کاربر:Alireza k h/صفحه تمرین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
پرش به ناوبری پرش به جستجو
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
جزبدون خلاصۀ ویرایش
 
(۵۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات رویداد تاریخی
'''علی امینی''' (زاده ۱۲۸۴ خورشیدی در تهران - مرگ ۲۱ آذر ۱۳۷۱ در پاریس)، سیاستمدار برجسته ایرانی دوران پهلوی دوم بود. او به عنوان نخست‌وزیر ایران از اردیبهشت ۱۳۴۰ تا تیر ۱۳۴۱ خدمت کرد و دوره کوتاه نخست‌وزیری‌اش با تلاش برای اصلاحات اقتصادی و اجتماعی، از جمله اصلاحات ارضی، همراه بود. امینی که تحصیل‌کرده فرانسه بود، در کابینه‌های مختلفی مانند قوام‌السلطنه، رزم‌آرا و مصدق سمت‌های کلیدی داشت و به عنوان یک لیبرال میانه‌رو شناخته می‌شد. او با حمایت آمریکا منصوب شد تا بحران اقتصادی ایران را حل کند، اما اختلاف با [[محمدرضا شاه]] بر سر بودجه نظامی منجر به استعفایش شد. امینی پس از استعفا به اپوزیسیون سیاست‌های شاه پیوست و در نهایت در تبعید درگذشت. دوره او پیش‌زمینه‌ای برای [[انقلاب سفید]] بود و نشان‌دهنده تنش‌های داخلی در [[رژیم پهلوی]] به شمار می‌رود.<ref>Encyclopædia Britannica, "Ali Amini," accessed January 1, 2026.</ref>
|نام رویداد=اجتماع نمایندگان ۳۲ انجمن جوانان  با  مریم رجوی - آبان ۱۴۰۴
{{جعبه اطلاعات شخصیت
|تصویر=ایران آزاد۱۴۰۴- اجتماع جوانان.jpg
|نام = علی امینی
|عرض تصویر=بند انگشتی
|تصویر = [[پرونده:علی امینی.jpg|بندانگشتی|وسط]]
|عناوین دیگر=کنفرانس جهانی جوانان ایرانی هوادار مقاومت در ۶۰مین سال تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران
|توضیحات = علی امینی، نخست‌وزیر سابق ایران
|عاملان=نمایندگان ۳۲ انجمن جوانان از اروپا، آمریکا، کانادا و استرالیا، هیأت‌های تخصصی (ورزشکاران، پزشکان، مهندسان، وکلا، دانشجویان، هنرمندان)، خانواده‌های شهیدان قتل‌عام ۱۳۶۷ و مبارزان انقلاب ضدسلطنتی، [[مریم رجوی]] (رئیس‌جمهور برگزیده [[شورای ملی مقاومت ایران]])
|سری =
|مکان=اجتماع همزمان در انگلستان، آلمان، سوئیس، ایتالیا، نروژ، سوئد، هلند، فرانسه و سایر کشورها (حضور آنلاین مریم رجوی از اشرف۳)
|اولین_حضور =
|زمان=۶ آبان ۱۴۰۴ – ۲۸ اکتبر ۲۰۲۵
|آخرین_حضور =
|نتیجه=تجدید عهد با آرمان آزادی و سرنگونی رژیم، تأکید بر مرزبندی قاطع «نه شاه نه شیخ»، حمایت گسترده از کانون‌های شورشی و [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]]، رد سیاست مماشات غرب، تعهد نسل جوان به سازمان‌دهی برای پیروزی قیام مردم ایران و برقراری جمهوری دموکراتیک، سکولار و کثرت‌گرا
|هدف = اصلاحات اقتصادی و مبارزه با فساد در دوران پهلوی
}}
|ساخته_شده_توسط=
'''چکیده'''
|ایفای_نقش_توسط= -نخست‌وزیر ایران (۱۳۴۰-۱۳۴۱) -وزیر اقتصاد و دارایی -سفیر ایران در آمریکا
اجتماع نمایندگان ۳۲ انجمن جوانان هوادار مقاومت در ۶ آبان ۱۴۰۴ (۲۸ اکتبر ۲۰۲۵)، یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های نسل جوان ایرانیان خارج از کشور بود که همزمان در بیش از ده کشور اروپایی، آمریکا، کانادا و استرالیا برگزار شد. این کنفرانس، در آستانه ۶۰مین سال تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران، با حضور آنلاین [[مریم رجوی]]، رئیس‌جمهور برگزیده [[شورای ملی مقاومت ایران]]، همراه بود و هزاران جوان از انجمن‌های هوادار مقاومت شرکت کردند. نمایندگان هیأت‌های تخصصی مانند ورزشکاران، پزشکان، مهندسان، وکلا، دانشجویان، هنرمندان و خانواده‌های شهیدان، از تجربیات خانوادگی مبارزه، دادخواهی خون شهیدان قتل‌عام ۱۳۶۷، سرکوب رژیم در زندان‌ها و دانشگاه‌ها، نقش پیشتاز کانون‌های شورشی در قیام‌های داخل ایران و مرزبندی قاطع با هرگونه استبداد سخن گفتند. آن‌ها سیاست مماشات غرب را عامل ادامه جنایات رژیم خواندند و [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]] را به‌عنوان نقشه راه ایران آزاد ستودند: جمهوری دموکراتیک مبتنی بر جدایی دین از دولت، لغو مجازات اعدام، برابری کامل زن و مرد، آزادی بیان و تشکل، و قضایی مستقل. مریم رجوی نسل جوان را «نسل شورشگر تشنه آزادی» و الهام‌بخش قیام مردم ایران توصیف کرد و بر پیوند ایمان با عمل، اخلاق با سیاست و تبدیل عشق به آزادی به نیروی تغییر تأکید نمود. این اجتماع، نماد گسترش جهانی مقاومت سازمان‌یافته نسل جوان، اطمینان به ضعف نهایی رژیم و پیروزی قریب‌الوقوع سرنگونی بود.<ref>۱</ref><ref>۲</ref>
|قسمت‌ها =
'''اجتماع نمایندگان ۳۲ انجمن جوانان هوادار مقاومت با حضور مریم رجوی - آبان ۱۴۰۴'''، گردهمایی فراملیت و همزمان از جوانان ایرانی هوادار [[شورای ملی مقاومت ایران]] و سازمان مجاهدین خلق بود که در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۵ برگزار شد. این رویداد با شرکت نمایندگان ۳۲ انجمن جوانان از قاره‌های مختلف و هیأت‌های تخصصی، در بحبوحه تشدید سرکوب رژیم جمهوری اسلامی و موج اعدام‌ها، بر تعهد نسل جوان به آرمان آزادی و سرنگونی استبداد دینی تمرکز داشت. حضور آنلاین [[مریم رجوی]] از اشرف۳، این کنفرانس را به نقطه اوج رساند و پیام‌های الهام‌بخش آن، بازتاب گسترده‌ای در میان ایرانیان یافت.<ref>۱</ref><ref>۲</ref>
|لقب =
(این قسمت اول مقاله گسترش‌یافته است. حدود ۱۲۰۰ کلمه تا اینجا شامل چکیده و مقدمه مفصل. تصاویر مرتبط در جعبه اطلاعات و داخل متن اضافه شده‌اند.)
|نام_مستعار =
maryam-rajavi.comncr-iran.org
|نوع =
|جنسیت = مرد
|سن = ۸۷ سال (در زمان مرگ)
|تاریخ_تولد = ۱۲۸۴ خورشیدی (۱۹۰۵ میلادی)
|تاریخ_مرگ = ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۱۲ دسامبر ۱۹۹۲)
|ویژگی = تحصیل‌کرده فرانسه، لیبرال میانه‌رو
|شغل = سیاستمدار، اقتصاددان
|عنوان = دکتر علی امینی
|callsign =
|خانواده = از خانواده قاجار (پدرش حسام‌الدوله)
|همسر = بتول وثوقی
|significantother=
|فرزند = ایرج امینی
|خویشاوند =
|آدرس =
|مذهب = مسلمان شیعه
|ملیت = ایرانی
|lbl21 = تحصیلات
|data21 = دکترای حقوق از دانشگاه گرونوبل فرانسه
|lbl22 = سمت‌های کلیدی
|data22 = وزیر دادگستری، اقتصاد، دارایی
|lbl23 =
|data23 =
|lbl24 =
|data24 =
|lbl25 =
|data25 =
|extra-hdr =
|lbl31 =
|data31 =
|lbl32 =
|data32 =
|lbl33 =
|data33 =
|lbl34 =
|data34 =
|lbl35 =
|data35 = }}
== زندگی اولیه و تحصیلات ==
علی امینی در سال ۱۲۸۴ خورشیدی (۱۹۰۵ میلادی) در تهران متولد شد. پدرش، میرزا علی‌خان امین‌الدوله، از سیاستمداران دوران قاجار بود و خانواده‌اش به دربار قاجار نزدیک بودند. امینی آموزش اولیه را در تهران گذراند و سپس برای تحصیل به فرانسه رفت. او در دانشگاه گرونوبل فرانسه تحصیل کرد و در رشته حقوق و اقتصاد دکترا گرفت. بازگشت او به ایران در دهه ۱۳۱۰ با ورود به خدمات دولتی همراه بود، جایی که به عنوان کارمند وزارت دارایی شروع به کار کرد. این دوره از زندگی او پایه‌ای برای دیدگاه‌های لیبرال و اصلاح‌طلبانه‌اش شد، که تحت تأثیر آموزش غربی بود.<ref>Abbas Milani, Eminent Persians: The Men and Women Who Made Modern Iran, 1941-1979 (Syracuse University Press, 2008), 1: 245-250.</ref>


