هزینههای برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت فقیه
| هزینههای برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت فقیه | |
|---|---|
 بخشی از زرادخانه موشکی و پهپادی ایران | |
| نوع | برنامه تولید، نگهداری و صادرات موشک بالستیک، موشک کروز و پهپاد (انتحاری، رزمی و شناسایی) |
| خاستگاه |  ایران
|
| تاریخچه خدمت | |
| خدمت | از دهه ۱۳۶۰ تاکنون (تولید انبوه پهپاد از دهه ۱۳۸۰) |
| استفاده شده توسط | نیروهای مسلح جمهوری اسلامی (عمدتاً نیروی هوافضای سپاه و نیروی قدس) و گروههای نیابتی (حزبالله، حوثیها، حماس، گروههای عراقی و روسیه) |
| جنگها | جنگ ایران و عراق، درگیریهای منطقهای، جنگ اوکراین (صادرات به روسیه)، جنگ ۱۲ روزه و جنگ دوم با اسرائیل و آمریکا (۱۴۰۴–۱۴۰۵) |
| تاریخ تولید | |
| طراح | سازمانهای وابسته به سپاه پاسداران (HESA، شاهد، قدس، IAMCO و جهاد خودکفایی) |
| تاریخ طراحی | توسعه بومی موشک از میانه دهه ۱۳۶۰؛ پهپاد از پیش از انقلاب و گسترش پس از جنگ |
| سازنده | صنایع هوافضا و شرکتهای وابسته به سپاه پاسداران |
| قیمت واحد | موشک بالستیک: ۸۰٬۰۰۰ تا ۳٫۵ میلیون دلار پهپاد شاهد-۱۳۶: ۴٬۰۰۰ تا ۸۰٬۰۰۰ دلار (برآورد غربی ۲۰–۵۰ هزار؛ ادعای داخلی پایینتر) |
| تاریخ تولید | مداوم از دهه ۱۳۷۰؛ تولید روزانه تقریبی ۳٫۳ موشک بالستیک و ۶٫۷ پهپاد (پس از حملات ۱۴۰۴–۱۴۰۵ نیز ادامه یافته) |
| تعداد تولید شده | پیش از جنگ ۱۴۰۴–۱۴۰۵: حدود ۲٬۵۰۰ موشک بالستیک و بیش از ۳٬۵۰۰ پهپاد و موشک کروز ادعای موجودی شاهد-۱۳۶ در ۲۰۲۶: حدود ۸۰٬۰۰۰ فروند |
| مدلهای مختلف | بالستیک: فاتح-۱۱۰، فاتح-۳۱۳، ذوالفقار، قیام، شهاب-۳، عماد، قدر، خیبرشکن، فتاح، سجیل، خرمشهر کروز: سومار، هویزه، پاوه، یاعلی پهپاد: شاهد-۱۳۶، شاهد-۱۳۱، شاهد-۲۳۸، مهاجر-۶، شاهد-۱۲۹، کمان-۲۲، فطرس، ابابیل و نسخههای پنهانکار |
| خصوصیات (هزینههای کلیدی) | |
| عملکرد | تولید انبوه با هزینه نسبتاً پایین و عدمتقارن بالا در برابر سامانههای دفاع هوایی غربی |
| ریت آتش | تولید روزانه تقریبی: ۳٫۳ موشک بالستیک + ۶٫۷ پهپاد |
| برد موثر | موشکها تا حدود ۳٬۰۰۰ کیلومتر؛ پهپادهای انتحاری تا ۲٬۵۰۰ کیلومتر |
هزینههای برنامه موشکی و پهپادی نظام ولایت فقیه، یکی از موضوعات مهم و قابل بررسی در ردیف بودجه و تأثیر آن بر زندگی مردم ایران است. جمهوری اسلامی دارای یکی از بزرگترین و متنوعترین زرادخانههای موشکی و پهپادی در خاورمیانه است. پیش از درگیریهای نظامی سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، این کشور حدود ۲۵۰۰ موشک بالستیک و بیش از ۳۵۰۰ پهپاد و موشک کروز در اختیار داشته است. تولید این سامانهها حتی پس از حملات هوایی و در شرایط تحریم ادامه یافته و نرخ تقریبی تولید روزانه حدود ۳٫۳ موشک بالستیک و ۶٫۷ پهپاد گزارش شده است.
