|
|
| (۱۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| '''چکیده'''
| | {{جعبه زندگینامه |
| علی امینی (زاده ۱۲۸۴ خورشیدی در تهران - مرگ ۲۱ آذر ۱۳۷۱ در پاریس)، سیاستمدار برجسته ایرانی دوران پهلوی دوم بود. او به عنوان نخستوزیر ایران از اردیبهشت ۱۳۴۰ تا تیر ۱۳۴۱ خدمت کرد و دوره کوتاه نخستوزیریاش با تلاش برای اصلاحات اقتصادی و اجتماعی، از جمله اصلاحات ارضی، همراه بود. امینی که تحصیلکرده فرانسه بود، در کابینههای مختلفی مانند قوامالسلطنه، رزمآرا و مصدق سمتهای کلیدی داشت و به عنوان یک لیبرال میانهرو شناخته میشد. او با حمایت آمریکا منصوب شد تا بحران اقتصادی ایران را حل کند، اما اختلاف با [[محمدرضا شاه]] بر سر بودجه نظامی منجر به استعفایش شد. امینی پس از استعفا به oposición نسبت به سیاستهای شاه پیوست و در نهایت در تبعید درگذشت. دوره او پیشزمینهای برای [[انقلاب سفید]] بود و نشاندهنده تنشهای داخلی در [[رژیم پهلوی]] به شمار میرود.<ref>Encyclopædia Britannica, "Ali Amini," accessed January 1, 2026.</ref>
| | |نام_شخص=محمدرضا کرمی |
| {{جعبه اطلاعات شخصیت | | |تصویر=محمدرضا کرمی1.jpg |
| |نام = علی امینی | | |عرض_تصویر=260px |
| |تصویر = [[پرونده:علی امینی نخست وزیر.JPG|بندانگشتی|وسط]] | | |توضیح_تصویر=محمدرضا کرمی، شهید قیام سراسری ۱۴۰۴ |
| |توضیحات = علی امینی، نخستوزیر سابق ایران | | |تاریخ_تولد=۱۳۸۸ (حدودی) |
| |سری = | | |محل_تولد=ملکشاهی، استان ایلام |
| |اولین_حضور = | | |تاریخ_مرگ=۱۵ دی ۱۴۰۴ |
| |آخرین_حضور =
| | |ملیت=ایرانی |
| |هدف = اصلاحات اقتصادی و مبارزه با فساد در دوران پهلوی
| | |محل_مرگ=ایلام |
| |ساخته_شده_توسط=
| | |مدفن=آرامستان ملکشاهی |
| |ایفای_نقش_توسط= -نخستوزیر ایران (۱۳۴۰-۱۳۴۱) -وزیر اقتصاد و دارایی -سفیر ایران در آمریکا
| | |علت مرگ=شلیک مستقیم نیروهای حکومتی |
| |قسمتها = | | |شناختهشده برای=از جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ |
| |لقب = | | |همسر= |
| |نام_مستعار = | | |والدین= |
| |نوع = | | }} |
| |جنسیت = مرد | | |
| |سن = ۸۷ سال (در زمان مرگ) | | == چکیده == |
| |تاریخ_تولد = ۱۲۸۴ خورشیدی (۱۹۰۵ میلادی)
| | '''محمدرضا کرمی'''، نوجوان ۱۶ ساله اهل شهرستان ملکشاهی در استان ایلام، از جمله جانباختگان [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۴|قیام سراسری دیماه ۱۴۰۴]] در ایران بود که در جریان سرکوب اعتراضات مردمی، بر اثر شلیک مستقیم نیروهای حکومتی زخمی شد و پس از چند روز بستری در بیمارستان، جان خود را از دست داد. او در جریان تجمعات اعتراضی در ملکشاهی هدف تیراندازی قرار گرفت و برای درمان به بیمارستان امام خمینی ایلام منتقل شد، اما شدت جراحات وارده منجر به مرگ وی در روز ۱۵ دی ۱۴۰۴ شد. کشتهشدن محمدرضا کرمی، در سن پایین، بازتاب گستردهای در گزارشهای حقوق بشری داشت و نام او در فهرست شهیدان قیام ۱۴۰۴ ثبت شد؛ رخدادی که بیانگر گسترش دامنه سرکوب به نوجوانان و شهرهای کوچک ایران است. (۱)(۲) |