==زمینه تاریخی و اهمیت رویداد==
امینی به سرعت در سلسله مراتب دولتی پیشرفت کرد. او در سال‌های پس از رضا شاه، در سمت‌های اداری مختلف فعالیت داشت و به عنوان یک متخصص اقتصادی شناخته شد. تحصیلات او در فرانسه نه تنها دانش فنی به او داد، بلکه دیدگاهی جهانی نسبت به مسائل ایران ایجاد کرد، که بعدها در سیاست‌هایش منعکس شد. او با نخبگان غربی آشنا شد و این ارتباطات در دوران نخست‌وزیری‌اش نقش کلیدی ایفا کرد.<ref>Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran (Cambridge University Press, 2008), 124.</ref>
این اجتماع در شرایطی برگزار شد که رژیم جمهوری اسلامی با بحران‌های داخلی عمیق، خیزش‌های مداوم مردم و گسترش کانون‌های شورشی روبرو است. نسل جوان داخل ایران، با اقدامات هماهنگ در شهرها، رژیم را به چالش کشیده و نسل جوان خارج از کشور نیز با تشکیل انجمن‌های هوادار، حمایت خود را سازمان‌دهی کرده است. این کنفرانس، پاسخی مستقیم به توطئه‌های رژیم برای شیطان‌سازی مقاومت و ترویج آلترناتیوهای کاذب مانند بازگشت شاه بود. نمایندگان بر مرزبندی قاطع «نه به شاه، نه به شیخ» تأکید کردند و هرگونه وابستگی خارجی را رد نمودند.<ref>۱</ref>
== ورود به سیاست و سمت‌های اولیه ==
==ساختار و شرکت‌کنندگان==
علی امینی ورود رسمی به سیاست را در دهه ۱۳۲۰ آغاز کرد. او در کابینه احمد قوام‌السلطنه (۱۳۲۵) به عنوان معاون وزیر دارایی منصوب شد و در مذاکرات نفتی نقش داشت. سپس در کابینه حسین علا و عبدالحسین هژیر سمت‌های اقتصادی گرفت. در دوره نخست‌وزیری ژنرال رزم‌آرا (۱۳۲۹)، امینی وزیر اقتصاد شد و در تدوین برنامه‌های توسعه اقتصادی مشارکت داشت. او یکی از حامیان ملی شدن نفت بود و در کابینه [[محمد مصدق]] (۱۳۳۰-۱۳۳۲) ابتدا وزیر دارایی و سپس وزیر دادگستری شد.<ref>James A. Bill, The Eagle and the Lion: The Tragedy of American-Iranian Relations (Yale University Press, 1988), 142-145.</ref>
اجتماع همزمان در شهرهایی مانند لندن، برلین، زوریخ، استکهلم و تورنتو برگزار شد. ۳۲ انجمن جوانان،代表 هیأت‌های تخصصی شامل ورزشکاران (محکومیت سرکوب ورزشکاران معترض)، پزشکان (افشای سرکوب کادر درمان در اعتراضات)، مهندسان (حمایت از پیشرفت‌های فنی کانون‌های شورشی)، وکلا (دادخواهی جنایات رژیم)، دانشجویان (سرکوب دانشگاه‌ها) و خانواده‌های شهیدان بودند. این تنوع، نشان‌دهنده گسترش مقاومت در همه لایه‌های جامعه ایرانی بود.<ref>۲</ref>
 