تخصیص منابع کشور به جنگافروزی و تولید و نگهداری سامانههای موشکی و پهپادی در شرایط تحریم و محدودیتهای ارزی، فشار مستقیمی بر بودجه عمومی وارد آوردهاست. اقتصاد ایران طی سالهای اخیر با تورم بالا (در برخی دورهها نزدیک به ۹۰ درصد و تورم مواد غذایی بیش از ۱۰۰ درصد)، کاهش ارزش ریال و انقباض تولید مواجه بوده است.
محاسبه هزینههایی که برای تولید موشک و پهپاد و حفظ و نگهداری آنها صرف شده است، نشان میدهد که این هزینههای اختصاص یافته، معادل است با پروژههای مدنی مانند استانداردسازی سوخت (مازوت)، توسعه زیرساخت انرژی، بهداشت، مسکن یا پرداخت یارانههای ضروری و ...که بهدلیل سیاست جنگافروزی رژیم، انجام نشدند.
خسارتهای اقتصادی ناشی از حمله مشترک اسرائیل و ایالات متحده به ایران وحملات متقابل، بین ۵۰ تا ۳۰۰ میلیارد دلار برآورد میشود. اما گسترش زرادخانهها و پایگاههای موشکی و تمرکز بر دقت و برد سامانهها و انتقال فنآوری به گروههای نیابتی در منطقه حتی در زمان آتش بس، عملا تمرکز کشور را از روی صنایع تولید داخلی برداشته و این تمرکز منابع، در کنار تحریمها و سوءمدیریت، به محدودیت سرمایهگذاری در بخشهای غیرنظامی و تعمیق چالشهای معیشتی منجر شده است و با قطعی مستمر برق وکمبود سوخت و افزایش قیمت کالاهای اساسی و از دست رفتن مشاغل و ... در جامعه نمایان شده است.
هزینه تولید موشک و پهپاد در ایران
برآورد دقیق هزینه تولید موشک و پهپاد در ایران به دلیل غیرشفاف بودن اطلاعات رسمی دشوار است. مقامات نظامی و رسانههای وابسته به سپاه پاسداران هزینه ساخت موشک را بین ۸۰٬۰۰۰ تا ۲۰۰٬۰۰۰ دلار اعلام کردهاند.
برای پهپادهای شاهد-۱۳۶، برآوردهای غربی معمولاً بین ۲۰٬۰۰۰ تا ۵۰٬۰۰۰ دلار است، هرچند برخی تحلیلها هزینه واقعی تولید داخلی را با توجه به نیروی کار ارزان و وابستگی محدود به قطعات وارداتی، پایینتر (حدود ۴٬۰۰۰ تا ۷٬۰۰۰ دلار) ارزیابی میکنند.
بر اساس منابع مورد بررسی هزینههای تقریبی واحد برخی موشکها به شرح زیر است:
- موشک شاهد-۱۳۶: حدود ۳۵٬۰۰۰ دلار
- موشک شاهد-۲۳۸ (نسخه جت): حدود ۷۵٬۰۰۰ دلار
- موشک فاتح/ذوالفقار (کوتاهبرد): حدود ۳۰۰٬۰۰۰ دلار
- موشک شهاب-۳: حدود ۷۵۰٬۰۰۰ دلار
- موشک سجیل-۲: حدود ۱٫۵ میلیون دلار
- موشک فتاح-۲ (فراصوت): حدود ۳٫۵ میلیون دلار
این ارقام شامل هزینههای تحقیق و توسعه اولیه، مواد اولیه، نیروی کار و مونتاژ است و بسته به تیراژ تولید و شرایط تحریم تغییر میکند.[۱][۲]
جدول هزینه و قیمت موشکهای نظام ولایت فقیه
موشکهای بالستیک
موشک بالستیک، بعد از پرتاب، موتورهایش فقط برای مدت کوتاهی کار میکنند و سپس مثل یک پرتابه تحت تأثیر گرانش زمین در مسیر سهمیشکل (بالستیک) به سمت هدف حرکت میکند. بخش زیادی از مسیر را در جو بالایی یا حتی خارج از جو طی میکند و در فاز نهایی با سرعت بسیار بالا (چندین برابر سرعت صوت) به سمت هدف فرود میآید. هدایت اصلی این موشکها معمولاً در ابتدای پرواز انجام میشود و بعد از خاموش شدن موتور، کنترل روی مسیر محدودتر است، هرچند نسلهای جدیدتر آنها کلاهکهای قابل مانور دارند. به همین دلیل دقت آنها در مقایسه با موشکهای کروز معمولاً کمتر است، اما سرعت بسیار بالایشان رهگیریشان را دشوار میکند. در برنامه موشکی ایران چند دسته از این موشکهای بالستیک مانند شهاب-۳، قدر، سجیل، خرمشهر، خیبرشکن و فاتح وجود دارد.
