|
|
| (۲۵ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{جعبه زندگینامه | | {{جعبه زندگینامه |
| | اندازه جعبه = | | | اندازه جعبه = ۳۰۰px |
| | عنوان = | | | عنوان = |
| | عنوان ۲ = | | | عنوان ۲ = نویسنده و برنده جایزه نوبل ادبیات |
| | نام = مرجان ساتراپی | | | نام = اورهان پاموک |
| | تصویر =مرجان ساتراپی.jpg | | | تصویر = اورهان پاموک ۲.jpg |
| | اندازه تصویر = | | | اندازه تصویر = ۲۵۰px |
| | عنوان تصویر = | | | عنوان تصویر = اورهان پاموک، برنده نوبل ادبیات ۲۰۰۶ |
| | زادروز = ۱ آذر ۱۳۴۸ | | | زادروز = ۷ ژوئن ۱۹۵۲ |
| | زادگاه = رشت، ایران | | | زادگاه = استانبول، ترکیه |
| | تاریخ مرگ = ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ | | | ملیت = ترکیهای |
| | مکان مرگ = پاریس، فرانسه | | | تابعیت = ترکیهای |
| | محل زندگی = فرانسه | | | تحصیلات = دانشگاه فنی استانبول (معماری، ناتمام) |
| | ملیت = ایرانی-فرانسوی
| | | پیشه = نویسنده، استاد دانشگاه |
| | تابعیت = ایران، فرانسه | | | شناختهشده برای = رمان «نام من سرخ» و کاوش هویت فرهنگی ترکیه |
| | تحصیلات =
| | | نقشهای برجسته = یکی از مهمترین نویسندگان معاصر ترکیه |
| | شناختهشده برای = خالق «پرسپولیس»، داستان مصور، فیلمسازی | | | جوایز = جایزه نوبل ادبیات (۲۰۰۶) |
| | جنبش = دفاع از حقوق زنان، آزادی بیان، نقد استبداد | |
| | آثار = پرسپولیس، Broderies، Chicken with Plums، Woman, Life, Freedom | |
| | همسر = رضا (۱۹۸۹–۱۹۹۴)، ماتیاس ریپا (۱۹۹۶–۲۰۲۵)
| |
| | پانویس = | | | پانویس = |
| }} | | }} |
| '''مرجان ساتراپی''' (زاده ۱ آذر ۱۳۴۸ – درگذشته ۱۴ خرداد ۱۴۰۵) نویسنده، کارتونیست، فیلمساز و هنرمند ایرانی-فرانسوی بود. او با خلق مجموعه داستان مصور پرسپولیس (Persepolis) به شهرت جهانی رسید و روایتی شخصی، صادقانه و تأثیرگذار از کودکی و نوجوانی خود در دوران نظام ولایت فقیه و جنگ ایران و عراق ارائه کرد. ساتراپی منتقد سرسخت سیاستهای جمهوری اسلامی بود. او از سال ۱۹۹۴ در فرانسه زندگی میکرد و بارها از سرکوب زنان، جوانان و مخالفان حمایت کرد. در ژانویه ۲۰۲۵، از دریافت نشان لژیون دونور فرانسه خودداری کرد و آن را «رفتار ریاکارانه فرانسه در قبال ایران» خواند. او به ویزا محرومیت جوانان ایرانی و آزادی فرزندان حاکمان در پاریس اشاره کرد و این تصمیم را نشانه همبستگی با ایرانیان دانست. آثار ساتراپی نه تنها مرزهای ادبیات گرافیکی را گسترش داد، بلکه صدای مهمی در دفاع از آزادی، حقوق زنان و نقد سرکوب سیاسی شد. ساتراپی در ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ (۴ ژوئن ۲۰۲۶) در سن ۵۶ سالگی در پاریس درگذشت. خانوادهاش علت مرگ او را «اندوه عمیق» پس از درگذشت همسرش ماتیاس ریپا اعلام کردند. | | |
| | '''اورهان پاموک''' (به ترکی: '''Orhan Pamuk''') (زادهٔ ۷ ژوئن ۱۹۵۲) نویسندهٔ برجستهٔ ترکیهای و برندهٔ جایزهٔ نوبل ادبیات ۲۰۰۶ است. آثار او با کاوش عمیق در تاریخ، فرهنگ و هویت ترکیه، به بیش از ۶۰ زبان ترجمه شده و در سطح جهانی مورد توجه قرار گرفتهاند.<ref name="nobel">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2006/pamuk/facts/|عنوان=Orhan Pamuk – Facts|وبگاه=NobelPrize.org|تاریخ بازبینی=۲۹ ژوئن ۲۰۲۶}}</ref> |