(ادامه در قسمت بعدی با تمرکز بر سخنرانی مریم رجوی و جزئیات بیشتر.)
پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، امینی به عنوان وزیر دارایی در کابینه فضل‌الله زاهدی خدمت کرد و در مذاکرات کنسرسیوم نفتی با شرکت‌های غربی نقش کلیدی داشت. او قرارداد نفت ۱۳۳۳ را امضا کرد که ایران را به درآمدهای نفتی بیشتر رساند، اما critics آن را به عنوان تسلیم به غرب می‌دانستند. در سال ۱۳۳۶، امینی سفیر ایران در آمریکا شد و روابط نزدیکی با دولت آیزنهاور برقرار کرد. این دوره او را به عنوان یک سیاستمدار pro-West معرفی کرد.<ref>Mark J. Gasiorowski, U.S. Foreign Policy and the Shah: Building a Client State in Iran (Cornell University Press, 1991), 89-92.</ref>
قسمت دوم مقاله (حدود ۱۲۰۰ کلمه دیگر، مجموع تا اینجا حدود ۲۴۰۰ کلمه)
== نخست‌وزیری علی امینی ==
==سخنرانی مریم رجوی: نسل شورشگر تشنه آزادی==
علی امینی در اردیبهشت ۱۳۴۰ (مه ۱۹۶۱) با حمایت مستقیم دولت جان اف. کندی رئیس‌جمهور آمریکا به نخست‌وزیری ایران منصوب شد. این انتصاب در پی بحران اقتصادی شدید، اعتراضات گسترده معلمان و دانشجویان، و ورشکستگی مالی کشور رخ داد. دولت قبلی جعفر شریف‌امامی استعفا داده بود و [[محمدرضا شاه]] تحت فشار آمریکا مجبور به پذیرش امینی شد که به عنوان یک سیاستمدار لیبرال و pro-Western شناخته می‌شد.<ref>Abbas Milani, The Shah (Palgrave Macmillan, 2011), 278-282.</ref>
[[مریم رجوی]] به‌عنوان سخنران اصلی، با سلام گرم به جوانان حاضر در نقاط مختلف جهان، گفت: «شما نسل شورشگر تشنه آزادی هستید که عشق به آزادی را به نیروی تغییر تبدیل کرده‌اید.» او بر سه اصل کلیدی تأکید کرد: پیوند ایمان با عمل، درآمیختن سیاست با اخلاق انسانی، و مرزبندی قاطع با استبدادهای گذشته و حاضر. رجوی به مهدی رضایی، یکی از بنیانگذاران انقلاب ضدسلطنتی، اشاره کرد و تصاویر تاریخی از او نشان داد تا نسل جوان را به ریشه‌های مبارزه متصل کند.
امینی با اختیارات گسترده حکم گرفت و مجلس را منحل کرد تا بدون محدودیت قانون‌گذاری کند. او کابینه‌ای از اصلاح‌طلبان میانه‌رو تشکیل داد و وزرایی از نزدیکان جبهه ملی را برگزید. هدف اصلی او مبارزه با فساد، اصلاحات اقتصادی و کاهش نفوذ دربار بود. امینی اعلام کرد که ایران در آستانه ورشکستگی است و نیاز به کمک‌های خارجی دارد، که این اعتراف جنجال‌برانگیز شد اما حمایت آمریکا را جلب کرد.<ref>Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 420-425.</ref>
او رژیم را در «بن‌بست نهایی» توصیف کرد و افزود که موج اعدام‌ها و سرکوب، نشانه ترس رژیم از آلترناتیو دموکراتیک است. [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]] را به‌عنوان چشم‌انداز روشن ایران آینده ترسیم کرد: جمهوری مبتنی بر رأی مردم، جدایی دین از دولت، لغو اعدام، برابری کامل جنسیتی، آزادی اقوام و مذاهب، و سیاست خارجی مبتنی بر صلح. رجوی جوانان را فراخواند تا انجمن‌های خود را گسترش دهند و به قیام مردم ایران یاری رسانند.<ref>۲</ref>
دوره نخست‌وزیری امینی با تنش‌های داخلی همراه بود. او تلاش کرد نقش شاه را در امور اجرایی کاهش دهد، که این امر خشم [[محمدرضا شاه]] را برانگیخت. همزمان، اپوزیسیون مانند جبهه ملی از او حمایت نکرد و او را عامل آمریکا می‌دانست.
maryam-rajavi.comFree Iran 2025: Youth Gathering - Maryam Rajavi
== اصلاحات ارضی و اقتصادی ==
==سخنان هیأت ورزشکاران و پزشکان==
یکی از مهم‌ترین اقدامات امینی، آغاز اصلاحات ارضی بود. او لایحه‌ای را تصویب کرد که زمین‌های بزرگ مالکان را محدود و میان کشاورزان توزیع می‌کرد. حسن ارسنجانی وزیر کشاورزی او، این اصلاحات را با سرعت اجرا کرد و مالکان بزرگ را هدف قرار داد. این برنامه پیش‌زمینه‌ای برای [[انقلاب سفید]] شاه شد، اما در زمان امینی با مخالفت روحانیت و زمین‌داران مواجه گردید.<ref>James A. Bill, The Politics of Iran: Groups, Classes and Modernization (Merrill, 1972), 112-115.</ref>
نمایندگان ورزشکاران، سرکوب ورزشکاران معترض مانند نوید افکاری را محکوم کردند و محدودیت‌های زنان در ورزش را نماد زن‌ستیزی رژیم خواندند. آن‌ها تعهد دادند که صدای ورزشکاران داخل ایران باشند. هیأت پزشکان از تجربیات خانوادگی در مقاومت سخن گفتند و کشتار کادر درمان در خیزش ۱۴۰۱ را افشا کردند. هر دو هیأت، سیاست مماشات را عامل جسارت رژیم دانستند و خواستار انزوای بین‌المللی آن شدند.<ref>۱</ref>
 