دستهبندی کلی موشکهای بالستیک (برای مقایسه):
| مخفف | نام کامل | برد تقریبی |
|---|---|---|
| SRBM | Short-Range Ballistic Missile | تا ۱۰۰۰ کیلومتر |
| MRBM | Medium-Range Ballistic Missile | ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ کیلومتر |
| IRBM | Intermediate-Range Ballistic Missile | ۳۰۰۰ تا ۵۵۰۰ کیلومتر |
| ICBM | Intercontinental Ballistic Missile | بیش از ۵۵۰۰ کیلومتر |
نام موشکهای بالستیک ایران:
| نام موشک | نوع | برد (کیلومتر) | ادعای رژیم ($) | برآورد غربی ($) | نگهداری سالانه ($) |
| فاتح-۱۱۰ | SRBM | ۳۰۰ | $۸۰–۱۲۰ هزار | $۱۱۰ هزار – ۲.۱ میلیون | $۲۰–۱۰۰ هزار |
| فاتح-۳۱۳ | SRBM | ۵۰۰ | $۱۲۰ هزار | $۳۰۰ هزار | — |
| ذوالفقار | SRBM | ۷۰۰ | — | ~$۱۵۰ هزار | ~$۴۰ هزار |
| قیام-۱ | SRBM | ۷۰۰ | — | ~$۳.۵ میلیون | ~$۱۲۰ هزار |
| شهاب-۳ | MRBM | ۱٬۳۰۰ | — | $۷۵۰ هزار – ۳ میلیون | $۱۵۰–۲۵۰ هزار |
| عماد | MRBM | ۱٬۷۰۰ | — | $۲۵۰ هزار – ۱.۲ میلیون | — |
| قدر-۱۱۰ | MRBM | ۲٬۰۰۰ | — | $۸۵۰ هزار – ۵ میلیون | ~$۲۵۰ هزار |
| خیبرشکن | MRBM | ۱٬۴۵۰ | — | ~$۱.۲ میلیون | — |
| فتاح-۱ و ۲ | MRBM | ۱٬۴۰۰ | $۲۰۰ هزار | $۲۰۰ هزار – ۳.۵ میلیون | — |
| سجیل-۲ | MRBM | ۲٬۰۰۰ | — | $۱.۵ – ۶ میلیون | $۲۰۰–۳۰۰ هزار |
| خرمشهر-۴ | MRBM | ۳٬۰۰۰ | — | $۲.۵ – ۸ میلیون | $۳۰۰–۴۰۰ هزار |
نام موشکهای کروز ایران
موشک کروز، تقریباً در تمام مسیر پرواز موتورش روشن است و مثل یک هواپیمای بدون سرنشین هدایت میشود. این موشکها معمولاً در ارتفاع خیلی پایین پرواز میکنند تا از دید رادارها پنهان بمانند و میتوانند مسیر خود را در طول پرواز تغییر دهند. سرعت آنها معمولاً زیر صوت یا مافوق صوت محدود است و به دلیل هدایت مداوم (با سامانههایی مثل GPS، ناوبری اینرسی و تطبیق عوارض زمین) دقت بالاتری دارند. دربرنامه موشکی ایران چند دسته از این موشکهای کروز مانند سومار، هویزه، پاوه و ابومهدی وجود دارد.