|
| |
|
| == زندگی اولیه == | | == زندگی اولیه == |
| مرجان ساتراپی در ۲۲ نوامبر ۱۹۶۹ (۱ آذر ۱۳۴۸) در رشت متولد شد. خانوادهاش که سبک زندگی نسبتاً غربی داشتند، به تهران نقل مکان کردند. پدرش مهندس و مادرش طراح لباس بود. او در lycée français (مدرسه فرانسوی تهران) تحصیل کرد. دوران کودکی او با انقلاب ۱۳۵۷ مصادف شد که تأثیر عمیقی بر زندگیاش گذاشت. در سال ۱۳۶۳ (۱۹۸۴)، والدینش او را در ۱۴ سالگی به اتریش فرستادند تا از فضای اختناق پس از انقلاب در امان بماند. در وین، ساتراپی با مشکلات عاطفی، فرهنگی و غربت مواجه شد. رابطهای ناموفق و احساس تنهایی او را به سمت بیخانمانی و مصرف مواد سوق داد. پس از دورهای سخت، به ایران بازگشت، در دانشگاه هنر تحصیل کرد و ازدواج کوتاهی داشت. در سال ۱۳۷۳ (۱۹۹۴) به طور نهایی به فرانسه رفت و در استراسبورگ و سپس پاریس مستقر شد. آنجا مدرک هنر گرفت و زندگی حرفهای خود را آغاز کرد.<ref name=":0">[https://www.britannica.com/biography/Marjane-Satrapi Marjane Satrapi-بریتکانیکا]</ref>
| | اورهان پاموک در ۷ ژوئن ۱۹۵۲ در استانبول، ترکیه، در خانوادهای مرفه و سکولار متولد شد. ابتدا در دانشگاه فنی استانبول معماری خواند، اما تحصیلات را رها کرد تا تماموقت به نویسندگی بپردازد. |
| == پرسپولیس و شهرت جهانی ==
| |
| ساتراپی از اوایل دهه ۲۰۰۰ فعالیت جدی در داستان مصور را شروع کرد. تشویق هنرمندانی مانند David B. در آتلیه des Vosges پاریس، او را به سمت روایت تجربیات شخصی سوق داد. مجموعه پرسپولیس در چهار جلد بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۳ در فرانسه منتشر شد. این اثر autobiographical با سبک سیاه و سفید ساده و تأثیرگرفته از اکسپرسیونیسم، زندگی یک دختر نوجوان را در تهران انقلابی روایت میکند: از شور اولیه انقلاب تا سرکوبها، جنگ ایران و عراق، محدودیتهای حجاب اجباری و مهاجرت. پرسپولیس به سرعت به موفقیت جهانی رسید، میلیونها نسخه فروش داشت و به یکی از پرفروشترین آثار ادبی ایرانی تبدیل شد. در جلدهای بعدی به مسائل عمیقتری مانند اعدام مخالفان سیاسی اشاره دارد. ساتراپی در این اثر تصویری صادقانه از فضای اختناق پس از انقلاب ارائه کرد. در سال ۲۰۰۷، ساتراپی همراه با ونسان پارونو فیلم انیمیشنی پرسپولیس را کارگردانی کرد. فیلم در جشنواره کن جایزه هیئت داوران را برد و نامزد اسکار بهترین فیلم انیمیشن شد. ساتراپی گفت: «اگرچه این فیلم اثری جهانی است، اما میخواهم آن را به همه ایرانیان تقدیم کنم.»<ref name=":1">[https://news.mojahedin.org/i/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%BE%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%82-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D9%BE%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B3 درگذشت مرجان ساتراپی، نویسنده، کارتونیست و فیلمساز ایرانی ـ فرانسوی و خالق اثر شناختهشده «پرسپولیس»- سازمان مجاهدین خلق ایران]</ref>
| |
| == آثار دیگر ==
| |
| پس از پرسپولیس، ساتراپی آثار دیگری خلق کرد:
| |
| | |
| Broderies (۲۰۰۳، ترجمه انگلیسی Embroideries): داستانهای زنان خانواده و دوستانش درباره زندگی در ایران.