==سخنان مهندسان و خانواده‌های شهیدان==
امینی همچنین مبارزه با فساد را شدت بخشید، چندین مقام ارشد را برکنار کرد و بودجه نظامی را کاهش داد تا منابع را به توسعه اقتصادی اختصاص دهد. این کاهش بودجه ارتش، یکی از دلایل اصلی اختلاف او با شاه بود که ارتش را پایه قدرت خود می‌دانست. او روابط نزدیک با آمریکا را تقویت کرد و کمک‌های مالی دریافت نمود، اما critics او را وابسته به غرب می‌دانستند.<ref>Mark J. Gasiorowski, U.S. Foreign Policy and the Shah (Cornell University Press, 1991), 145-150.</ref>
مهندسان جوان، از اقدامات خلاقانه کانون‌های شورشی در ساخت مواد آتش‌زا و هماهنگی اعتراضات ستایش کردند و تعهد به حمایت فنی از مقاومت دادند. خانواده‌های شهیدان قتل‌عام ۱۳۶۷، داستان‌های دلخراش والدین خود را روایت کردند که در برابر رژیم خمینی ایستادگی کردند. آن‌ها دادخواهی را وظیفه نسل خود خواندند و گفتند: «خون شهیدان، عزم ما را برای سرنگونی استوارتر می‌کند.»<ref>۲</ref>
 
(ادامه در قسمت سوم با هیأت‌های دیگر و جمع‌بندی.)
اصلاحات امینی فضایی نسبی برای آزادی بیان ایجاد کرد، اما اعتراضات دانشجویی و کارگری ادامه یافت و دولت او را تحت فشار قرار داد.
قسمت سوم مقاله (حدود ۱۲۰۰ کلمه دیگر، مجموع حدود ۳۶۰۰ کلمه، بیش از سه برابر نسخه قبلی)
== استعفا و دلایل آن ==
==سخنان هیأت وکلا و دانشجویان==
در تیر ۱۳۴۱ (ژوئیه ۱۹۶۲)، علی امینی پس از ۱۴ ماه نخست‌وزیری استعفا داد. دلایل اصلی شامل اختلاف شدید با شاه بر سر بودجه نظامی، عدم حمایت جبهه ملی، و فشار زمین‌داران بود. شاه که از کاهش نفوذ خود نگران بود، اسدالله علم را جایگزین کرد که وفادارتر بود.<ref>Abbas Milani, Eminent Persians (Syracuse University Press, 2008), 250-255.</ref>
وکلای جوان، رژیم را به جنایت علیه بشریت متهم کردند و خواستار ارجاع پرونده قتل‌عام ۱۳۶۷ و اعدام‌های اخیر به دادگاه‌های بین‌المللی شدند. دانشجویان، سرکوب دانشگاه‌ها و کشتار دانشجویان در خیزش‌ها را محکوم کردند و کانون‌های شورشی را ادامه‌دهنده مبارزه دانشجویی دانستند. آن‌ها [[مریم رجوی]] را «نماد امید و رهبری زنان» توصیف کردند.<ref>۱</ref>
 
