|
|
| (۱۴ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| '''چکیده'''
| | {{جعبه اطلاعات بازیکن فوتبال |
| علی امینی (زاده ۱۲۸۴ خورشیدی در تهران - مرگ ۲۱ آذر ۱۳۷۱ در پاریس)، سیاستمدار برجسته ایرانی دوران پهلوی دوم بود. او به عنوان نخستوزیر ایران از اردیبهشت ۱۳۴۰ تا تیر ۱۳۴۱ خدمت کرد و دوره کوتاه نخستوزیریاش با تلاش برای اصلاحات اقتصادی و اجتماعی، از جمله اصلاحات ارضی، همراه بود. امینی که تحصیلکرده فرانسه بود، در کابینههای مختلفی مانند قوامالسلطنه، رزمآرا و مصدق سمتهای کلیدی داشت و به عنوان یک لیبرال میانهرو شناخته میشد. او با حمایت آمریکا منصوب شد تا بحران اقتصادی ایران را حل کند، اما اختلاف با [[محمدرضا شاه]] بر سر بودجه نظامی منجر به استعفایش شد. امینی پس از استعفا به oposición نسبت به سیاستهای شاه پیوست و در نهایت در تبعید درگذشت. دوره او پیشزمینهای برای [[انقلاب سفید]] بود و نشاندهنده تنشهای داخلی در [[رژیم پهلوی]] به شمار میرود.<ref>Encyclopædia Britannica, "Ali Amini," accessed January 1, 2026.</ref>
| | |نام بازیکن = مجتبی ترشیز |
| {{جعبه اطلاعات شخصیت | | |تصویر = |
| |نام = علی امینی | | |نام کامل = مجتبی ترشیز |
| |تصویر = [[پرونده:علی امینی.jpg|بندانگشتی|وسط]] | | |زادروز = ۶ فروردین ۱۳۵۷ |
| |توضیحات = علی امینی، نخستوزیر سابق ایران | | |شهر تولد = قائم شهر |
| |سری =
| | |کشور تولد = ایران |
| |اولین_حضور = | | |تاریخ مرگ= ۱۸ دی ۱۴۰۴ (۸ ژانویه ۲۰۲۶) |
| |آخرین_حضور = | | |شهر مرگ= اندیشه، تهران |
| |هدف = اصلاحات اقتصادی و مبارزه با فساد در دوران پهلوی | | |کشور مرگ= ایران |
| |ساخته_شده_توسط=
| | |قد =۱۷۳ |
| |ایفای_نقش_توسط= -نخستوزیر ایران (۱۳۴۰-۱۳۴۱) -وزیر اقتصاد و دارایی -سفیر ایران در آمریکا
| | |پست = هافبک |
| |قسمتها =
| | |سالهای = ؟–۲۰۰۷{{سخ}}۲۰۰۷–۲۰۰۹{{سخ}}۲۰۰۹–۲۰۱۱{{سخ}}۲۰۱۱–۲۰۱۲{{سخ}}۲۰۱۲–۲۰۱۳{{سخ}}۲۰۱۳– |
| |لقب =
| | |باشگاههای = [[باشگاه فوتبال نساجی مازندران|نساجی مازندران]]{{سخ}}[[باشگاه فوتبال استقلال اهواز|استقلال اهواز]]{{سخ}}[[باشگاه فوتبال تراکتورسازی تبریز|تراکتورسازی]]{{سخ}}[[باشگاه فوتبال مس سرچشمه|مس سرچشمه]]{{سخ}}[[باشگاه فوتبال فجرسپاسی|فجرسپاسی]]{{سخ}}[[باشگاه فوتبال مس کرمان|مس کرمان]] |
| |نام_مستعار =
| | }} |
| |نوع =
| | '''مجتبی ترشیز''' (زاده ۶ فروردین ۱۳۵۷ – درگذشته ۱۸ دی ۱۴۰۴) بازیکن سابق فوتبال ایرانی بود که در پست هافبک بازی میکرد. او سابقه بازی در تیمهای نساجی مازندران، استقلال اهواز، تراکتورسازی تبریز، مس سرچشمه، فجرسپاسی شیراز و مس کرمان را داشت. ترشیز در جریان اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ ایران به دست نیروهای امنیتی کشته شد. |
| |جنسیت = مرد
| | afintl.comمجتبی ترشیز، فوتبالیست ایرانی و همسرش در اعتراضهای مردم ایران ... |
| |سن = ۸۷ سال (در زمان مرگ) | | == زمینه اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ == |
| |تاریخ_تولد = ۱۲۸۴ خورشیدی (۱۹۰۵ میلادی)