| نام موشک | برد (کیلومتر) | برآورد قیمت ($) |
| سومار | ۷۰۰–۲٬۵۰۰ | $۵۰۰ هزار – ۲ میلیون |
| هویزه | ۱٬۳۵۰ | $۵۰۰ هزار – ۲ میلیون |
| پاوه / قدس | ۷۰۰–۱٬۰۰۰ | $۵۰۰ هزار – ۱ میلیون |
| یاعلی | ۷۰۰ | ~$۳۰۰ هزار |
پهپادها
پهپاد:
پهپاد (PAHPAD) نام ایرانی پرندههای بدون سرنشین است که در جهان به آنها دراون گفته میشود. پیش از انقلاب، نیروی هوایی ایران یگانی برای تحقیق روی این وسایل تأسیس کرد که در جنگ ایران و عراق برای منحرف کردن موشکهای سام به کار رفت. ضعف اصلی آنها کنترل از ایستگاههای زمینی بود که با موشکهای ضدرادار HARM آسیبپذیر شدند، اما با پیشرفت الکترونیک و نرمافزار، کنترل ماهوارهای و خودمختار کنترل آن ممکن شد.
رژیم ایران به دلیل هزینه کم، تولید انبوه، ردیابی سخت و کاربرد نظامی-تروریستی، سرمایهگذاری گستردهای روی پهپاد انجام داد و در مأموریتهای منطقهای و ارسال آنها به گروههای نیابتی استفاده کرد.
شورای ملی مقاومت ایران در کنفرانسی مطبوعاتی در۱۴مهر ۱۴۰۰ مراکز تولید، نگهداری و نقش نیروی قدس سپاه در آموزش و ارسال این پهپادها به عراق، سوریه، لبنان و یمن را افشا کرد.[۳]
پهپادهای انتحاری / مهمات سرگردان (Loitering Munitions)
| نام پهپاد | نوع | برد (کم) | کلاهک (کگ) | هزینه تولید ($) | قیمت صادراتی ($) | موتور |
| شاهد-۱۳۶ | انتحاری (کامیکازه) | ۲٬۰۰۰–۲٬۵۰۰ | ۳۰–۵۰ | $۲۰–۸۰ هزار | $۱۹۳ هزار (روسیه) | MD-550 (کپی Limbach) |
| شاهد-۱۳۱ | انتحاری — نسخه کوچک | ۹۰۰ | ~۱۵ | ~$۱۰–۳۰ هزار | — | MD-550 یا مشابه |
| شاهد-۲۳۸ | انتحاری جت | ۲٬۰۰۰+ | ~۴۰ | بیشتر از ۱۳۶ | $۲۹۰ هزار (سفارش ۲٬۰۰۰) | توربوجت |
| آرش / کیان | مهمات سرگردان | ۲٬۰۰۰ | ~۳۰ | ~$۳۰–۶۰ هزار | — | — |
| ابابیل-۲ | انتحاری / شناسایی | ۱۵۰ | ~۴۰ | ~$۱۰–۲۵ هزار | — | پیستونی |
| سماد-۳ (حوثی) | انتحاری دوربرد | ۱٬۸۰۰ | ~۳۰ | — | کمک نظامی | MD-550 یا مشابه |
| وعید (حوثی) | انتحاری — مشابه ۱۳۶ | ۲٬۵۰۰ | ~۴۰ | — | کمک نظامی | MD-550 یا مشابه |
پهپادهای رزمی و شناسایی (UCAV / ISR)
| نام پهپاد | نوع | برد (کم) | استقامت | بار مفید (کگ) | قیمت برآوردی ($) | موتور |
| شاهد ۱۲۹ | UCAV | ۱٬۷۰۰ | ۲۴ ساعت | ~۴۰۰ | $۱–۲ میلیون | Rotax 914 (کانادا) |
| مهاجر-۶ | UCAV / ISR | ۲٬۰۰۰ | ۱۲ ساعت | ~۱۰۰ | $۵۰۰ هزار – ۱ میلیون | Rotax 912 |