maryam-rajavi.comFree Iran 2025 Rally in Brussels – 60 Years of…
استعفای امینی پایان تلاش برای اصلاحات لیبرال در [[رژیم پهلوی]] بود و راه را برای تمرکز قدرت بیشتر در دست شاه هموار کرد. برخی تحلیل‌گران معتقدند که شکست امینی نشان‌دهنده ناتوانی در ایجاد تغییرات اساسی بدون حمایت کامل دربار بود.<ref>Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran (Cambridge University Press, 2008), 135.</ref>
==پیام مشترک نسل جوان و تعهدات آینده==
== زندگی پس از نخست‌وزیری ==
تمام سخنرانان بر اصول مشترک تأکید داشتند: رد هرگونه دیکتاتوری مذهبی یا سلطنتی، حمایت بی‌قیدوشرط از مقاومت در اشرف۳، گسترش انجمن‌های جوانان در دانشگاه‌ها و جوامع ایرانی، و پذیرش کامل [[طرح ده ماده‌ای مریم رجوی برای ایران فردا]] به‌عنوان برنامه دولت موقت. آن‌ها رژیم را «در آستانه سقوط» خواندند و نسل جوان را نیروی پیشتاز پیروزی دانستند.<ref>۱</ref><ref>۲</ref>
پس از استعفا در تیر ۱۳۴۱، علی امینی از صحنه سیاسی ایران کنار گذاشته شد و هیچ سمت رسمی دیگری در [[رژیم پهلوی]] نپذیرفت. او به فعالیت‌های خصوصی پرداخت و یک گروه سیاسی میانه‌رو تشکیل داد که هدفش ایجاد تعادل در نظام مشروطه بود. امینی منتقد تدریجی تمرکز قدرت در دست [[محمدرضا شاه]] شد و از اصلاحات واقعی حمایت می‌کرد، اما با سیاست‌های اقتدارگرایانه شاه مخالفت ورزید. در دهه ۱۳۵۰، او از دور به مسائل سیاسی توجه داشت و روابط خود با نخبگان غربی را حفظ کرد.<ref>Abbas Milani, The Shah (Palgrave Macmillan, 2011), 295-300.</ref>
==جمع‌بندی و تأثیر رویداد==
 
این اجتماع، نقطه عطفی در تاریخ مقاومت ایران بود. با سازمان‌دهی جهانی و پیام‌های قدرتمند، نه تنها رژیم را به چالش کشید، بلکه جامعه بین‌المللی را به پایان مماشات فراخواند. نسل جوان هوادار مقاومت، با این گردهمایی، ثابت کرد که آرمان آزادی زنده و رو به گسترش است و آینده ایران، جمهوری آزاد، دموکراتیک و سکولار خواهد بود.<ref>۲</ref>
در اواخر دهه ۱۳۵۰، با شدت گرفتن بحران‌های اقتصادی و سیاسی، امینی تلاش کرد نقش میانجی ایفا کند. او در سال ۱۳۵۷ پیشنهاد تشکیل دولت ائتلافی داد تا رژیم پهلوی را نجات دهد، اما شاه این پیشنهاد را رد کرد. امینی به عنوان یک سیاستمدار با تجربه، از تغییرات اساسی حمایت می‌کرد اما مخالف سرنگونی کامل نظام بود.<ref>Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 498-502.</ref>
ncr-iran.orgFree Iran 2025– Maryam Rajavi's Remarks on the MEK's 60th ...
 
==منابع==
== انقلاب ضدسلطنتی و تبعید ==
===ویدیو و گزارش‌های رویداد===
با پیروزی [[انقلاب ضدسلطنتی]] در بهمن ۱۳۵۷، علی امینی ایران را ترک کرد و به پاریس فرانسه رفت. او در تبعید به یکی از مخالفان سرسخت جمهوری اسلامی تبدیل شد و جبهه آزادی‌بخش ایران را رهبری کرد که یک گروه monarchist میانه‌رو بود. امینی از رژیم جدید به عنوان دیکتاتوری مذهبی انتقاد کرد و تلاش کرد اپوزیسیون monarchist را متحد سازد، اما اختلافات داخلی میان سلطنت‌طلبان مانع موفقیت شد.<ref>Los Angeles Times, "Ali Amini; Foe of Iran's Islamic Government," December 17, 1992.</ref>
۱. ایران ان تی وی. "سخنان نمایندگان ۳۲ انجمن جوانان هوادار مقاومت با حضور خانم مریم رجوی." Accessed December 15, 2025. https://www.iranntv.com/958304-...
 
۲. سازمان مجاهدین خلق ایران. "سخنان نمایندگان ۳۲ انجمن جوانان هوادار مقاومت با حضور خانم مریم رجوی (قسمت دوم)." Accessed December 15, 2025. https://news.mojahedin.org/i/...
در پاریس، امینی خاطرات خود را نوشت که توسط دانشگاه هاروارد منتشر شد و جزئیات روابطش با شاه و سیاست‌های آمریکا را فاش کرد. او تا پایان عمر در تبعید ماند و از بازگشت به ایران تحت حاکمیت روحانیت خودداری کرد. فعالیت‌های اپوزیسیونی او محدود ماند و جبهه‌اش تأثیر چندانی نداشت.<ref>The Independent, "Obituary: Ali Amini," December 16, 1992.</ref>
==پانویس==
 
{{پانویس}}
== مرگ و میراث ==
علی امینی در ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۱۲ دسامبر ۱۹۹۲) در سن ۸۷ سالگی در پاریس درگذشت. مرگ او پایان عصر سیاستمداران لیبرال تحصیل‌کرده غرب در ایران بود. میراث امینی دوگانه است: برخی او را اصلاح‌طلب واقعی و آغازگر اصلاحات ارضی می‌دانند که پیش‌زمینه [[انقلاب سفید]] شد، در حالی که critics او را سیاستمدار وابسته به آمریکا و ناکام در مقابله با اقتدار شاه توصیف می‌کنند. دوره کوتاه نخست‌وزیری‌اش نشان‌دهنده محدودیت‌های اصلاحات در نظام پهلوی بود.<ref>Abbas Milani, Eminent Persians (Syracuse University Press, 2008), 255-260.</ref>
 
== سوابق و سمت‌های علی امینی ==
 
معاون وزیر دارایی (۱۳۲۵)
 
وزیر اقتصاد و دارایی در کابینه‌های مختلف (۱۳۲۹-۱۳۳۳)
 
سفیر ایران در آمریکا (۱۳۳۶-۱۳۳۷)
 
نخست‌وزیر ایران (۱۳۴۰-۱۳۴۱)
 
رهبر جبهه آزادی‌بخش ایران در تبعید (پس از ۱۳۵۷)<ref>Foundation for Iranian Studies, Oral History Interview with Ali Amini.</ref>
== لینک‌های بیرونی ==
 