| |تاریخ_مرگ = ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۱۲ دسامبر ۱۹۹۲) | | |
| |ویژگی = تحصیلکرده فرانسه، لیبرال میانهرو
| | '''محمدرضا کرمی''' از ساکنان شهرستان ملکشاهی در استان ایلام بود که در جریان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ در زمره معترضان خیابانی قرار گرفت. بر اساس گزارشهای حقوق بشری، اعتراضات در این منطقه همزمان با سایر شهرهای ایران و در واکنش به بحرانهای اقتصادی، معیشتی و سرکوب سیاسی شکل گرفت و با حضور گسترده نیروهای امنیتی و انتظامی مواجه شد. (۲)(۳) |
| |شغل = سیاستمدار، اقتصاددان
| | |
| |عنوان = دکتر علی امینی
| | محمدرضا کرمی در روز ۱۳ دی ۱۴۰۴، در جریان یکی از تجمعات اعتراضی در شهر ملکشاهی، هدف شلیک مستقیم نیروهای حکومتی قرار گرفت. طبق گزارش سازمان حقوق بشری هەنگاو، وی از ناحیه بالاتنه و پهلو به شدت زخمی شد و بلافاصله به بیمارستان امام خمینی ایلام منتقل گردید. وضعیت جسمانی او وخیم گزارش شده و به بخش مراقبتهای ویژه انتقال داده شد. (۳) |
| |callsign =
| | |
| |خانواده = از خانواده قاجار (پدرش حسامالدوله)
| | با وجود تلاش کادر درمان، شدت جراحات وارده باعث شد محمدرضا کرمی پس از چند روز بستری، در روز ۱۵ دی ۱۴۰۴ جان خود را از دست بدهد. شبکه حقوق بشر کردستان نیز با تأیید این خبر اعلام کرد که مرگ او نتیجه مستقیم استفاده نیروهای حکومتی از سلاح گرم علیه معترضان غیرمسلح بوده است. (۳)(۴) |
| |همسر = بتول وثوقی | | |
| |significantother= | | پس از مرگ محمدرضا کرمی، مراسم خاکسپاری وی در شهرستان ملکشاهی برگزار شد. گزارشها حاکی از آن است که این مراسم تحت فضای امنیتی و با نظارت نیروهای حکومتی انجام شده و تلاشهایی برای جلوگیری از تبدیل آن به تجمع اعتراضی صورت گرفته است. با این حال، نام او در میان جانباختگان اعتراضات سراسری ثبت شد و یادش در کنار دیگر قربانیان قیام ۱۴۰۴ گرامی داشته میشود. (۱)(۴) |
| |فرزند = ایرج امینی
| | |
| |خویشاوند =
| | کشتهشدن محمدرضا کرمی، بهویژه با توجه به سن پایین او، در گزارشهای حقوق بشری بهعنوان نمونهای از افزایش شمار نوجوانان قربانی سرکوب اعتراضات مورد توجه قرار گرفته است. این رخداد بیانگر گسترش دامنه خشونت دولتی به نسل جوان و مناطق کمتر دیدهشده کشور و جایگاه نوجوانان در حافظه جمعی اعتراضات سراسری ایران است. (۲)(۳) |
| |آدرس =
| | |
| |مذهب = مسلمان شیعه
| | == منابع == |
| |ملیت = ایرانی
| | ۱. سازمان مجاهدین خلق ایران – معرفی شهیدان قیام: |
| |lbl21 = تحصیلات
| | https://m.mojahedin.org/id/38631a6a-1051-4c74-93a3-2113d63fd797 |