| |
| | |
| Chicken with Plums (۲۰۰۴): داستان عموی بزرگش، نوازنده تار، که فیلم آن را نیز در ۲۰۱۱ ساخت.
| |
| | |
| کتابهای کودکان مانند Monsters Are Afraid of the Moon.
| |
| | |
| در عرصه سینما، فیلمهایی مانند The Voices (۲۰۱۴) و Radioactive (۲۰۱۹، بیوگرافی ماری کوری) را کارگردانی کرد. او عضو آکادمی هنرهای زیبای فرانسه بود و مدافع آموزش سینما به شمار میرفت.
| |
| | |
| در سالهای ۲۰۲۳–۲۰۲۴، کتاب Woman, Life, Freedom (Femme, vie, liberté) را هماهنگ کرد که مجموعهای از آثار هنرمندان درباره قیام ۱۴۰۱ پس از مرگ [[مهسا امینی]] بود. این اثر تعهد او به حقوق زنان ایران را نشان داد.<ref name=":0" /><ref>[https://www.theguardian.com/books/2024/mar/16/marjane-satrapi-interview-persepolis-woman-life-freedom ‘The little girl in Persepolis has grown up’: Marjane Satrapi on life after her hit graphic novel – and her radical new work]</ref>
| |
| == فعالیتهای سیاسی و اجتماعی ==
| |
| ساتراپی منتقد سرسخت سیاستهای جمهوری اسلامی بود. او از سال ۱۹۹۴ در فرانسه زندگی میکرد و بارها از سرکوب زنان، جوانان و مخالفان حمایت کرد. در ژانویه ۲۰۲۵، از دریافت نشان لژیون دونور فرانسه خودداری کرد و آن را «رفتار ریاکارانه فرانسه در قبال ایران» خواند. او به ویزا محرومیت جوانان ایرانی و آزادی فرزندان حاکمان در پاریس اشاره کرد و این تصمیم را نشانه همبستگی با ایرانیان دانست.<ref name=":1" />
| |
| مرجان ساتراپی در جلد دوم کتاب پرسپولیس در فصل بازگشت بعد از برگشت به ایران پس از چند سال حضور در اروپا، درباره [[قتل عام ۶۷|قتلعام زندانیان سیاسی]] بهفرمان [[روحالله خمینی|خمینی]] در سال ۶۷ بهنقل از پدرش مینویسد:<blockquote>«پس از عملیات مجاهدین در اواخر جنگ (تابستان ۱۳۶۷)، رژیم بسیار نگران شد.