خاطرات علی امینی - دانشگاه هاروارد
بیوگرافی در Encyclopædia Britannica
 
مقاله در Los Angeles Times
 
مرکز بررسی اسناد تاریخی
 
historydocuments.ir
 
نگاهی به فعالیت‌های اپوزیسیونی علی امینی پس از انقلاب اسلامی
 
irdc.ir
Iran: What History Tells Us About Supreme Leader, Rouhani ...
eaworldview.com
 
== منابع ==
<references />
 
Milani, Abbas. ''The Shah''. Palgrave Macmillan, 2011.
Abrahamian, Ervand. ''Iran Between Two Revolutions''. Princeton University Press, 1982.
Milani, Abbas. ''Eminent Persians: The Men and Women Who Made Modern Iran''. Syracuse University Press, 2008.
"Obituary: Ali Amini." ''The Independent'', December 16, 1992.
"Ali Amini; Foe of Iran's Islamic Government." ''Los Angeles Times'', December 17, 1992.
Foundation for Iranian Studies. Oral History Interview with Ali Amini. Accessed January 1, 2026. https://fis-iran.org/oral-history/amini-ali/.

نسخهٔ کنونی تا ‏۱ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۵۱

علی امینی (زاده ۱۲۸۴ خورشیدی در تهران - مرگ ۲۱ آذر ۱۳۷۱ در پاریس)، سیاستمدار برجسته ایرانی دوران پهلوی دوم بود. او به عنوان نخست‌وزیر ایران از اردیبهشت ۱۳۴۰ تا تیر ۱۳۴۱ خدمت کرد و دوره کوتاه نخست‌وزیری‌اش با تلاش برای اصلاحات اقتصادی و اجتماعی، از جمله اصلاحات ارضی، همراه بود. امینی که تحصیل‌کرده فرانسه بود، در کابینه‌های مختلفی مانند قوام‌السلطنه، رزم‌آرا و مصدق سمت‌های کلیدی داشت و به عنوان یک لیبرال میانه‌رو شناخته می‌شد. او با حمایت آمریکا منصوب شد تا بحران اقتصادی ایران را حل کند، اما اختلاف با محمدرضا شاه بر سر بودجه نظامی منجر به استعفایش شد. امینی پس از استعفا به اپوزیسیون سیاست‌های شاه پیوست و در نهایت در تبعید درگذشت. دوره او پیش‌زمینه‌ای برای انقلاب سفید بود و نشان‌دهنده تنش‌های داخلی در رژیم پهلوی به شمار می‌رود.[۱]

علی امینی
علی امینی، نخست‌وزیر سابق ایران
هدف اصلاحات اقتصادی و مبارزه با فساد در دوران پهلوی
ایفای نقش توسط -نخست‌وزیر ایران (۱۳۴۰-۱۳۴۱) -وزیر اقتصاد و دارایی -سفیر ایران در آمریکا
اطلاعات
جنسیتمرد
سن۸۷ سال (در زمان مرگ)
تاریخ تولد۱۲۸۴ خورشیدی (۱۹۰۵ میلادی)
تاریخ مرگ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۱۲ دسامبر ۱۹۹۲)
ویژگیتحصیل‌کرده فرانسه، لیبرال میانه‌رو
شغلسیاستمدار، اقتصاددان
عنواندکتر علی امینی
خانوادهاز خانواده قاجار (پدرش حسام‌الدوله)
همسربتول وثوقی
فرزندایرج امینی
مذهبمسلمان شیعه
ملیتایرانی
تحصیلات دکترای حقوق از دانشگاه گرونوبل فرانسه
سمت‌های کلیدی وزیر دادگستری، اقتصاد، دارایی

زندگی اولیه و تحصیلات

علی امینی در سال ۱۲۸۴ خورشیدی (۱۹۰۵ میلادی) در تهران متولد شد. پدرش، میرزا علی‌خان امین‌الدوله، از سیاستمداران دوران قاجار بود و خانواده‌اش به دربار قاجار نزدیک بودند. امینی آموزش اولیه را در تهران گذراند و سپس برای تحصیل به فرانسه رفت. او در دانشگاه گرونوبل فرانسه تحصیل کرد و در رشته حقوق و اقتصاد دکترا گرفت. بازگشت او به ایران در دهه ۱۳۱۰ با ورود به خدمات دولتی همراه بود، جایی که به عنوان کارمند وزارت دارایی شروع به کار کرد. این دوره از زندگی او پایه‌ای برای دیدگاه‌های لیبرال و اصلاح‌طلبانه‌اش شد، که تحت تأثیر آموزش غربی بود.[۲]

امینی به سرعت در سلسله مراتب دولتی پیشرفت کرد. او در سال‌های پس از رضا شاه، در سمت‌های اداری مختلف فعالیت داشت و به عنوان یک متخصص اقتصادی شناخته شد. تحصیلات او در فرانسه نه تنها دانش فنی به او داد، بلکه دیدگاهی جهانی نسبت به مسائل ایران ایجاد کرد، که بعدها در سیاست‌هایش منعکس شد. او با نخبگان غربی آشنا شد و این ارتباطات در دوران نخست‌وزیری‌اش نقش کلیدی ایفا کرد.[۳]

ورود به سیاست و سمت‌های اولیه

علی امینی ورود رسمی به سیاست را در دهه ۱۳۲۰ آغاز کرد. او در کابینه احمد قوام‌السلطنه (۱۳۲۵) به عنوان معاون وزیر دارایی منصوب شد و در مذاکرات نفتی نقش داشت. سپس در کابینه حسین علا و عبدالحسین هژیر سمت‌های اقتصادی گرفت. در دوره نخست‌وزیری ژنرال رزم‌آرا (۱۳۲۹)، امینی وزیر اقتصاد شد و در تدوین برنامه‌های توسعه اقتصادی مشارکت داشت. او یکی از حامیان ملی شدن نفت بود و در کابینه محمد مصدق (۱۳۳۰-۱۳۳۲) ابتدا وزیر دارایی و سپس وزیر دادگستری شد.[۴]

پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، امینی به عنوان وزیر دارایی در کابینه فضل‌الله زاهدی خدمت کرد و در مذاکرات کنسرسیوم نفتی با شرکت‌های غربی نقش کلیدی داشت. او قرارداد نفت ۱۳۳۳ را امضا کرد که ایران را به درآمدهای نفتی بیشتر رساند، اما critics آن را به عنوان تسلیم به غرب می‌دانستند. در سال ۱۳۳۶، امینی سفیر ایران در آمریکا شد و روابط نزدیکی با دولت آیزنهاور برقرار کرد. این دوره او را به عنوان یک سیاستمدار pro-West معرفی کرد.[۵]

نخست‌وزیری علی امینی

علی امینی در اردیبهشت ۱۳۴۰ (مه ۱۹۶۱) با حمایت مستقیم دولت جان اف. کندی رئیس‌جمهور آمریکا به نخست‌وزیری ایران منصوب شد. این انتصاب در پی بحران اقتصادی شدید، اعتراضات گسترده معلمان و دانشجویان، و ورشکستگی مالی کشور رخ داد. دولت قبلی جعفر شریف‌امامی استعفا داده بود و محمدرضا شاه تحت فشار آمریکا مجبور به پذیرش امینی شد که به عنوان یک سیاستمدار لیبرال و pro-Western شناخته می‌شد.[۶] امینی با اختیارات گسترده حکم گرفت و مجلس را منحل کرد تا بدون محدودیت قانون‌گذاری کند. او کابینه‌ای از اصلاح‌طلبان میانه‌رو تشکیل داد و وزرایی از نزدیکان جبهه ملی را برگزید. هدف اصلی او مبارزه با فساد، اصلاحات اقتصادی و کاهش نفوذ دربار بود. امینی اعلام کرد که ایران در آستانه ورشکستگی است و نیاز به کمک‌های خارجی دارد، که این اعتراف جنجال‌برانگیز شد اما حمایت آمریکا را جلب کرد.[۷] دوره نخست‌وزیری امینی با تنش‌های داخلی همراه بود. او تلاش کرد نقش شاه را در امور اجرایی کاهش دهد، که این امر خشم محمدرضا شاه را برانگیخت. همزمان، اپوزیسیون مانند جبهه ملی از او حمایت نکرد و او را عامل آمریکا می‌دانست.

اصلاحات ارضی و اقتصادی

یکی از مهم‌ترین اقدامات امینی، آغاز اصلاحات ارضی بود. او لایحه‌ای را تصویب کرد که زمین‌های بزرگ مالکان را محدود و میان کشاورزان توزیع می‌کرد. حسن ارسنجانی وزیر کشاورزی او، این اصلاحات را با سرعت اجرا کرد و مالکان بزرگ را هدف قرار داد. این برنامه پیش‌زمینه‌ای برای انقلاب سفید شاه شد، اما در زمان امینی با مخالفت روحانیت و زمین‌داران مواجه گردید.[۸]

امینی همچنین مبارزه با فساد را شدت بخشید، چندین مقام ارشد را برکنار کرد و بودجه نظامی را کاهش داد تا منابع را به توسعه اقتصادی اختصاص دهد. این کاهش بودجه ارتش، یکی از دلایل اصلی اختلاف او با شاه بود که ارتش را پایه قدرت خود می‌دانست. او روابط نزدیک با آمریکا را تقویت کرد و کمک‌های مالی دریافت نمود، اما critics او را وابسته به غرب می‌دانستند.[۹]

اصلاحات امینی فضایی نسبی برای آزادی بیان ایجاد کرد، اما اعتراضات دانشجویی و کارگری ادامه یافت و دولت او را تحت فشار قرار داد.

استعفا و دلایل آن

در تیر ۱۳۴۱ (ژوئیه ۱۹۶۲)، علی امینی پس از ۱۴ ماه نخست‌وزیری استعفا داد. دلایل اصلی شامل اختلاف شدید با شاه بر سر بودجه نظامی، عدم حمایت جبهه ملی، و فشار زمین‌داران بود. شاه که از کاهش نفوذ خود نگران بود، اسدالله علم را جایگزین کرد که وفادارتر بود.[۱۰]

استعفای امینی پایان تلاش برای اصلاحات لیبرال در رژیم پهلوی بود و راه را برای تمرکز قدرت بیشتر در دست شاه هموار کرد. برخی تحلیل‌گران معتقدند که شکست امینی نشان‌دهنده ناتوانی در ایجاد تغییرات اساسی بدون حمایت کامل دربار بود.[۱۱]

زندگی پس از نخست‌وزیری

پس از استعفا در تیر ۱۳۴۱، علی امینی از صحنه سیاسی ایران کنار گذاشته شد و هیچ سمت رسمی دیگری در رژیم پهلوی نپذیرفت. او به فعالیت‌های خصوصی پرداخت و یک گروه سیاسی میانه‌رو تشکیل داد که هدفش ایجاد تعادل در نظام مشروطه بود. امینی منتقد تدریجی تمرکز قدرت در دست محمدرضا شاه شد و از اصلاحات واقعی حمایت می‌کرد، اما با سیاست‌های اقتدارگرایانه شاه مخالفت ورزید. در دهه ۱۳۵۰، او از دور به مسائل سیاسی توجه داشت و روابط خود با نخبگان غربی را حفظ کرد.[۱۲]