| |data21 = دکترای حقوق از دانشگاه گرونوبل فرانسه
| | |
| |lbl22 = سمتهای کلیدی | | ۲. ایران آزادی – اسامی و مشخصات شهیدان اعتراضات و قیام ۱۴۰۴: |
| |data22 = وزیر دادگستری، اقتصاد، دارایی
| | https://iranfreedom.net/%d8%a7%d8%b3%d8%a7%d9%85%db%8c-%d9%88-%d9%85%d8%b4%d8%ae%d8%b5%d8%a7%d8%aa-%d8%b4%d9%87%db%8c%d8%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b9%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d8%a7%d8%aa-%d9%88-%d9%82%db%8c%d8%a7%d9%85-%db%b1 |
| |lbl23 =
| | |
| |data23 =
| | ۳. ههنگاو – گزارش جانباختن محمدرضا کرمی در ملکشاهی: |
| |lbl24 =
| | https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-44 |
| |data24 =
| | |
| |lbl25 =
| | ۴. شبکه حقوق بشر کردستان – کشتهشدن شهروندان در جریان اعتراضات ایلام: |
| |data25 =
| | https://kurdistanhumanrights.org/fa/news-fa/killing-citizens/2026/01/06/p46181 |
| |extra-hdr =
| |
| |lbl31 =
| |
| |data31 =
| |
| |lbl32 =
| |
| |data32 =
| |
| |lbl33 =
| |
| |data33 =
| |
| |lbl34 =
| |
| |data34 =
| |
| |lbl35 =
| |
| |data35 = }}
| |
| == زندگی اولیه و تحصیلات ==
| |
| علی امینی در سال ۱۲۸۴ خورشیدی (۱۹۰۵ میلادی) در تهران متولد شد. پدرش، میرزا علیخان امینالدوله، از سیاستمداران دوران قاجار بود و خانوادهاش به دربار قاجار نزدیک بودند. امینی آموزش اولیه را در تهران گذراند و سپس برای تحصیل به فرانسه رفت. او در دانشگاه گرونوبل فرانسه تحصیل کرد و در رشته حقوق و اقتصاد دکترا گرفت. بازگشت او به ایران در دهه ۱۳۱۰ با ورود به خدمات دولتی همراه بود، جایی که به عنوان کارمند وزارت دارایی شروع به کار کرد. این دوره از زندگی او پایهای برای دیدگاههای لیبرال و اصلاحطلبانهاش شد، که تحت تأثیر آموزش غربی بود.<ref>Abbas Milani, Eminent Persians: The Men and Women Who Made Modern Iran, 1941-1979 (Syracuse University Press, 2008), 1: 245-250.</ref>
| |
| امینی به سرعت در سلسله مراتب دولتی پیشرفت کرد. او در سالهای پس از رضا شاه، در سمتهای اداری مختلف فعالیت داشت و به عنوان یک متخصص اقتصادی شناخته شد. تحصیلات او در فرانسه نه تنها دانش فنی به او داد، بلکه دیدگاهی جهانی نسبت به مسائل ایران ایجاد کرد، که بعدها در سیاستهایش منعکس شد. او با نخبگان غربی آشنا شد و این ارتباطات در دوران نخستوزیریاش نقش کلیدی ایفا کرد.<ref>Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran (Cambridge University Press, 2008), 124.</ref>
| |
| == ورود به سیاست و سمتهای اولیه ==
| |