| | اعتراضات سراسری دی ۱۴۰۴ ایران از روز یکشنبه ۷ دی ۱۴۰۴ آغاز شد و در واکنش به بحران اقتصادی شدید، افزایش قیمت دلار و کاهش ارزش ریال شکل گرفت. این اعتراضات به سرعت به شهرهای مختلف گسترش یافت و با سرکوب شدید نیروهای حکومتی مواجه شد، که منجر به کشته شدن صدها نفر شد. |
| |تاریخ_مرگ = ۲۱ آذر ۱۳۷۱ (۱۲ دسامبر ۱۹۹۲) | | == جزئیات جانباختن مجتبی ترشیز == |
| |ویژگی = تحصیلکرده فرانسه، لیبرال میانهرو | | مجتبی ترشیز در ۱۸ دی ۱۴۰۴ در شهرک اندیشه در غرب تهران، همراه با همسرش آرزو مدنی و برادر همسرش در اعتراضات شرکت کرده بود. طبق گزارشها، آنها توسط نیروهای امنیتی در یک کوچه بنبست محاصره شدند و هدف تیراندازی قرار گرفتند. ترشیز برای محافظت از همسرش، بدن خود را سپر کرد و بر اثر اصابت گلوله ساچمهای به ریه جان باخت. همسرش نیز زخمی شد و برادر همسرش مورد اصابت گلوله به سر قرار گرفت. پیکر ترشیز و همسرش در ۲۲ دی ۱۴۰۴ در کرج بدون اطلاعرسانی عمومی به خاک سپرده شد. |
| |شغل = سیاستمدار، اقتصاددان | | == سابقه ورزشی == |
| |عنوان = دکتر علی امینی | | مجتبی ترشیز متولد قائمشهر مازندران بود و در تیمهای مختلفی در لیگهای ایران بازی کرد. او در فصلهای مختلف در لیگ برتر و دسته اول حضور داشت، از جمله در تیم مس کرمان در پلیآف ۲۰۱۴/۲۰۱۵، ماشینسازی تبریز در لیگ برتر ۱۳۹۴/۱۳۹۵، و دیگر تیمها مانند گلگهر، آلومینیوم و ملوان. آمار او شامل بیش از ۱۴۰ بازی و چندین گل در لیگهای مختلف است. |
| |callsign = | | == منابع == |
| |خانواده = از خانواده قاجار (پدرش حسامالدوله) | | {{پانویس}} |
| |همسر = بتول وثوقی | | [[رده:بازیکنان فوتبال ایرانی]] |
| |significantother= | | [[رده:کشتهشدگان اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران]] |
| |فرزند = ایرج امینی | | [[رده:درگذشتگان ۱۴۰۴ (خورشیدی)]] |
| |خویشاوند = | | [[رده:اهالی قائمشهر]] |
| |آدرس = | | [[رده:هافبکهای فوتبال]] |
| |مذهب = مسلمان شیعه | |
| |ملیت = ایرانی
| |
| |lbl21 = تحصیلات
| |
| |data21 = دکترای حقوق از دانشگاه گرونوبل فرانسه
| |
| |lbl22 = سمتهای کلیدی
| |
| |data22 = وزیر دادگستری، اقتصاد، دارایی
| |
| |lbl23 =
| |
| |data23 =
| |
| |lbl24 =
| |
| |data24 =
| |
| |lbl25 =
| |
| |data25 =
| |
| |extra-hdr =
| |
| |lbl31 =
| |
| |data31 =
| |
| |lbl32 =
| |
| |data32 =
| |
| |lbl33 =
| |
| |data33 =
| |
| |lbl34 =
| |
| |data34 =
| |
| |lbl35 =
| |
| |data35 = }}
| |
| == زندگی اولیه و تحصیلات ==
| |
| علی امینی در سال ۱۲۸۴ خورشیدی (۱۹۰۵ میلادی) در تهران متولد شد. پدرش، میرزا علیخان امینالدوله، از سیاستمداران دوران قاجار بود و خانوادهاش به دربار قاجار نزدیک بودند. امینی آموزش اولیه را در تهران گذراند و سپس برای تحصیل به فرانسه رفت. او در دانشگاه گرونوبل فرانسه تحصیل کرد و در رشته حقوق و اقتصاد دکترا گرفت. بازگشت او به ایران در دهه ۱۳۱۰ با ورود به خدمات دولتی همراه بود، جایی که به عنوان کارمند وزارت دارایی شروع به کار کرد. این دوره از زندگی او پایهای برای دیدگاههای لیبرال و اصلاحطلبانهاش شد، که تحت تأثیر آموزش غربی بود.<ref>Abbas Milani, Eminent Persians: The Men and Women Who Made Modern Iran, 1941-1979 (Syracuse University Press, 2008), 1: 245-250.</ref>