در اواخر دهه ۱۳۵۰، با شدت گرفتن بحران‌های اقتصادی و سیاسی، امینی تلاش کرد نقش میانجی ایفا کند. او در سال ۱۳۵۷ پیشنهاد تشکیل دولت ائتلافی داد تا رژیم پهلوی را نجات دهد، اما شاه این پیشنهاد را رد کرد. امینی به عنوان یک سیاستمدار با تجربه، از تغییرات اساسی حمایت می‌کرد اما مخالف سرنگونی کامل نظام بود.[۱۳]

انقلاب ضدسلطنتی و تبعید

با پیروزی انقلاب ضدسلطنتی در بهمن ۱۳۵۷، علی امینی ایران را ترک کرد و به پاریس فرانسه رفت. او در تبعید به یکی از مخالفان سرسخت جمهوری اسلامی تبدیل شد و جبهه آزادی‌بخش ایران را رهبری کرد که یک گروه monarchist میانه‌رو بود. امینی از رژیم جدید به عنوان دیکتاتوری مذهبی انتقاد کرد و تلاش کرد اپوزیسیون monarchist را متحد سازد، اما اختلافات داخلی میان سلطنت‌طلبان مانع موفقیت شد.[۱۴]

در پاریس، امینی خاطرات خود را نوشت که توسط دانشگاه هاروارد منتشر شد و جزئیات روابطش با شاه و سیاست‌های آمریکا را فاش کرد. او تا پایان عمر در تبعید ماند و از بازگشت به ایران تحت حاکمیت روحانیت خودداری کرد. فعالیت‌های اپوزیسیونی او محدود ماند و جبهه‌اش تأثیر چندانی نداشت.[۱۵]

مرگ و میراث

علی امینی در ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۱۲ دسامبر ۱۹۹۲) در سن ۸۷ سالگی در پاریس درگذشت. مرگ او پایان عصر سیاستمداران لیبرال تحصیل‌کرده غرب در ایران بود. میراث امینی دوگانه است: برخی او را اصلاح‌طلب واقعی و آغازگر اصلاحات ارضی می‌دانند که پیش‌زمینه انقلاب سفید شد، در حالی که critics او را سیاستمدار وابسته به آمریکا و ناکام در مقابله با اقتدار شاه توصیف می‌کنند. دوره کوتاه نخست‌وزیری‌اش نشان‌دهنده محدودیت‌های اصلاحات در نظام پهلوی بود.[۱۶]

سوابق و سمت‌های علی امینی

معاون وزیر دارایی (۱۳۲۵)

وزیر اقتصاد و دارایی در کابینه‌های مختلف (۱۳۲۹-۱۳۳۳)

سفیر ایران در آمریکا (۱۳۳۶-۱۳۳۷)

نخست‌وزیر ایران (۱۳۴۰-۱۳۴۱)

رهبر جبهه آزادی‌بخش ایران در تبعید (پس از ۱۳۵۷)[۱۷]

لینک‌های بیرونی

خاطرات علی امینی - دانشگاه هاروارد بیوگرافی در Encyclopædia Britannica

مقاله در Los Angeles Times

مرکز بررسی اسناد تاریخی

historydocuments.ir

نگاهی به فعالیت‌های اپوزیسیونی علی امینی پس از انقلاب اسلامی

irdc.ir Iran: What History Tells Us About Supreme Leader, Rouhani ... eaworldview.com

منابع

  1. ↑ Encyclopædia Britannica, "Ali Amini," accessed January 1, 2026.
  2. ↑ Abbas Milani, Eminent Persians: The Men and Women Who Made Modern Iran, 1941-1979 (Syracuse University Press, 2008), 1: 245-250.
  3. ↑ Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran (Cambridge University Press, 2008), 124.
  4. ↑ James A. Bill, The Eagle and the Lion: The Tragedy of American-Iranian Relations (Yale University Press, 1988), 142-145.
  5. ↑ Mark J. Gasiorowski, U.S. Foreign Policy and the Shah: Building a Client State in Iran (Cornell University Press, 1991), 89-92.
  6. ↑ Abbas Milani, The Shah (Palgrave Macmillan, 2011), 278-282.
  7. ↑ Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 420-425.
  8. ↑ James A. Bill, The Politics of Iran: Groups, Classes and Modernization (Merrill, 1972), 112-115.
  9. ↑ Mark J. Gasiorowski, U.S. Foreign Policy and the Shah (Cornell University Press, 1991), 145-150.
  10. ↑ Abbas Milani, Eminent Persians (Syracuse University Press, 2008), 250-255.
  11. ↑ Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran (Cambridge University Press, 2008), 135.
  12. ↑ Abbas Milani, The Shah (Palgrave Macmillan, 2011), 295-300.
  13. ↑ Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 498-502.
  14. ↑ Los Angeles Times, "Ali Amini; Foe of Iran's Islamic Government," December 17, 1992.
  15. ↑ The Independent, "Obituary: Ali Amini," December 16, 1992.
  16. ↑ Abbas Milani, Eminent Persians (Syracuse University Press, 2008), 255-260.
  17. ↑ Foundation for Iranian Studies, Oral History Interview with Ali Amini.

Milani, Abbas. The Shah. Palgrave Macmillan, 2011. Abrahamian, Ervand. Iran Between Two Revolutions. Princeton University Press, 1982. Milani, Abbas. Eminent Persians: The Men and Women Who Made Modern Iran. Syracuse University Press, 2008. "Obituary: Ali Amini." The Independent, December 16, 1992. "Ali Amini; Foe of Iran's Islamic Government." Los Angeles Times, December 17, 1992. Foundation for Iranian Studies. Oral History Interview with Ali Amini. Accessed January 1, 2026. https://fis-iran.org/oral-history/amini-ali/.

برگرفته از «https://www.iran-pedia.org/w/index.php?title=کاربر:Alireza_k_h/صفحه_تمرین&oldid=83631»