| علی امینی ورود رسمی به سیاست را در دهه ۱۳۲۰ آغاز کرد. او در کابینه احمد قوامالسلطنه (۱۳۲۵) به عنوان معاون وزیر دارایی منصوب شد و در مذاکرات نفتی نقش داشت. سپس در کابینه حسین علا و عبدالحسین هژیر سمتهای اقتصادی گرفت. در دوره نخستوزیری ژنرال رزمآرا (۱۳۲۹)، امینی وزیر اقتصاد شد و در تدوین برنامههای توسعه اقتصادی مشارکت داشت. او یکی از حامیان ملی شدن نفت بود و در کابینه [[محمد مصدق]] (۱۳۳۰-۱۳۳۲) ابتدا وزیر دارایی و سپس وزیر دادگستری شد.<ref>James A. Bill, The Eagle and the Lion: The Tragedy of American-Iranian Relations (Yale University Press, 1988), 142-145.</ref>
| |
| پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، امینی به عنوان وزیر دارایی در کابینه فضلالله زاهدی خدمت کرد و در مذاکرات کنسرسیوم نفتی با شرکتهای غربی نقش کلیدی داشت. او قرارداد نفت ۱۳۳۳ را امضا کرد که ایران را به درآمدهای نفتی بیشتر رساند، اما critics آن را به عنوان تسلیم به غرب میدانستند. در سال ۱۳۳۶، امینی سفیر ایران در آمریکا شد و روابط نزدیکی با دولت آیزنهاور برقرار کرد. این دوره او را به عنوان یک سیاستمدار pro-West معرفی کرد.<ref>Mark J. Gasiorowski, U.S. Foreign Policy and the Shah: Building a Client State in Iran (Cornell University Press, 1991), 89-92.</ref> | |
| (ادامه مقاله در قسمت بعدی: نخستوزیری، اصلاحات، استعفا و زندگی پس از آن. کل مقاله حدود ۱۵۰۰ کلمه خواهد بود.)21.3sExpert30 sourcesعالی است. ادامه بدهقسمت دوم مقاله (نخستوزیری، اصلاحات و استعفا - حدود ۵۰۰ کلمه)
| |
| [[پرونده:علی امینی نخست وزیر.JPG|بندانگشتی|وسط|علی امینی در دوره نخستوزیری]]
| |
| == نخستوزیری علی امینی ==
| |
| علی امینی در اردیبهشت ۱۳۴۰ (مه ۱۹۶۱) با حمایت مستقیم دولت جان اف. کندی رئیسجمهور آمریکا به نخستوزیری ایران منصوب شد. این انتصاب در پی بحران اقتصادی شدید، اعتراضات گسترده معلمان و دانشجویان، و ورشکستگی مالی کشور رخ داد. دولت قبلی جعفر شریفامامی استعفا داده بود و [[محمدرضا شاه]] تحت فشار آمریکا مجبور به پذیرش امینی شد که به عنوان یک سیاستمدار لیبرال و pro-Western شناخته میشد.<ref>Abbas Milani, The Shah (Palgrave Macmillan, 2011), 278-282.</ref>
| |
| امینی با اختیارات گسترده حکم گرفت و مجلس را منحل کرد تا بدون محدودیت قانونگذاری کند. او کابینهای از اصلاحطلبان میانهرو تشکیل داد و وزرایی از نزدیکان جبهه ملی را برگزید. هدف اصلی او مبارزه با فساد، اصلاحات اقتصادی و کاهش نفوذ دربار بود. امینی اعلام کرد که ایران در آستانه ورشکستگی است و نیاز به کمکهای خارجی دارد، که این اعتراف جنجالبرانگیز شد اما حمایت آمریکا را جلب کرد.<ref>Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 420-425.</ref>
| |
| دوره نخستوزیری امینی با تنشهای داخلی همراه بود. او تلاش کرد نقش شاه را در امور اجرایی کاهش دهد، که این امر خشم [[محمدرضا شاه]] را برانگیخت. همزمان، اپوزیسیون مانند جبهه ملی از او حمایت نکرد و او را عامل آمریکا میدانست.