| |
|
| |
|
| آنها میدانستند که اگر مجاهدین به تهران برسند، زندانیان سیاسی - که وارثان واقعی انقلاب و روشنفکران و کشور بودند - را آزاد میکنند. برای حل مشکل، به زندانیان انتخاب دادند: آرمانهایشان را انکار کنند و آزاد شوند، یا اعدام شوند. دهها هزار نفر اعدام شدند».<ref name=":1" /></blockquote>
| | == فعالیت ادبی == |
| | اولین رمان او «جودت بیگ و پسرانش» در سال ۱۹۸۲ منتشر شد. شهرت بینالمللیاش در دههٔ ۱۹۹۰ با رمان «نام من سرخ» تثبیت گردید. آثارش اغلب به بررسی درهمتنیدگی فرهنگ شرق و غرب، خاطرهٔ تاریخی و هویت فردی و جمعی در ترکیه میپردازند. |
|
| |
|
| == زندگی شخصی و درگذشت == | | == دریافت جایزه نوبل ادبیات == |
| [[پرونده:مرجان ساتراپی -۲.jpg|بندانگشتی]]
| | در سال ۲۰۰۶، اورهان پاموک جایزهٔ نوبل ادبیات را «برای جستجوی روح مالیخولیایی زادگاهش و کشف نمادهای نوین برای برخورد و درهمتنیدگی فرهنگها» دریافت کرد.<ref name="nobel" /> |
| ساتراپی دو بار ازدواج کرد. ازدواج اول با رضا (۱۹۸۹–۱۹۹۴) کوتاه بود. ازدواج دوم با ماتیاس ریپا (تهیهکننده سوئدی) تا مرگ ریپا در ۲۰۲۵ ادامه یافت. او بنیاد سینما ماتیاس و مرجان ریپا-ساتراپی را برای حمایت از دانشجویان خارجی تأسیس کرد. مرجان ساتراپی در ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ در پاریس درگذشت. خانوادهاش اعلام کردند که او «از اندوه» پس از مرگ همسرش درگذشت.<ref>[https://www.lemonde.fr/en/obituaries/article/2026/06/04/marjane-satrapi-author-of-persepolis-dies-at-56_6754122_15.html Marjane Satrapi, author of 'Persepolis,' dies at 56]</ref>
| |
| == واکنشها به درگذشت ==
| |
| درگذشت ساتراپی واکنشهای گستردهای برانگیخت. ریاستجمهوری فرانسه او را «چهرهای برجسته که زندگیاش را وقف آزادی کرد» خواند. امانوئل ماکرون و همسرش به «هنرمندی استثنایی که کودکیاش در ایران را به روایتی جهانی تبدیل کرد» ادای احترام کردند. آکادمی هنرهای زیبای فرانسه از او به عنوان مدافع سینما یاد کرد.<ref name=":1" />
| |
|
| |
|
| == پیام مریم رجوی == | | == فعالیتهای اجتماعی و سیاسی == |
| [[مریم رجوی]] در پیامی بهمناسبت درگذشت مرجان ساتراپی در شبکهی ایکس نوشت:<blockquote>«درگذشت دریغانگیز نویسنده، و هنرمند آزاده خانم مرجان ساتراپی را تسلیت میگویم. او شجاعانه قلم و هنر خودش را به افشای استبداد مذهبی حاکم بر ایران بهویژه سرکوب زنان اختصاص داد و هرگز از مواضعش در نفی دیکتاتوریهای شاه و شیخ کوتاه نیامد و به منافع و امتیازهای زودگذری که میتوانست پرنسیپهای آزادیخواهانه او را تحتالشعاع قرار دهد چشم ندوخت. هنرمندان شریفی مانند زندهیاد مرجان ساتراپی در جبهه خلق، به مبارزه مردم ایران برای آزادی غنا میبخشند.»<ref>[https://x.com/Maryam_Rajavi_P/status/2062817336101364216?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E2062817336101364216%7Ctwgr%5E4a6387619a8d83d7f806debb663dd465d436c5ae%7Ctwcon%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2Fwww.maryam-rajavi.com%2F شبکه ایکس مریم رجوی]</ref></blockquote>
| | در سال ۲۰۰۵، پاموک به دلیل اظهارنظر درباره کشتار ارمنیان و کردها در تاریخ ترکیه، به اتهام «توهین به هویت ملی» تحت پیگرد قضایی قرار گرفت. این پرونده توجه جهانی را به وضعیت آزادی بیان در ترکیه جلب کرد. او همواره از آزادی بیان، حقوق اقلیتها و دموکراسی در ترکیه و جهان دفاع کرده است. |
|
| |
|
| == الگوی مقاومت هنری == | | === حمایت از مقاومت ایران === |
| مرجان ساتراپی در گسترش داستان مصور به عنوان ابزاری قدرتمند برای روایت تاریخی و شخصی، و انسانیسازی تصویر ایران در غرب نقشی مهم ایفا کرد. آثارش میلیونها خواننده را با تجربیات واقعی ایرانیان آشنا کرد و الهامبخش نسلهای جدید هنرمندان شد. او الگویی از مقاومت هنری در برابر دیکتاتوری بود و گفت: «من همیشه ایرانی خواهم ماند.»