| |
| امینی به سرعت در سلسله مراتب دولتی پیشرفت کرد. او در سالهای پس از رضا شاه، در سمتهای اداری مختلف فعالیت داشت و به عنوان یک متخصص اقتصادی شناخته شد. تحصیلات او در فرانسه نه تنها دانش فنی به او داد، بلکه دیدگاهی جهانی نسبت به مسائل ایران ایجاد کرد، که بعدها در سیاستهایش منعکس شد. او با نخبگان غربی آشنا شد و این ارتباطات در دوران نخستوزیریاش نقش کلیدی ایفا کرد.<ref>Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran (Cambridge University Press, 2008), 124.</ref>
| |
| == ورود به سیاست و سمتهای اولیه == | |
| علی امینی ورود رسمی به سیاست را در دهه ۱۳۲۰ آغاز کرد. او در کابینه احمد قوامالسلطنه (۱۳۲۵) به عنوان معاون وزیر دارایی منصوب شد و در مذاکرات نفتی نقش داشت. سپس در کابینه حسین علا و عبدالحسین هژیر سمتهای اقتصادی گرفت. در دوره نخستوزیری ژنرال رزمآرا (۱۳۲۹)، امینی وزیر اقتصاد شد و در تدوین برنامههای توسعه اقتصادی مشارکت داشت. او یکی از حامیان ملی شدن نفت بود و در کابینه [[محمد مصدق]] (۱۳۳۰-۱۳۳۲) ابتدا وزیر دارایی و سپس وزیر دادگستری شد.<ref>James A. Bill, The Eagle and the Lion: The Tragedy of American-Iranian Relations (Yale University Press, 1988), 142-145.</ref>
| |
| پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، امینی به عنوان وزیر دارایی در کابینه فضلالله زاهدی خدمت کرد و در مذاکرات کنسرسیوم نفتی با شرکتهای غربی نقش کلیدی داشت. او قرارداد نفت ۱۳۳۳ را امضا کرد که ایران را به درآمدهای نفتی بیشتر رساند، اما critics آن را به عنوان تسلیم به غرب میدانستند. در سال ۱۳۳۶، امینی سفیر ایران در آمریکا شد و روابط نزدیکی با دولت آیزنهاور برقرار کرد. این دوره او را به عنوان یک سیاستمدار pro-West معرفی کرد.<ref>Mark J. Gasiorowski, U.S. Foreign Policy and the Shah: Building a Client State in Iran (Cornell University Press, 1991), 89-92.</ref>
| |
| (ادامه مقاله در قسمت بعدی: نخستوزیری، اصلاحات، استعفا و زندگی پس از آن. کل مقاله حدود ۱۵۰۰ کلمه خواهد بود.)21.3sExpert30 sourcesعالی است. ادامه بدهقسمت دوم مقاله (نخستوزیری، اصلاحات و استعفا - حدود ۵۰۰ کلمه)
| |
| [[پرونده:علی امینی نخست وزیر.JPG|بندانگشتی|وسط|علی امینی در دوره نخستوزیری]]
| |
| == نخستوزیری علی امینی == | |
| علی امینی در اردیبهشت ۱۳۴۰ (مه ۱۹۶۱) با حمایت مستقیم دولت جان اف. کندی رئیسجمهور آمریکا به نخستوزیری ایران منصوب شد. این انتصاب در پی بحران اقتصادی شدید، اعتراضات گسترده معلمان و دانشجویان، و ورشکستگی مالی کشور رخ داد. دولت قبلی جعفر شریفامامی استعفا داده بود و [[محمدرضا شاه]] تحت فشار آمریکا مجبور به پذیرش امینی شد که به عنوان یک سیاستمدار لیبرال و pro-Western شناخته میشد.<ref>Abbas Milani, The Shah (Palgrave Macmillan, 2011), 278-282.</ref>