| |
| == اصلاحات ارضی و اقتصادی == | |
| یکی از مهمترین اقدامات امینی، آغاز اصلاحات ارضی بود. او لایحهای را تصویب کرد که زمینهای بزرگ مالکان را محدود و میان کشاورزان توزیع میکرد. حسن ارسنجانی وزیر کشاورزی او، این اصلاحات را با سرعت اجرا کرد و مالکان بزرگ را هدف قرار داد. این برنامه پیشزمینهای برای [[انقلاب سفید]] شاه شد، اما در زمان امینی با مخالفت روحانیت و زمینداران مواجه گردید.<ref>James A. Bill, The Politics of Iran: Groups, Classes and Modernization (Merrill, 1972), 112-115.</ref>
| |
| امینی همچنین مبارزه با فساد را شدت بخشید، چندین مقام ارشد را برکنار کرد و بودجه نظامی را کاهش داد تا منابع را به توسعه اقتصادی اختصاص دهد. این کاهش بودجه ارتش، یکی از دلایل اصلی اختلاف او با شاه بود که ارتش را پایه قدرت خود میدانست. او روابط نزدیک با آمریکا را تقویت کرد و کمکهای مالی دریافت نمود، اما critics او را وابسته به غرب میدانستند.<ref>Mark J. Gasiorowski, U.S. Foreign Policy and the Shah (Cornell University Press, 1991), 145-150.</ref>
| |
| اصلاحات امینی فضایی نسبی برای آزادی بیان ایجاد کرد، اما اعتراضات دانشجویی و کارگری ادامه یافت و دولت او را تحت فشار قرار داد.
| |
| == استعفا و دلایل آن ==
| |
| در تیر ۱۳۴۱ (ژوئیه ۱۹۶۲)، علی امینی پس از ۱۴ ماه نخستوزیری استعفا داد. دلایل اصلی شامل اختلاف شدید با شاه بر سر بودجه نظامی، عدم حمایت جبهه ملی، و فشار زمینداران بود. شاه که از کاهش نفوذ خود نگران بود، اسدالله علم را جایگزین کرد که وفادارتر بود.<ref>Abbas Milani, Eminent Persians (Syracuse University Press, 2008), 250-255.</ref> | |
| استعفای امینی پایان تلاش برای اصلاحات لیبرال در [[رژیم پهلوی]] بود و راه را برای تمرکز قدرت بیشتر در دست شاه هموار کرد. برخی تحلیلگران معتقدند که شکست امینی نشاندهنده ناتوانی در ایجاد تغییرات اساسی بدون حمایت کامل دربار بود.<ref>Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran (Cambridge University Press, 2008), 135.</ref>
| |
| (ادامه مقاله در قسمت بعدی: زندگی پس از نخستوزیری، انقلاب ضدسلطنتی، تبعید و مرگ. همچنین بخشهای سوابق، لینکهای خارجی و منابع.)
| |
| محمدرضا کرمی |
|---|
 محمدرضا کرمی، شهید قیام سراسری ۱۴۰۴ |
| زادروز | ۱۳۸۸ (حدودی)
ملکشاهی، استان ایلام |
|---|
| درگذشت | ۱۵ دی ۱۴۰۴
ایلام |
|---|
| علت مرگ | شلیک مستقیم نیروهای حکومتی |
|---|
| آرامگاه | آرامستان ملکشاهی |
|---|
| ملیت | ایرانی |
|---|
| شناختهشده برای | از جانباختگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ |
|---|
چکیده
محمدرضا کرمی، نوجوان ۱۶ ساله اهل شهرستان ملکشاهی در استان ایلام، از جمله جانباختگان قیام سراسری دیماه ۱۴۰۴ در ایران بود که در جریان سرکوب اعتراضات مردمی، بر اثر شلیک مستقیم نیروهای حکومتی زخمی شد و پس از چند روز بستری در بیمارستان، جان خود را از دست داد. او در جریان تجمعات اعتراضی در ملکشاهی هدف تیراندازی قرار گرفت و برای درمان به بیمارستان امام خمینی ایلام منتقل شد، اما شدت جراحات وارده منجر به مرگ وی در روز ۱۵ دی ۱۴۰۴ شد. کشتهشدن محمدرضا کرمی، در سن پایین، بازتاب گستردهای در گزارشهای حقوق بشری داشت و نام او در فهرست شهیدان قیام ۱۴۰۴ ثبت شد؛ رخدادی که بیانگر گسترش دامنه سرکوب به نوجوانان و شهرهای کوچک ایران است. (۱)(۲)