| کمان-۲۲ | UCAV بزرگ | ۳٬۰۰۰ | ۲۴ ساعت | ۳۰۰ | $۲–۵ میلیون (برآورد) | توربوپراپ |
| فطرس | UCAV / ISR | ۲٬۰۰۰ | ۱۶–۳۰ ساعت | ~۳۰۰ | $۱–۳ میلیون (برآورد) | پیستونی |
| کمان-۱۲ | ISR دوربرد | ۲٬۰۰۰ | — | — | ~$۵۰۰ هزار | پیستونی |
| مهاجر-۴ (هدهد) | ISR | ۱۵۰ | ~۵ ساعت | — | ~$۲۰۰–۵۰۰ هزار | پیستونی |
| مهاجر-۲ | ISR | ۵۰ | ~۲ ساعت | — | ~$۵۰–۱۵۰ هزار | پیستونی |
| کرار | جت هدف/رزمی | ۱٬۰۰۰ | — | ~۱۲۰ | ~$۲۰۰–۵۰۰ هزار | توربوجت TJ100 |
پهپادهای پنهانکار و نسل جدید
| نام پهپاد | نوع | مبنای طراحی | قابلیت | قیمت برآوردی ($) |
| شاهد ۱۷۱ سیمرغ | پنهانکار بال پرنده | مهندسی معکوس RQ-170 | حمل ۴ موشک هدایتشونده | $۲–۵ میلیون (برآورد) |
| صاعقه | پنهانکار کوچک | مهندسی معکوس RQ-170 | شناسایی و حمله | $۱–۳ میلیون (برآورد) |
| شاهد ۱۴۹ غزه | UCAV استراتژیک | طراحی بومی | شناسایی و حمله پیشرفته | — |
| مهاجر-۱۰ | UCAV نسل جدید | توسعه مهاجر | ارتقایافته | — |
مقایسه هزینه — پهپاد ایران در مقابل رهگیر غربی
| پهپاد ایران | هزینه ($) | رهگیر مربوطه | هزینه رهگیر ($) | نسبت عدم تقارن |
| شاهد-۱۳۶ | ~$۵۰ هزار | AIM-9X / AIM-120 | $۴۰۰ هزار – ۱.۲ میلیون | ۱:۸ تا ۱:۲۴ |
| شاهد-۲۳۸ (جت) | ~$۸۰–۱۲۰ هزار | AIM-120 / Patriot | $۱–۴ میلیون | ۱:۸ تا ۱:۵۰ |
| مهاجر-۶ | ~$۵۰۰ هزار | موشک هوا-هوا | $۴۰۰ هزار – ۱ میلیون | ~۱:۲ |
| دسته ۵ شاهد-۱۳۶ (ازدحامی) | ~$۲۵۰ هزار | ۵ رهگیر هوایی | $۲–۶ میلیون | ۱:۸ تا ۱:۲۴ |
درآمد صادراتی و قراردادهای شناختهشده
ایران پس از دههها واردات تجهیزات دفاعی، صنعت پهپادی قدرتمندی برای استفاده نیروهای امنیتی و نظامی خود ایجاد کرده است و به یک شرکت چندملیتی صادرات پهپاد تبدیل شده است.
تا اوایل۲۰۲۴، تهران پهپاد یا فناوری ساخت آن را به حداقل پنج کشور در چهار قاره و همچنین حداقل هفت گروه نیابتی در خاورمیانه صادر کرده است.
مقاصد اصلی صادرات
بزرگترین صادرات پهپادهای انتحاری دوربرد شاهد-۱۳۶ و پهپادهای تهاجمی کوتاهبرد مهاجر-۶ به روسیه (از اوت ۲۰۲۲) برای استفاده در جنگ اوکراین آغاز شد.
ونزوئلا، از حدود سال ۲۰۱۰ مونتاژ پهپادهای نظارتی مهاجر-۲ را آغازکرد.
تا سال ۲۰۲۱ ایران و متحدانش در سوریه نیز پهپاد مونتاژ میکردند.
صادرات یا انتقال فناوری به گروههای نیابتی از سال ۲۰۰۴: حزبالله لبنان، کتائب حزبالله و سایر گروههای حشد الشعبی در عراق، حوثیهای یمن و حماس در غزه.
