای برکلی (Widjojo Nitisastro و دیگران) همکاری کرد و اقتصاد را آزادسازی کرد: جذب سرمایه خارجی، نفت بوم (دهه ۱۹۷۰) و صادرات غیرنفتی. رشد متوسط سالانه ۷% (۱۹۶۸–۱۹۹۷) میلیونها نفر را از فقر خارج کرد، زیرساختها (جاده، برق، مدرسه) گسترش یافت و امید به زندگی افزایش یافت. اندونزی به "ببر آسیایی" تبدیل شد و از کشورهای فقیر به متوسط درآمد رسید. اما توسعه نابرابر بود: جاوه اولویت داشت، فساد خانوادگی (کرونیکاپیتالیسم) گسترده بود – فرزندان سوهارتو (تومی، بامبانگ و دیگران) انحصارهای اقتصادی گرفتند و ثروت میلیاردی ساختند.<ref name="friend"/><ref name="ricklefs"/><ref name="robison">{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=Robison|نام=Richard|عنوان=Indonesia: The Rise of Capital|ناشر=Allen & Unwin|سال=۱۹۸۶}}</ref>
| | |یاسر مجیدی |
| == سرکوب سیاسی، حقوق بشر و اشغال تیمور شرقی ==
| | |۲۱ |
| رژیم سوهارتو اقتدارگرا بود: سانسور مطبوعات، ممنوعیت احزاب واقعی و زندان سیاسی (مانند پرامودیو آنوم و دیگران). گولاگ مانند بورو (جزیره زندان) برای مخالفان استفاده شد. اشغال تیمور شرقی (۱۹۷۵–۱۹۹۹) تاریکترین فصل بود: پس از خروج پرتغال، سوهارتو حمله کرد و آن را استان ۲۷ اعلام نمود. مقاومت فالینتیل سرکوب شد و تخمین کشتهشدگان ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار (از جمعیت ۶۵۰ هزار) است – فاجعهای که سازمان ملل نسلکشی نامید. در پاپوآ غربی (ایریان جایا) و آچه نیز سرکوب شدید بود. ارتش مسئول نقض حقوق بشر گسترده بود.<ref name="friend"/><ref name="britannica"/>
| | | |
| == بحران مالی آسیا و اعتراضات ۱۹۹۷–۱۹۹۸ ==
| | | |
| در ۱۹۹۷، بحران مالی آسیا اندونزی را سخت ضربه زد: روپیه سقوط کرد، تورم به ۸۰% رسید، بانکها ورشکست شدند و بیکاری انفجاری شد. فساد خانوادگی سوهارتو (کرونیها) افشا شد و خشم عمومی افزایش یافت. اعتراضات دانشجویی در جاکارتا و شهرهای بزرگ آغاز شد و به شورشهای ضدچینی (مه ۱۹۹۸) منجر گردید – هزاران کشته و تجاوز. ارتش سرکوب کرد، اما دانشجویان دانشگاه تریساکتی (۱۲ مه ۱۹۹۸) کشته شدند و موج اعتراضات اوج گرفت. سوهارتو در ۲۱ مه ۱۹۹۸ استعفا داد و قدرت را به معاونش بی.جی. حبیبی واگذار کرد؛ پایان ۳۲ سال دیکتاتوری.<ref name="friend"/><ref name="ricklefs"/>
| | | |
| == آخرین سالها و مرگ (۱۹۹۸–۲۰۰۸) ==
| | |اراک |
| پس از سقوط، سوهارتو در خانهاش در جاکارتا زندگی کرد و از محاکمه به دلیل بیماری مصون ماند. خانوادهاش به فساد متهم شد و میلیاردها دلار ثروت (از بنیادهای خیریه تا شرکتها) افشا گردید، اما هیچ محکومیت رسمی نداشت. سوهارتو در ژانویه ۲۰۰۸ بر اثر نارسایی چندارگانی در بیمارستان درگذشت. مراسم تشییع دولتی بود، اما اعتراضاتی نیز رخ داد. او در مقبره خانوادگی گریبگ (نزدیک سولو) دفن شد.<ref name="elston"/><ref name="britannica"/>
| | | |
| == میراث سوهارتو ==
| | | |
| سوهارتو نماد دیکتاتوری، فساد و نقض حقوق بشر است: کشتار ۱۹۶۵–۱۹۶۶، تیمور شرقی (که سازمان ملل جنایت علیه بشریت نامید) و سرکوب داخلی. قانون ضدفساد پس از ۱۹۹۸ میلیاردها از داراییهای خانواده سوهارتو را پیگیری کرد، ولی بیشتر آنها بازنگشت. انتقال به دموکراسی (رفورماسی) از سقوط او آغاز شد و اندونزی سومین دموکراسی بزرگ جهان شد. میراث او در نابرابری، فساد ساختاری و نقش ارتش در سیاست همچنان باعث رنج اندونزی است.<ref name="ricklefs"/><ref name="friend"/><ref name="britannica"/>
| | |- |
| == منابع ==
| | |۸۸۰ |
| === بیوگرافیها ===
| | |رضا شریفی |
| | | |۴۴ |
| Elson, Robert. ''Suharto: A Political Biography''. Cambridge University Press, ۲۰۰۱.
| | | |
| Friend, Theodore. ''Indonesian Destinies''. Harvard University Press, ۲۰۰۳.
| | | |
| | | | |
| === آثار تاریخی ===
| | |اراک |
| | | | |
| Ricklefs, M.C. ''A History of Modern Indonesia since c. 1200''. Stanford University Press, ۲۰۰۸.
| | | |
| | | |- |
| === دانشنامهها ===
| | |۹۴۲ |
| | | |امید باقری |
| "Suharto." ''Encyclopædia Britannica''. https://www.britannica.com/biography/Suharto
| | |۳۴ |
| | | | |
| == پانویس ==
| | | |
| {{پانویس}}
| | | |
| | |اراک |
| | |اصابت گلوله جنگی به سر |
| | |۱۸ دی |
| | |- |
| | |۹۸۲ |
| | |پرستو جراحیان |
| | |۲۳ |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |اراک |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۱۰۰۹ |
| | |سالار بهداری |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |اراک |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۸۹۵ |
| | |مهدی اکرمی قدیرلی |
| | |۲۵ |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۸۹۶ |
| | |بشیر کریمی |
| | |۳۶ |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۸۹۷ |
| | |مهدی ذبیحی |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۸۹۸ |
| | |محمد جواد امینی |
| | |۳۵-۴۰ |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۸۹۹ |
| | |امیرعباس امینی |
| | |۱۲ |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۹۰۰ |
| | |محسن برجی |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۹۰۱ |
| | |امیرعلی برجی |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۹۸۴ |
| | |بهرام حسنپور |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |ساوه |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۷۷۸ |
| | |حسین قشقایی |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |خمین |
| | | |
| | | |
| | |- |
| | |۱۰۲۰ |
| | |امیرعلی گودرزی |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | |نهاوند |
| | | |
| | | |
| | |} |