محمدرضا کرمی از ساکنان شهرستان ملکشاهی در استان ایلام بود که در جریان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ در زمره معترضان خیابانی قرار گرفت. بر اساس گزارشهای حقوق بشری، اعتراضات در این منطقه همزمان با سایر شهرهای ایران و در واکنش به بحرانهای اقتصادی، معیشتی و سرکوب سیاسی شکل گرفت و با حضور گسترده نیروهای امنیتی و انتظامی مواجه شد. (۲)(۳)
محمدرضا کرمی در روز ۱۳ دی ۱۴۰۴، در جریان یکی از تجمعات اعتراضی در شهر ملکشاهی، هدف شلیک مستقیم نیروهای حکومتی قرار گرفت. طبق گزارش سازمان حقوق بشری هەنگاو، وی از ناحیه بالاتنه و پهلو به شدت زخمی شد و بلافاصله به بیمارستان امام خمینی ایلام منتقل گردید. وضعیت جسمانی او وخیم گزارش شده و به بخش مراقبتهای ویژه انتقال داده شد. (۳)
با وجود تلاش کادر درمان، شدت جراحات وارده باعث شد محمدرضا کرمی پس از چند روز بستری، در روز ۱۵ دی ۱۴۰۴ جان خود را از دست بدهد. شبکه حقوق بشر کردستان نیز با تأیید این خبر اعلام کرد که مرگ او نتیجه مستقیم استفاده نیروهای حکومتی از سلاح گرم علیه معترضان غیرمسلح بوده است. (۳)(۴)
پس از مرگ محمدرضا کرمی، مراسم خاکسپاری وی در شهرستان ملکشاهی برگزار شد. گزارشها حاکی از آن است که این مراسم تحت فضای امنیتی و با نظارت نیروهای حکومتی انجام شده و تلاشهایی برای جلوگیری از تبدیل آن به تجمع اعتراضی صورت گرفته است. با این حال، نام او در میان جانباختگان اعتراضات سراسری ثبت شد و یادش در کنار دیگر قربانیان قیام ۱۴۰۴ گرامی داشته میشود. (۱)(۴)
کشتهشدن محمدرضا کرمی، بهویژه با توجه به سن پایین او، در گزارشهای حقوق بشری بهعنوان نمونهای از افزایش شمار نوجوانان قربانی سرکوب اعتراضات مورد توجه قرار گرفته است. این رخداد بیانگر گسترش دامنه خشونت دولتی به نسل جوان و مناطق کمتر دیدهشده کشور و جایگاه نوجوانان در حافظه جمعی اعتراضات سراسری ایران است. (۲)(۳)
منابع
۱. سازمان مجاهدین خلق ایران – معرفی شهیدان قیام:
https://m.mojahedin.org/id/38631a6a-1051-4c74-93a3-2113d63fd797
۲. ایران آزادی – اسامی و مشخصات شهیدان اعتراضات و قیام ۱۴۰۴:
https://iranfreedom.net/%d8%a7%d8%b3%d8%a7%d9%85%db%8c-%d9%88-%d9%85%d8%b4%d8%ae%d8%b5%d8%a7%d8%aa-%d8%b4%d9%87%db%8c%d8%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b9%d8%aa%d8%b1%d8%a7%d8%b6%d8%a7%d8%aa-%d9%88-%d9%82%db%8c%d8%a7%d9%85-%db%b1
۳. ههنگاو – گزارش جانباختن محمدرضا کرمی در ملکشاهی:
https://hengaw.net/fa/news/2026/01/article-44
۴. شبکه حقوق بشر کردستان – کشتهشدن شهروندان در جریان اعتراضات ایلام:
https://kurdistanhumanrights.org/fa/news-fa/killing-citizens/2026/01/06/p46181