ایران ادعا کرده بیش از ۲۰کشور (از جمله الجزایر، ارمنستان و صربستان) برای دریافت فناوری پهپادی به آن مراجعه کردهاند. پهپادهایی با برد تا ۱۰۰۰ کیلومتر نیز به کشورهایی مانند بلاروس و ونزوئلا صادر شده است.[۴][۵][۱][۲]
| مشتری | نوع پهپاد | تعداد | قیمت واحد ($) | ارزش کل ($) | سال |
| روسیه (سفارش اول) | شاهد-۱۳۶ | ~۶٬۰۰۰ | $۱۹۳ هزار | ~$۱.۱۶ میلیارد | ۲۰۲۲–۲۰۲۳ |
| روسیه (سفارش دوم) | شاهد-۲۳۸ | ~۲٬۰۰۰ | $۲۹۰ هزار | ~$۵۸۰ میلیون | ۲۰۲۳–۲۰۲۴ |
| روسیه | مهاجر-۶ | صدها | $۵۰۰ هزار – ۱ میلیون | — | ۲۰۲۲–۲۰۲۴ |
| تاجیکستان | ابابیل-۲ (کارخانه) | — | — | — | ۲۰۲۲ |
| اتیوپی | مهاجر-۶ | تعداد نامشخص | — | — | ۲۰۲۱ |
| ونزوئلا | مهاجر-۲ (آرپیا) | مونتاژ محلی | — | — | ۲۰۱۰+ |
| حوثیها (یمن) | سماد / وعید | هزاران | کمک نظامی | — | ۲۰۱۵–۲۰۲۶ |
| حزبالله | ابابیل / مهاجر | صدها | کمک نظامی | — | ۲۰۰۴–۲۰۲۶ |
| روسیه (Alabuga) | تولید با مجوز | ۱۸–۲۵ هزار/سال | تولید داخلی | — | ۲۰۲۳–۲۰۲۶ |
ظرفیت تولید و موجودی
| شاخص | مقدار | منبع |
| موجودی شاهد-۱۳۶ (ادعای ۲۰۲۶) | ~۸۰٬۰۰۰ فروند | |
| تولید روزانه (ادعا) | ۴۰۰ فروند | منابع ایرانی |
| تولید سالانه کارخانه Alabuga (روسیه) | ۱۸٬۵۰۰ – ۲۴٬۵۰۰ فروند | ISIS (ماهوارهای) |
| هدف کارخانه Alabuga | ۲۵٬۰۰۰ فروند در سال | اطلاعات آمریکا |
| عمر موتور MD-550 ایرانی | ~۲۰ ساعت پرواز | تحلیل اوکراینی |
| عمر موتور MD-550 روسی | ۴–۵ ساعت پرواز | تحلیل اوکراینی |
| تولیدکنندگان اصلی ایرانی | HESA, شاهد, قدس, IAMCO | منابع غربی |
| هزینه ادعایی ایرانی (شاهد-۱۳۶) | ۶ میلیارد ریال (~$۴٬۰۰۰) | منبع ایرانی ۲۰۲۶ |
مقایسه هزینه — موشک ایران در مقابل رهگیر غربی
| موشک ایران | هزینه ($) | رهگیر غربی مربوطه | هزینه رهگیر ($) | نسبت عدم تقارن |
| فتاح-۲ | ~$۲۰۰ هزار | Arrow-3 | $۳.۵–۱۸ میلیون | ۱:۱۸ تا ۱:۹۰ |
| شهاب-۳ | ~$۷۵۰ هزار | Arrow-2 | ~$۳ میلیون | ۱:۴ |
| عماد | ~$۲۵۰ هزار | David's Sling | ~$۱ میلیون | ۱:۴ |
| شاهد-۱۳۶ | ~$۵۰ هزار | رهگیر هوا-هوا | $۴۰۰ هزار – ۱.۲ میلیون | ۱:۸ تا ۱:۲۴ |
هزینه جنگ ۱۲ روزه
| شاخص | مقدار |
| هزینه کل موشکهای ایران | $۱.۱ تا $۶.۶ میلیارد |
| تعداد اصابت به مناطق مسکونی | ۵۷ مورد |
| هزینه هر اصابت موفق | $۱۸.۴ تا $۱۱۵ میلیون |
| هزینه رهگیرهای آمریکا و اسرائیل | $۱.۴۸ تا $۱.۵۸ میلیارد |
| خسارت مالی جلوگیریشده توسط پدافند | ~$۱۵ میلیارد |
| صرفهجویی خالص پدافند | ~$۱۳.۴ – $۱۳.۵ میلیارد |
هزینه نگهداری و پشتیبانی موشک و پهپاد در ایران
برآوردهای رایج در رسانههای غربی هزینه هر واحد شاهد-۱۳۶ را بین ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار اعلام میکنند. این ارقام اغلب بر اساس تحلیل نسخههای روسی (گران-۲) یا مقایسههای سطحی استوارند و معمولاً بدون تجزیه دقیق قطعات ایرانی ارائه میشوند. اما تحلیل دقیقتر نشان میدهد که این ارقام اغراقآمیزند.