| | اورهان پاموک از حامیان جنبشهای آزادیخواهی است و در بیانیه مهم زیر را امضا کرده است: |
| | * امضاکنندهٔ بیانیهٔ ۱۱۳ برندهٔ نوبل (ژانویه ۲۰۲۶) در حمایت از مقاومت ایران. |
|
| |
|
| آثار ساتراپی در ایران ممنوعه باقی ماند اما به صورت غیررسمی انتشار یافت. او با ترکیب طنز، درد و مقاومت، پلی میان فرهنگها زد و صدای کسانی شد که در سکوت سرکوب شده بودند. درگذشت او ضایعهای برای جامعه هنری، آزادیخواهان و بهویژه زنان ایرانی است.<ref>[https://www.theguardian.com/books/2026/jun/04/marjane-satrapi-creator-of-persepolis-and-acclaimed-french-iranian-artist-dies-aged-56 Marjane Satrapi, creator of Persepolis and acclaimed French-Iranian artist, dies aged 56]</ref>
| |
| == منابع == | | == منابع == |
| <references />
| |
اورهان پاموک
نویسنده و برنده جایزه نوبل ادبیات |
|---|
 اورهان پاموک، برنده نوبل ادبیات ۲۰۰۶ |
| زادروز | ۷ ژوئن ۱۹۵۲
استانبول، ترکیه |
|---|
| ملیت | ترکیهای |
|---|
| تابعیت | ترکیهای |
|---|
| تحصیلات | دانشگاه فنی استانبول (معماری، ناتمام) |
|---|
| پیشه | نویسنده، استاد دانشگاه |
|---|
| شناختهشده برای | رمان «نام من سرخ» و کاوش هویت فرهنگی ترکیه |
|---|
| نقشهای برجسته | یکی از مهمترین نویسندگان معاصر ترکیه |
|---|
| جایزه نوبل ادبیات (۲۰۰۶) |
اورهان پاموک (به ترکی: Orhan Pamuk) (زادهٔ ۷ ژوئن ۱۹۵۲) نویسندهٔ برجستهٔ ترکیهای و برندهٔ جایزهٔ نوبل ادبیات ۲۰۰۶ است. آثار او با کاوش عمیق در تاریخ، فرهنگ و هویت ترکیه، به بیش از ۶۰ زبان ترجمه شده و در سطح جهانی مورد توجه قرار گرفتهاند.[۱]
زندگی اولیه
اورهان پاموک در ۷ ژوئن ۱۹۵۲ در استانبول، ترکیه، در خانوادهای مرفه و سکولار متولد شد. ابتدا در دانشگاه فنی استانبول معماری خواند، اما تحصیلات را رها کرد تا تماموقت به نویسندگی بپردازد.
فعالیت ادبی
اولین رمان او «جودت بیگ و پسرانش» در سال ۱۹۸۲ منتشر شد. شهرت بینالمللیاش در دههٔ ۱۹۹۰ با رمان «نام من سرخ» تثبیت گردید. آثارش اغلب به بررسی درهمتنیدگی فرهنگ شرق و غرب، خاطرهٔ تاریخی و هویت فردی و جمعی در ترکیه میپردازند.
دریافت جایزه نوبل ادبیات
در سال ۲۰۰۶، اورهان پاموک جایزهٔ نوبل ادبیات را «برای جستجوی روح مالیخولیایی زادگاهش و کشف نمادهای نوین برای برخورد و درهمتنیدگی فرهنگها» دریافت کرد.[۱]
فعالیتهای اجتماعی و سیاسی
در سال ۲۰۰۵، پاموک به دلیل اظهارنظر درباره کشتار ارمنیان و کردها در تاریخ ترکیه، به اتهام «توهین به هویت ملی» تحت پیگرد قضایی قرار گرفت. این پرونده توجه جهانی را به وضعیت آزادی بیان در ترکیه جلب کرد. او همواره از آزادی بیان، حقوق اقلیتها و دموکراسی در ترکیه و جهان دفاع کرده است.
حمایت از مقاومت ایران
اورهان پاموک از حامیان جنبشهای آزادیخواهی است و در بیانیه مهم زیر را امضا کرده است:
- امضاکنندهٔ بیانیهٔ ۱۱۳ برندهٔ نوبل (ژانویه ۲۰۲۶) در حمایت از مقاومت ایران.
منابع