| |
| امینی با اختیارات گسترده حکم گرفت و مجلس را منحل کرد تا بدون محدودیت قانونگذاری کند. او کابینهای از اصلاحطلبان میانهرو تشکیل داد و وزرایی از نزدیکان جبهه ملی را برگزید. هدف اصلی او مبارزه با فساد، اصلاحات اقتصادی و کاهش نفوذ دربار بود. امینی اعلام کرد که ایران در آستانه ورشکستگی است و نیاز به کمکهای خارجی دارد، که این اعتراف جنجالبرانگیز شد اما حمایت آمریکا را جلب کرد.<ref>Ervand Abrahamian, Iran Between Two Revolutions (Princeton University Press, 1982), 420-425.</ref>
| |
| دوره نخستوزیری امینی با تنشهای داخلی همراه بود. او تلاش کرد نقش شاه را در امور اجرایی کاهش دهد، که این امر خشم [[محمدرضا شاه]] را برانگیخت. همزمان، اپوزیسیون مانند جبهه ملی از او حمایت نکرد و او را عامل آمریکا میدانست.
| |
| == اصلاحات ارضی و اقتصادی == | |
| یکی از مهمترین اقدامات امینی، آغاز اصلاحات ارضی بود. او لایحهای را تصویب کرد که زمینهای بزرگ مالکان را محدود و میان کشاورزان توزیع میکرد. حسن ارسنجانی وزیر کشاورزی او، این اصلاحات را با سرعت اجرا کرد و مالکان بزرگ را هدف قرار داد. این برنامه پیشزمینهای برای [[انقلاب سفید]] شاه شد، اما در زمان امینی با مخالفت روحانیت و زمینداران مواجه گردید.<ref>James A. Bill, The Politics of Iran: Groups, Classes and Modernization (Merrill, 1972), 112-115.</ref>
| |
| امینی همچنین مبارزه با فساد را شدت بخشید، چندین مقام ارشد را برکنار کرد و بودجه نظامی را کاهش داد تا منابع را به توسعه اقتصادی اختصاص دهد. این کاهش بودجه ارتش، یکی از دلایل اصلی اختلاف او با شاه بود که ارتش را پایه قدرت خود میدانست. او روابط نزدیک با آمریکا را تقویت کرد و کمکهای مالی دریافت نمود، اما critics او را وابسته به غرب میدانستند.<ref>Mark J. Gasiorowski, U.S. Foreign Policy and the Shah (Cornell University Press, 1991), 145-150.</ref>
| |
| اصلاحات امینی فضایی نسبی برای آزادی بیان ایجاد کرد، اما اعتراضات دانشجویی و کارگری ادامه یافت و دولت او را تحت فشار قرار داد.
| |
| == استعفا و دلایل آن == | |
| در تیر ۱۳۴۱ (ژوئیه ۱۹۶۲)، علی امینی پس از ۱۴ ماه نخستوزیری استعفا داد. دلایل اصلی شامل اختلاف شدید با شاه بر سر بودجه نظامی، عدم حمایت جبهه ملی، و فشار زمینداران بود. شاه که از کاهش نفوذ خود نگران بود، اسدالله علم را جایگزین کرد که وفادارتر بود.<ref>Abbas Milani, Eminent Persians (Syracuse University Press, 2008), 250-255.</ref>
| |
| استعفای امینی پایان تلاش برای اصلاحات لیبرال در [[رژیم پهلوی]] بود و راه را برای تمرکز قدرت بیشتر در دست شاه هموار کرد. برخی تحلیلگران معتقدند که شکست امینی نشاندهنده ناتوانی در ایجاد تغییرات اساسی بدون حمایت کامل دربار بود.<ref>Ervand Abrahamian, A History of Modern Iran (Cambridge University Press, 2008), 135.</ref>
| |
| (ادامه مقاله در قسمت بعدی: زندگی پس از نخستوزیری، انقلاب ضدسلطنتی، تبعید و مرگ. همچنین بخشهای سوابق، لینکهای خارجی و منابع.)
| |