یک برآورد از منابع داخلی در صنعت دفاعی ایران، هزینه تولید هر واحد را حدود ۴-۷هزار دلار اعلام کرده است. ایالات متحده نسخه مشابهی به نام LUCAS با هزینه حدود ۳۵هزار دلار تولید کرده که پیشرفتهتر و با مواد کامپوزیتی بهتر ساخته شده است. این رقم با مقایسه عوامل تولید (مواد، نیروی کار و تجهیزات) بین ایران و آمریکا همخوانی دارد.
«نگهداری» برنامه پهپادی نیز صرفاً به معنای تعمیر و نگهداری واحدهای موجود نیست، بلکه شامل تولید مستمر، ذخیرهسازی ایمن (بهویژه برای سوختهای جامد و مایع)، توسعه نسخههای پیشرفتهتر، حفاظت از زنجیره تأمین و جایگزینی تلفات و آموزش پرسنل است. هزینههای این بخش نیز بهدلیل طراحی ساده و تولید انبوه، پایین است.
در بودجه نظامی ایران نیز اولویت روشنی به این حوزه داده شده است. بودجه پیشنهادی سال ۱۴۰۴ (مارس ۲۰۲۵–۲۰۲۶) افزایش ۲۰۰ درصدی را نشان میدهد و سهم نیروهای مسلح از درآمدهای نفتی به شکل چشمگیری بالا رفته است و تمرکز بر پهپادها، موشکها و جنگ نامتقارن، رژیم را به سمت سامانههای کم هزینه و پرتاثیرتر مانند پهپادهای انتحاری هدایت میکند.
بودجه رسمی نظامی ایران در سالهای اخیر حدود ۷٫۴ میلیارد دلار گزارش شده است، اما برآوردهای مستقل با احتساب فعالیتهای سپاه پاسداران، برنامه هستهای مرتبط و حمایت از گروههای نیابتی، رقم واقعی را ۲ تا ۳ برابر بیشتر میدانند.[۹][۱۰][۱۱][۸][۱۲][۱][۲]
منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ Explainer: Iran’s Drone Exports Worldwide-
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ پهپاد - ایران پدیا
- ↑ کنفرانس مطبوعاتی شورای ملی مقاومت ایران در آمریکا ـ افشای بکارگیری پهپاد برای جنگافروزی و تروریسم -سیمای آزادی
- ↑ Explainer: Iran’s Drone Exports Worldwide
- ↑ Export of Iran’s Drone Program-متحد علیه ایران هستهای
- ↑ Why the popularity of drones means civilian technology is ending up on the battlefield- cbc
- ↑ وزارت خزانهداری آمریکا Guidance to Industry on Iran’s UAV-Related Activities-OFAC
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ پهپاد شاهد در جنگ آمریکا علیه ایران با یک نمونه مشابه روبرو میشود حملات ۲۸ فوریه شاهد اولین استفاده رزمی از LUCAS بود، که تقریباً کپی پهپاد ارزان و مؤثر شاهد-۱۳۶ ایران است.DEFENSE ONE
- ↑ CNBC - شاهد: موشک کروز فقرا
- ↑ Phenomenal World - پهپادها مثل دوچرخه
- ↑ War on the Rocks - پشت بودجه نظامی رو به رشد ایران
- ↑ Iran Update Special Report, March 15, 2026-ISW